Bölgede devam eden savaş, küresel petrol arzının bir bölümünü aksatırken uçak yakıtı fiyatlarının yükselmesine neden oluyor. Bu durum, yoğun yaz seyahat sezonu yaklaşırken havayolu şirketlerinin maliyetleri üzerinde artan bir baskı oluşturuyor.
Havacılık sektöründeki uzmanlara göre artık soru uçak bileti fiyatlarının yükselip yükselmeyeceği değil, artışın ne zaman başlayacağı, ne kadar olacağı ve ne kadar süreceği. En büyük etkinin ise kısa uçuşlara kıyasla çok daha fazla yakıt tüketen uzun mesafeli uluslararası uçuşlarda görülmesi bekleniyor.
ABD dışındaki bazı havayolu şirketleri, artan maliyetleri karşılamak için bilet fiyatlarını artırdıklarını veya ek yakıt ücretleri uyguladıklarını açıklamaya başladı. ABD’de ise United Airlines CEO’su Scott Kirby, yakıt maliyetlerindeki artışın piyasaya yansımasıyla bilet fiyatlarının muhtemelen çok hızlı bir şekilde yükselmeye başlayacağı uyarısında bulundu.
Uçak yakıtı fiyatlarındaki artış doğrudan küresel petrol piyasasındaki dalgalanmalarla bağlantılı. Bölgedeki savaş, petrol ihracatını aksatırken deniz taşımacılığını da zorlaştırdı. Bu durum, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Irak gibi büyük üreticilerin de nakliye zorlukları nedeniyle üretimi kısmalarına yol açtı.
Tüm bu gelişmeler, dünyanın petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği dar deniz yolu olan Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini de sekteye uğrattı.
Bu gerginlik rafine yakıt fiyatlarına da yansıdı. Argus verilerine göre ABD’de uçak yakıtının ortalama fiyatı Cuma günü galon başına yaklaşık 3,99 dolar seviyesine ulaştı. Bu rakam, savaş başlamadan yaklaşık iki hafta önce galon başına 2,50 dolar civarındaydı.
ABD Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Ulaşım İstatistikleri Bürosu verilerine göre ise ABD’li havayolu şirketleri Ocak ayında galon başına ortalama 2,36 dolar ödeme yapmıştı.
Havayolu şirketleri üzerindeki baskı artıyor
Bazı havayolu şirketleri fiyat artışının etkisini azaltmak için yakıt hedge stratejisi kullanıyor. Bu yöntem, şirketlerin yakıt fiyatlarını aylar hatta yıllar öncesinden sabitlemesine olanak tanıyor.
Ancak bu strateji genellikle yalnızca toplam yakıt ihtiyacının bir bölümünü kapsıyor ve son yıllarda birçok şirket tarafından daha az tercih ediliyor.
United Airlines CEO’su Kirby, Harvard Üniversitesi’nde düzenlenen bir etkinlikte yaptığı konuşmada, “Hedge artık daha az yaygın kullanılıyor. Kullanılsa bile rafineri marjı farkı için hedge yapmak oldukça zor” dedi.
Rafineri marjı farkı (crack spread), ham petrol fiyatı ile benzin gibi rafine ürünlerin fiyatı arasındaki farkı ifade ediyor.
Buna ek olarak havayolu şirketleri, bölgedeki bazı hava sahalarının kapatılması nedeniyle uçakların daha uzun rotalar izlemek zorunda kalması gibi yeni zorluklarla da karşı karşıya. Bu durum hem yakıt tüketimini hem de işletme maliyetlerini artırıyor.
Yolcular üzerinde doğrudan etkisi olacak
Artan maliyetlerin yolculara çeşitli şekillerde yansıması bekleniyor. ABD dışındaki birçok pazarda havayolu şirketleri bilet fiyatlarına ek yakıt ücretleri ekliyor.
ABD’deki büyük havayolu şirketleri ise genellikle yakıt maliyetlerini doğrudan bilet fiyatına dahil ediyor. Bu nedenle artan maliyetler çoğunlukla temel bilet fiyatındaki artış şeklinde görülüyor.
Uluslararası risk yönetimi şirketi International SOS’ta güvenlik direktörü olan Tyler Housford’a göre havayolları ayrıca şu hizmetlerin fiyatlarını da artırabilir:
Koltuk yükseltmeleri
Ek diz mesafesi olan koltuklar
Bagaj ücretleri
Öncelikli uçağa biniş hizmetleri
Bu nedenle temel bilet fiyatı hemen artmasa bile ek ücretler yolculuğun toplam maliyetini yükseltebilir.
Uçuş programlarında değişiklik olabilir
Cornell Üniversitesi İşletme Fakültesi profesörü Christopher Anderson’a göre yakıt fiyatları yüksek kalmaya devam ederse bazı havayolu şirketleri uçuş programlarını değiştirmek veya bazı hatları azaltmak zorunda kalabilir.
Bilet fiyatlarındaki artışın ne kadar olacağını kesin olarak tahmin etmek zor. Çünkü artış; uçuş mesafesi, havayolu şirketi ve seyahat talebi gibi birçok faktöre bağlı.
Ancak kesin olan bir şey var: Yakıt, havacılık sektöründeki en büyük maliyet kalemlerinden biri. Yakıt giderleri genellikle toplam işletme maliyetlerinin %20 ile %25’i arasında yer alıyor ve işçilik maliyetlerinden sonra ikinci sırada bulunuyor.
Georgetown Üniversitesi’nde pazarlama profesörü ve eski American Airlines yöneticisi Rob Britton da yakıt fiyatlarındaki her ciddi artışın havayolu bütçelerine hızlı şekilde yansıdığını belirtti.
Bazı şirketler şimdiden fiyat artırdı
Şu ana kadar fiyat artışları ve ek yakıt ücretleri daha çok Asya-Pasifik bölgesindeki havayolu şirketleri tarafından uygulanmaya başladı. Ancak uzmanlar fiyatlar yüksek kalmaya devam ederse diğer şirketlerin de aynı adımı atacağını düşünüyor.
Cathay Pacific, Çarşamba gününden itibaren yakıt ücretlerini artıracağını açıklayarak Mart ayından bu yana uçak yakıtı fiyatlarının neredeyse iki katına çıktığını belirtti.
Benzer adımlar atan diğer havayolu şirketleri ise şunlar:
Air France–KLM: Uzun mesafeli ekonomi sınıfı biletlerini yaklaşık 50 euro artırmayı değerlendiriyor.
Air India: 18 Mart’tan sonra Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya uçuşlarına 50 dolara kadar yakıt ek ücreti getirdi.
Hong Kong Airlines: Bazı hatlarda yakıt ücretlerini yükseltti.
FlySafair (Güney Afrika): Geçici yakıt ek ücreti uygulamaya başladı.