Modern çağın en büyük hastalıklarından biri ne stres ne de yorgunluktur. Hepsinin temelinde yatan görünmez bir salgın var, odaklanamamak.
Bu zamanda bilgiye ulaşmak kolay, fakat bilgi çoğaldıkça hikmet azaldı. Cep telefonları, sosyal medya uygulamaları, bitmek bilmeyen bildirimler ve ekranlar... Modern dünya bize sürekli "daha fazla bağlanmayı" vaat ederken, aslında bizi kendimizden uzaklaştırıyor.
Yüce Allah Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:
"Asra yemin olsun ki insan gerçekten ziyan içindedir. Ancak iman edip salih amel işleyenler, birbirlerine hakkı ve sabrı tavsiye edenler müstesna." (Asr Suresi, 1-3)
Asr Suresi, bize en büyük sermayemizin zaman olduğunu hatırlatır. Fakat bugün zamanımızı çalan en büyük hırsızlardan biri dikkatimizi çalan dijital alışkanlıklardır. Saatlerce telefon ekranında gezinirken farkında olmadan ömrümüzden de sayfalar eksiliyor.
Bilimsel araştırmalar, tek bir bildirim nedeniyle bozulan dikkatin yeniden eski seviyesine ulaşmasının yaklaşık 20-25 dakika sürebildiğini ortaya koyuyor. Demek ki kaybettiğimiz sadece birkaç saniye değil; zihnimizin en verimli dakikalarıdır.
İnsan beyni derin düşünmek, üretmek ve öğrenmek için yaratılmıştır. Ancak bunun gerçekleşmesi için kesintisiz dikkat gerekir. Günümüzde ise sürekli bölünen dikkat yüzünden "derin çalışma" neredeyse unutulan bir beceri hâline gelmiştir.
Birçok insan, "Yetenekliyim ama başarılı olamıyorum." diye yakınıyor. Oysa eksik olan yetenek değil, odaktır. Çünkü büyük başarılar; uzun süre aynı hedefe yönelmiş sabırlı bir dikkatin ürünüdür.
Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
"İki nimet vardır ki insanların çoğu onların kıymetini bilmez: Sağlık ve boş vakit." (Buhârî)
Bugün bu hadisi yeniden düşünmeye ihtiyacımız var. Boş vakit sadece çalışmamak değildir; boş vakti doğru değerlendirememek de büyük bir kayıptır. Saatlerce anlamsız içerikler arasında dolaşırken hem zamanımızı hem de zihinsel enerjimizi tüketiyoruz.
Bir başka hadis-i şerifte ise Efendimiz (sav) şöyle buyurur:
"Kişinin kendisini ilgilendirmeyen şeyleri terk etmesi, Müslümanlığının güzelliğindendir." (Tirmizî)
Bu hadis, adeta dijital çağın insanına seslenmektedir. Her haberi bilmek, her tartışmayı takip etmek, her bildirime cevap vermek zorunda değiliz. Gereksiz meşguliyetlerden uzak durmak, zihnimizi korumanın da en güzel yollarından biridir.
Peki çözüm nedir?
Öncelikle dikkatimizi çalan unsurları hayatımızdan belirli sürelerle çıkarmayı öğrenmeliyiz. Belirli zaman dilimlerinde interneti kapatmak ve kendimizi dinlemek gerekir.
Dünyaya açılmak isteyen insanın, önce biraz dünyaya kapanması gerekir. Gerçek üretkenlik, sürekli çevrim içi olmakta değil; gerektiğinde dış dünyanın gürültüsünden uzaklaşabilmektedir.
İslam’da bunun güzel bir karşılığı vardır: Halvet. Halvet, insanın Rabbine ve kendi iç dünyasına yönelmesi, kalbini ve zihnini gereksiz meşguliyetlerden arındırmasıdır. Bu, insanın hayattan kaçması değil; hayata daha güçlü dönebilmesi için yaptığı bilinçli bir iç yolculuktur.
Kur'an-ı Kerim'de Rabbimiz şöyle buyurur:
"Kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur." (Ra'd Suresi, 28)
Gerçek huzur da gerçek odaklanma da dağılmış bir zihinle değil; sükûnet bulan bir kalple mümkündür.
Dikkati dağılan insanın sadece işi dağılmaz; hayatı da dağılır. Zamanın bereketi azalır, ilişkiler yüzeyselleşir, ibadetlerde huşû kaybolur, düşünce derinliği zayıflar. İnsan, sürekli meşgul olduğu hâlde hiçbir işi tam anlamıyla bitiremediğini fark eder.
Kendimize şu soruyu soralım:
Telefonu gerçekten ben mi kullanıyorum, yoksa telefon mu beni yönetiyor?
Modern dünya bize daha çok bağlantı vaat ediyor; fakat huzur, bağlantının çokluğunda değil, dikkatin doğru yerde olmasındadır. Biraz sessizlik, biraz yalnızlık, biraz tefekkür ve biraz halvet... İşte zihinsel berraklığın ve manevi dirilişin kapısını aralayacak anahtarlar bunlardır.
Büyük başarılar, büyük yeteneklerden önce büyük bir odaklanma ister. Dikkatini koruyabilen insan yalnızca daha üretken olmaz; aynı zamanda Rabbine, ailesine, işine ve kendisine karşı sorumluluklarını da daha bilinçli yerine getirir. Çünkü dağınık bir zihin, dağınık bir ömre; odaklanmış bir zihin ise bereketli ve anlamlı bir hayata dönüşür.
