Havalimanları, Orta Doğu’dan petrol tedariki yeniden sağlanmazsa Avrupa’da üç hafta içinde jet yakıtının tükenebileceği uyarısında bulundu. Bu durum, yaz sezonuna girilirken İngiltere ve AB’de uçuş iptallerine dair endişeleri artırıyor.
Jet yakıtı sıkıntısının Orta Doğu’dan tedarik yeniden başlamazsa kritik seviyeye ulaşacağı, bunun da Avrupa genelinde kaçınılmaz uçuş iptallerine yol açarak milyonlarca yolcunun planlarını bozabileceği ifade edildi.
Uyarı, Avrupa Havalimanları Konseyi’nden (ACI Europe) geldi. Kurum, AB’nin enerji ve ulaştırma komiserlerine gönderdiği mektupta, birliğin yakıt kıtlığına yalnızca üç hafta uzaklıkta olduğunu belirtti.
Bu uyarı, savaşın devam etmesi halinde, art arda uçuş ve tatil iptalleri riskine ilişkin kaygıları artırdı. İran’ın misilleme olarak Körfez’den yapılan ihracat için kritik bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmasının ardından petrol fiyatları mart başından bu yana hızla yükseldi.
ABD Başkanı Donald Trump bu hafta iki haftalık bir ateşkes ilan etti. Ancak Brent petrol fiyatı, ateşkesin sürüp sürmeyeceğine dair belirsizlik nedeniyle cuma günü varil başına yaklaşık 96 dolar seviyesinde kaldı. Savaş öncesinde fiyat yaklaşık 72 dolardı.
Mektupta, “Hürmüz Boğazı’ndan geçiş önümüzdeki üç hafta içinde istikrarlı ve anlamlı şekilde yeniden başlamazsa, AB için sistemik jet yakıtı kıtlığı kaçınılmaz olacaktır” denildi.
Jet yakıtı fiyatları, şubat sonundan bu yana hızla yükseldi. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre, küresel jet yakıtı fiyatları geçen yılın aynı dönemine kıyasla iki katından fazla artarak ton başına 1650 dolara ulaştı.
En fazla etkilenen bölge Asya oldu; burada fiyatlar yıllık bazda %163 arttı. Avrupa’da ise artış %138 seviyesinde gerçekleşti. Küresel ölçekte yakıt bulma yarışı yaşanıyor.
ING Bankası’nda ulaşım alanında kıdemli ekonomist olan Rico Luman, yakıt stoklarının azalmasıyla birlikte özellikle büyük merkezlere uzak küçük havalimanlarında bazı uçuşların haftalar içinde iptal edilebileceğini söyledi.
“Daha küçük havalimanları teslimatlara ve mevcut stoklarına büyük ölçüde bağımlıdır” diyen Luman, bu tür tesislerdeki yakıt rezervlerinin genellikle yalnızca dört ila beş haftalık ihtiyacı karşılayabildiğini belirtti.
Luman ayrıca, havayollarının ilk olarak talebin düşük olduğu turistik hatlarda uçuşları azaltmasının muhtemel olduğunu ifade ederek, “Eğer kıtlık kapıdaysa bu durum önümüzdeki birkaç hafta içinde gerçekleşebilir” dedi.
İngiltere’de bazı küçük havayolları şimdiden uçuş iptallerine başladı. Skybus, Newquay–Londra Gatwick hattını geçen hafta kapattı. Guernsey merkezli Aurigny ise Kanal Adaları ile Londra City, Paris ve İngiltere’nin güneybatısı arasındaki seferlerini azalttı.
Air New Zealand, AirAsia X, Vietnam Airlines ve İskandinav havayolu SAS da artan maliyetler nedeniyle uçuşlarını azaltan küresel şirketler arasında yer aldı.
Avustralya merkezli yatırım bankası Macquarie’ye göre, jet yakıtı piyasası Körfez’deki aksamalara karşı özellikle hassas. Ham petrolün bir kısmı boru hatlarıyla taşınabilse de jet yakıtı için böyle alternatifler bulunmuyor.
Artan bilet fiyatlarının enflasyonu yükseltmesi bekleniyor. Ancak jet yakıtı kıtlığının doğrudan uçuş iptallerine yol açması, seyahatlerin iptali ve ihracatın yavaşlaması gibi daha büyük ekonomik zararlara neden olabilir.
ACI, havalimanı sektöründe jet yakıtı tedarikine ilişkin endişelerin arttığını belirterek AB’nin durumu yakından izlemesi ve önlem alması gerektiğini vurguladı. Ayrıca askeri faaliyetlerin talep üzerindeki etkisinin de tedariki daha da zorlaştırdığı ifade edildi.
