İsa Karakaş, bankaları devre dışı bırakarak elden para ödeme eğiliminde olan İstanbul merkezli firmaların nasıl bir yasal çembere alındığını detaylarıyla paylaştı. Kayıt dışılığın bu modern versiyonu büyük riskler barındırıyor.
Şeffaflığı Sağlayan Kesin Kurallar Dizisi
Uzmanların "kayıtlı kayıt dışılık" şeklinde adlandırdığı bu çarpık yapı, işçi kesiminin uzun vadeli kazanımlarını yok ediyor. Gerçek maaşın saklanması; personelin ilerleyen yıllarda hak edeceği emekli maaşını düşürüyor, kıdem tazminatını asgari seviyeye çekiyor ve tüm sosyal güvenlik haklarında ağır kayıplar yaşatıyor. Sistemi düzeltmek için 2008 yılında başlatılan hukuki seferberlik, geçtiğimiz yıl mevzuata eklenen sert kurallarla en üst düzeye ulaştı. Elden nakit veren şirketler, artırılan denetimler sonucunda tespit edilip ağır bilançolarla yüzleştiriliyor.
İstihdam Sayısındaki Kademeli Düşüş
Kanun koyucu, ödemelerin bankalar vasıtasıyla yapılarak şeffaflaşması için çemberi yavaş yavaş daralttı. 2009 senesi itibarıyla sadece 10 işçi çalıştıran devasa yapılar için mecbur kılınan banka şartı, zaman içinde tabana yayıldı. 2016 yılı takviminde bu sınır 5 çalışana düşürüldü. Nihai darbe ise geçtiğimiz yıl geldi ve limit sadece 3 işçiye indirildi. Bugün itibarıyla kadrosunda 3 kişi ve üzeri personel bulunduran tüm İstanbul işletmeleri, İş Kanunu ile Basın İş kanunları gereği ödemelerini bankalar aracılığıyla yapmak zorunda. Ayrıca, büyük kurumlarda maaşların tek bankadan yatmasıyla oluşan promosyon paralarını gasp eden işverenlerin de bu yasal kalkanla durdurulması planlanıyor.
Katlana Katlana Büyüyen İdari Para Cezaları
Banka altyapısının bulunmadığı uç bölgelerde ödemelerin PTT ile yapılması yasal kabul ediliyor ancak yatırılan prim, ikramiye veya telif gibi meblağların ne amaçla gönderildiğinin belgelere açıkça yazılması şart koşuluyor. Kanunu çiğneyen işverenler 2026 yılı rakamlarına göre büyük bedeller ödüyor. Normal statüdeki bir işçi için aylık 2.734 TL idari yaptırım kesiliyor. Sektörel cezalarda rakamlar uçuşa geçiyor; bir gemi adamı için belirlenen ceza aylık 36.211 TL iken, gazeteci çalıştıran kurumlar için bu miktar aylık tam 45.278 TL olarak uygulanıyor. Usulsüzlüklerin tespiti halinde SGK bizzat devreye girerek, ıslak imzasız ve elden verilen bordrolar sebebiyle şirketlere 396.360 TL tutarına kadar ulaşan olağanüstü cezalar kesebiliyor.
