Küresel kırtasiye ve okul ürünleri pazarı büyümeye devam ediyor. 2024 itibarıyla 85,6 milyar dolar seviyesinde olan pazarın, 2033’e kadar 114 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Avrupa kırtasiye pazarı ise 2024’te 4,85 milyar dolarlık hacme ulaştı. Defter, kalem, çanta ve dijital aksesuarların yer aldığı bu sektör, öğrenci sayısındaki artış ve teknolojinin eğitime entegrasyonu ile hızla genişliyor.
Türkiye’de Alışveriş ve servis krizi
Türkiye’de yeni eğitim-öğretim yılı öncesi veliler kırtasiye ve okul alışverişi için mağazalara ve online sitelere yöneldi. E-ticaret verilerine göre, geçen yıla kıyasla okul alışverişi harcamaları yüzde 45 artış gösterdi. En büyük fiyat artışı çantalarda yaşandı; bu kategoride fiyatlar yüzde 30 ile 60 arasında yükseldi. Geçen yıl ortalama 517 TL olan sepet tutarı, bu yıl 750 TL’ye çıktı. Bazı velilerin yalnızca bir çocuk için yaptığı temel alışverişin 1.000 TL’yi aştığı bildiriliyor.
Okul masraflarında en çok tartışılan konulardan biri de servis ücretleri oldu. İstanbul’da 2025-2026 eğitim yılı için servis fiyatları henüz netleşmemekle birlikte, özel okulların aylık 20 bin TL’ye varan taleplerde bulunduğu belirtiliyor. Eğer yüzde 50 zam kabul edilirse en kısa mesafe için ücret 5 bin 274 TL olacak. Bu rakam, kırtasiye masraflarını geride bırakarak velilerin bütçesindeki en büyük yük haline geliyor.
Dünyada ücretsiz servis uygulamaları
Birleşik Krallık (İngiltere)
5–16 yaş arası çocuklar:
Yaklaşık 2 mil (8 yaş altı) veya 3 mil (8 yaş üstü) uzaklıktaki en yakın okula veya güvenli yürüme rotasının bulunmaması durumunda, yerel yönetimler ücretsiz okul taşımacılığı sağlamak zorundadır.
Amerika Birleşik Devletleri
Sarı okul otobüsleri (yellow buses) yoluyla öğrenci taşımacılığı yaygındır ve aileler için genellikle ücretsizdir.
Kanada
ABD benzeri sarı okul otobüsleri kullanılır ve genellikle ücretsizdir. Özellikle kırsal bölgelerde kullanılan bir sistemdir.
Finlandiya
Öğrenciler, okula olan mesafe 5 km’den fazla veya özel bir fiziki engelle karşı karşıya iseler, yerel yönetimler tarafından ücretsiz otobüs veya taksi hizmeti sağlanır.
Romanya (Braşov Örneği)
Braşov Belediyesi, okul yakınlarındaki trafik sıkışıklığını azaltmak amacıyla öğrencilere ücretsiz toplu taşıma hizmeti sunmuş; öğrencilerin kullandığı bazı otobüs/trolleybus hatlarında aylık ücretsiz bilet uygulaması başlatılmıştır.
Malta
Ekim 2022’den itibaren, Malta ve Gozo'da toplu taşıma sistemi (otobüs dahil) tüm yaşayanlara ücretsiz olarak sunuluyor. Bu sayede öğrenciler de ücretsiz taşımadan faydalanabiliyor.
Hindistan (Trichy Bölgesi)
Samagra Shiksha Abhiyan adlı program kapsamında, okula 3 km’den uzak köylerde yaşayan öğrenciler için ücretsiz servis hizmeti sağlanmaktadır. 9. ve 10. sınıf öğrencileri de dahil edilmiştir. Aylık öğrenci başına maliyet ortalama 6.000 INR (yaklaşık 70 USD) olarak uygulanmaktadır.
Kırtasiye harcamalarında Dünya'da durum ne?
ABD’de okul harcamaları
ABD’de devlet okullarına giden öğrenciler için ailelerin yaptığı okul alışverişi ortalama 850–886 dolar. Bu rakam TL karşılığıyla 27 ila 28 bin lira seviyesinde. Harcamalar arasında elektronik cihazlar, markalı kıyafetler ve spor malzemeleri öne çıkıyor.
İngiltere’de masraflar
İngiltere’de devlet okullarında okuyan öğrenciler için yıllık okul alışverişi ortalama 337 sterlin, yani yaklaşık 14 bin 800 TL. Araştırmalara göre bir çocuğun yıllık toplam okul masrafı 44 bin ile 101 bin TL arasında değişiyor. Üniforma zorunluluğu ve okul dışı etkinlikler bu maliyeti artıran en önemli etkenler.
İrlanda’da velilerin yükü
İrlanda’da devlet okullarında ilkokul öğrencileri için yapılan ortalama harcama 1.086 euro (41 bin 300 TL), ortaokul öğrencileri içinse 1.401 euro (53 bin 200 TL). Kitaplar ve zorunlu materyaller masrafların en büyük kısmını oluşturuyor.
Almanya’da durum
Almanya’da yeni eğitim yılı alışverişi ortalama 300–350 euroya mal oluyor; bu da 11 bin 400 ile 13 bin 300 TL arasında değişiyor. Devletin ücretsiz ders kitapları sağlamasına rağmen kırtasiye ve spor malzemeleri harcamaları yükseltiyor.
Türkiye’nin tablosu
Türkiye’de ortalama alışveriş sepeti 750 TL civarında. Rakamlar Türkiye’deki kırtasiye masraflarının dünya ortalamasına kıyasla düşük olduğunu ortaya koysa da, asıl fark alım gücünde kendini gösteriyor. Yüksek enflasyon ve artan servis ücretleriyle birlikte, Türk veliler dünya genelinde en ağır yükü hisseden gruplardan biri haline geliyor.
