Şehirlerin yerini adeta değiştirdiği bu süreçte en keskin yönelme Muğla’da kaydedildi. Coğrafi engeller ve ekonomik kararların etkisiyle oluşan bu büyüme eğiliminde en sert yön sapmaları Muğla, Balıkesir, Konya, Isparta ve Antalya’da görüldü.
Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı tarafından hazırlanan ve 1975 ile 2020 yıllarını kapsayan güncel araştırma, şehir merkezlerinin adeta yer değiştirdiğini gösteriyor.
Yapılan detaylı analizlere göre, 81 ilin 44'ü yeni yollar, sanayi yatırımları ve büyük göç dalgalarının etkisiyle belirgin bir şekilde batıya doğru büyüdü.
Prof. Dr. Güven Sak’ın da dikkat çektiği bu devasa mekânsal kayma, coğrafi yapıların ve ekonomik kararların şehirleri nasıl etkilediğini net bir şekilde ortaya koyuyor.
Bu büyük yöneliş tablosunda bazı şehirler, fiziki sınırlarında yaşadıkları rekor düzeydeki değişimlerle öne çıkıyor.
İŞTE İLLER VE KAYMA MİKTARLARI
Grafikte öne çıkan yönsel büyüme rekorları şu şekilde şekillendi:
En Batıya Kayan İl – Muğla (-7,3 km):
Muğla, kentsel alan ağırlık merkezini yaklaşık 7,3 kilometre batıya taşıyarak Türkiye genelinde en net batı yönlü büyüme gösteren il oldu.
En Kuzeye Kayan İl – Balıkesir (+7,5 km):
Kentsel yerleşim ekseni kuzeye doğru tam 7,5 kilometre kayan Balıkesir, Türkiye'de en yüksek kuzey yönlü kentsel genişlemeyi kaydetti.
En Güneye Kayan İl – Konya (-4,0 km):
İç Anadolu’nun köklü kenti Konya, kentsel ağırlık merkezinde yaklaşık 4 kilometre güneye doğru bir kayma yaşadı.
En Doğuya Kayan İller – Isparta ve Antalya (+5,5 km):
Genel eğilimin aksine Akdeniz’in iki komşu ili Isparta ve Antalya, kentsel büyüme eksenlerini doğuya doğru yaklaşık 5,5 kilometre kaydırarak doğu yönlü büyümede başı çekti.
METROPOLLERDE 'KUZEYBATI' EKSENLİ BÜYÜME
Türkiye'nin en büyük metropollerinde de kentsel alanın genişleme yönü belirginleşti:
İstanbul: Kent merkezinin ağırlık noktası yaklaşık 5,4 km batıya ve 3,3 km kuzeye (kuzeybatı aksına) kaydı.
Ankara: Başkentte ağırlık noktası yaklaşık 2,9 km batı ve 5,3 km kuzey yönlü bir genişleme kaydetti.
BÖLGESEL EKSENLER VE PLANLAMA İHTİYACI
TEPAV’ın hesaplamalarına göre Türkiye'deki illerin yarısından fazlasının (44 il) kentsel ağırlık noktası batı yönlü hareket etti. Uzmanlar, bu verilerin kentsel dönüşüm, altyapı yatırımları, yeni otoyol hatları ve sanayi alanlarının konumlandırılması süreçlerinde kritik bir yol haritası sunduğuna dikkat çekiyor.
