NATO ekseninde ABD ile Avrupa ülkeleri arasındaki ilişkiler, son yılların en çok tartışılan konularından biri hâline geldi. Bu ilişkiler, Avrupa açısından yalnızca diplomatik değil, aynı zamanda bir güvenlik meselesidir. Çünkü Avrupa ülkeleri, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından güvenliklerini büyük ölçüde NATO'ya ve ABD'nin askeri güvencesine emanet etmiş, buna karşılık vatandaşlarına "refah devleti" modelini vaat etmişlerdi. Son yüzyılda Avrupa'nın temel siyasal ve ekonomik anlayışı da bu doğrultuda şekillendi.
Ancak son yıllarda dengeler değişmeye başladı. Özellikle Rusya kaynaklı güvenlik tehdidinin artması ve Ukrayna-Rusya savaşının devam etmesi, Avrupa'nın savunma politikalarını yeniden gözden geçirmesine neden oldu. Buna ABD'nin Avrupa'ya karşı zaman zaman tek taraflı ve üstten bakan yaklaşımı da eklenince, Avrupa ülkeleri giderek daha fazla silahlanmaya yönelmeye başladı.
Bugün Avrupa'nın önünde temel bir soru duruyor:
Silah mı, refah mı?
Şimdiye kadar vatandaşların refahı için kullanılan ekonomik kaynaklarının yeni bir politikayla savunma harcamalarına aktarılması, Avrupa için yeni bir dönemin başlangıcı anlamına geliyor. Bugüne kadar ücretsiz sağlık hizmetleri, güçlü sosyal güvenlik sistemi, yüksek emekli maaşları ve nitelikli eğitim gibi uygulamalarla öne çıkan refah devleti anlayışı, yerini giderek güvenlik odaklı bir devlet modeline bırakıyor.
Savunma harcamalarına ayrılan her yeni kaynak, sosyal harcamaların azalmasını da beraberinde getirecektir. Bu durum, Avrupa'nın yıllardır sürdürdüğü “refah devleti” anlayışında önemli bir kırılmaya işaret etmektedir.
Elbette bu dönüşümün toplum üzerindeki etkileri de tartışılmaktadır. Avrupa halkının sosyal haklarda yaşanabilecek olası gerilemeleri ne ölçüde kabulleneceği ve bunun iç siyasi dengeleri nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor. Sosyal huzursuzlukların ve siyasi kutuplaşmaların artması ihtimali de göz ardı edilmemelidir.
Görünen o ki Avrupa'da refah devletinin "altın çağı" geride kalmaktadır. Kıta, ekonomik ve sosyal önceliklerden güvenlik ve savunma önceliklerine doğru sancılı bir geçiş sürecine girmiştir.
Avrupa'nın geldiği nokta, “refahtan silaha yöneliş” olarak özetlenebilir. Rusya tehdidi, değişen güvenlik dengeleri, ABD'nin Avrupa'ya yönelik tutumu ve Washington'un Orta Doğu'daki müttefiklerini korumakta aciz kaldığı görüntü, bu dönüşümü hızlandıran başlıca etkenler arasındadır.
Avrupa'nın tercih ettiği yeni yaklaşım ise şu düşünceye dayanmaktadır: Özgürlüğü kaybetmenin ve bağımlı olmanın bedeli, refahta yaşanacak kayıplardan daha ağır olabilir. Bu nedenle birçok Avrupa ülkesi, sosyal refahtan belirli ölçüde fedakârlık yaparak güvenlik kapasitesini artırmayı tercih etmiştir.
Sonuç olarak, Avrupa ülkeleri yalnızca kendi iç dinamikleri açısından değil, aynı zamanda ABD-NATO eksenindeki ilişkiler bakımından da önemli bir yol ayrımındadır. Bu değişim büyük ölçüde kaçınılmaz görünmektedir. Ancak bu yeni dönemin ekonomik, sosyal ve siyasi sonuçlarının birçok Avrupa ülkesi için sancılı olacağı da şimdiden anlaşılmaktadır.
