Çin, dünyanın en büyük yükseköğretim sistemlerinden birinde kapsamlı bir yeniden yapılanma sürecine girdi. Ülke genelindeki üniversitelerde binlerce bölüm ya tamamen kapatıldı ya da yeni öğrenci kabulü durduruldu. Yerlerine ise yapay zeka, robotik ve ileri teknoloji alanlarına yönelik yeni programlar açıldı.
Çin Eğitim Bakanlığı verilerine göre yalnızca 2024 yılında 1.428 lisans programı kapatılırken, 2.220 programa öğrenci alımı askıya alındı. Aynı dönemde 1.839 yeni program eğitim sistemine dahil edildi.
Bu adım, Pekin yönetiminin yükseköğretime bakışındaki değişimi de ortaya koyuyor. Çin artık üniversiteleri yalnızca diploma veren kurumlar olarak değil, ekonomik kalkınma, teknolojik rekabet ve istihdam stratejisinin temel unsurlarından biri olarak görüyor.
İşsiz mezun bırakan bölümler mercek altında
Kapatılan bölümler arasında yalnızca sanat ve sosyal bilimler programları bulunmuyor. İş gücü piyasasında karşılığı azalan veya mezunlarının istihdam oranları düşen birçok alan da dönüşümden etkileniyor.
Kapatılan ya da kontenjanları ciddi şekilde azaltılan bölümler arasında:
Bilgi Yönetimi ve Bilgi Sistemleri
Kamu Yönetimi
Pazarlama
Ürün Tasarımı
Moda ve Giyim Tasarımı
Yabancı Diller ve Çeviri Programları
Bazı sanat ve beşerî bilimler bölümleri yer alıyor.
Çinli eğitim planlamacıları, mezunlarını iş piyasasına taşıyamayan programların uzun vadede ülke ekonomisine katkı sunmadığı görüşünü savunuyor.
Yapay zeka dönemi üniversitelere yön veriyor
Kapatılan bölümlerin yerine açılan programlar ise ülkenin gelecek vizyonunu gözler önüne seriyor.
Yeni açılan bölümlerin büyük kısmı;
Yapay zeka,
Robotik teknolojiler,
Entegre devre tasarımı,
Akıllı üretim sistemleri,
Dijital teknolojiler,
Otonom sistemler,
Düşük irtifa ekonomisi,
Yeni nesil mühendislik alanları gibi stratejik sektörlere odaklanıyor.
Uzmanlara göre Çin, önümüzdeki 20 yılın ekonomik ve teknolojik rekabetini şimdiden planlıyor. Üniversiteler de bu planın önemli bir parçası haline geliyor.
"Hangi bölüm gelecekte işe yarayacak?"
Çin'in attığı adımlar aynı zamanda ülkenin iş gücü planlamasının da bir parçası olarak değerlendiriliyor.
"Hangi bölümler gerçekten geleceğin ekonomisinde ihtiyaç duyulacak insan kaynağını yetiştiriyor, hangileri sadece mezun veriyor?"
Bu yaklaşım, yükseköğretimde geleneksel anlayışın değiştiğine işaret ediyor. Üniversite başarısı artık yalnızca öğrenci sayısı veya mezun sayısıyla değil, mezunların ekonomiye ne ölçüde katkı sunduğuyla değerlendiriliyor.
Türkiye için de önemli bir tartışma
Çin'in reform hamlesi, Türkiye'deki yükseköğretim tartışmalarını da yeniden gündeme taşıyor.
İŞKUR'un son verilerine göre Türkiye'de kayıtlı iş arayanların sayısı 2,5 milyonu aşarken, üniversite mezunu iş arayanların sayısı 306 bin 303'e ulaştı.
Uzmanlar, üniversite mezunu işsizliğinin artmasının eğitim programları ile iş gücü piyasasının ihtiyaçları arasındaki uyumsuzluğu gösterdiğini belirtiyor.
Bu nedenle birçok eğitim uzmanı, Türkiye'de de üniversite kontenjanlarının, bölüm planlamalarının ve müfredatların geleceğin teknolojileri ve istihdam ihtiyaçları doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.