Günlük hayatta genellikle karşılaştığımız "Bildiğim lezzetten şaşmamak mı, yoksa yeni bir lezzet mi keşfetmek?" kararsızlığının arkasında aslında devasa bir bilimsel algoritmanın saklandığını çok fazla kişi bilmiyor.
Bu kararsız kalmanın temel düğümünü çözecek bir matematik formülünün varlığından ise çok daha az kişinin haberi var.
Menüde yemek seçerken yapılan bu karar verme krizini tamamen çözen hamle, kuantum elektrodinamiği alanındaki çığır açan başarısıyla 1965'te Nobel fizik ödülüne layık görülen dahi fizikçi Richard Feynman'dı.
KAFA KARIŞIKLIĞINI ORTADAN KALDIRAN ÇÖZÜM
Nobel ödülü uzman fizikçi, sıradan günlük problemi bile matematiksel bir bulmaca gibi ele almanın dehası.
1970'li dönemlerde sıkça gittiği bir restoranda menüyü incelerken kafasını meşgul eden o klasik kararsızlığı yaşadı. Hemen bir kağıt parçası çıkarıp olasılık teorilerinden yararlanarak restorandaki en güzel tercih yapabileceği bir algoritma oluşturdu.
Literatürde " keşif ve sömürü ikileme" olarak geçen bu kavram, kişiyi hayatta kritik bir seçimle baş başa bırakır: Mevcut ve güvenli olan seçeneği tüketmeye devam mı etmeli( sömürü), yoksa yeni bir tat ihtimali için risk mi almalısın?(keşif)
Matematiksel formüle göre ne zaman yeni tatlar denenmeli, ne zaman eski favorimizi seçmeliyiz? Kural aslında çok basit: Eğer bir restoranta ilk defa gidiyorsak ve önümüzde bolca vakit varsa, yeni bir tat denemeyi seçmemizi söylüyor.
İlk defa menüden hiç tatmadığımız seçenekleri seçmeliyiz. Çünkü ilk başta yakalayacağınız yeni bir tat gelecekteki tüm yemeklerinizde garanti mutluluk anlamına geliyor.
Eğer o şehirden ya da restorandan ayrılmanıza çok az zaman kaldıysa: Matematik kesinlikle "Sömürü" moduna geçmenizi, yani risk almayıp bildiğiniz en iyi yemeği söylemenizi söylüyor.
Feynman'ın Hayat Mottosu: "Eğer önünde keşfedecek çok zamanın varsa risk al ve yeniyi ara; eğer zamanın azalıyorsa, elindeki en iyinin tadını çıkar."
Nobel ödüllü bir fizikçinin Tay restoranında başlattığı bu matematiksel akıl yürütme; bugün yapay zeka algoritmasından internetteki reklam optimizasyonlarına, hatta hayatta doğru eşi veya işi seçme kararlarımıza kadar insanlara rehberlik etmeye devam ediyor. Bir dahaki sefere menüye bakarken kararsız kalırsanız, Feynman'ın zaman denklemini hatırlamanız yeterli.
