Dünyanın en zengin isimlerinden biri olan ve serveti 1 trilyon dolara ulaşan Elon Musk'ın yükselişinde ABD hükümetinin rolü yeniden tartışma konusu oldu. Uzmanlar ve eski yatırımcılar, Tesla ile SpaceX'in kritik büyüme dönemlerinde aldığı kamu desteklerinin şirketlerin ayakta kalmasında belirleyici olduğunu savunuyor.
Tesla'nın ilk yatırımcılarından Ross Gerber, "Hükümet olmasaydı Tesla ve SpaceX de olmazdı" değerlendirmesinde bulunurken, kamu kaynaklarının Musk'ın şirketlerinin gelişimindeki etkisine dikkat çekti.
SpaceX'e yüz milyonlarca dolarlık destek
Uzay taşımacılığı alanında faaliyet gösteren SpaceX'in ilk yıllarında ABD Uzay Ajansı NASA tarafından önemli ölçüde desteklendiği belirtiliyor.
2006 yılında NASA'nın Falcon roket sistemi ve Dragon uzay kapsülünün geliştirilmesi amacıyla şirkete 278 milyon dolarlık kaynak sağladığı, ilerleyen yıllarda verilen hibelerle bu desteğin toplamda 500 milyon doların üzerine çıktığı ifade ediliyor.
Uzay politikaları uzmanları, söz konusu kaynağın SpaceX'in kuruluş dönemindeki sermayesinin önemli bir bölümünü oluşturduğunu ve şirketin büyüme sürecine doğrudan katkı sunduğunu belirtiyor.
Musk da geçmişte yaptığı açıklamalarda NASA desteği olmadan SpaceX'in bugünkü seviyeye ulaşmasının mümkün olmayacağını dile getirmişti.
Şirketin 2008 yılında ciddi finansal sıkıntılar yaşadığı dönemde NASA'dan aldığı 1,6 milyar dolarlık sözleşmenin ise SpaceX'in geleceğini belirleyen dönüm noktalarından biri olduğu değerlendiriliyor.
Elektrikli otomobil üreticisi Tesla'nın da kuruluş yıllarında önemli kamu desteklerinden yararlandığı belirtiliyor.
Şirket, 2010 yılında ABD Enerji Bakanlığı'ndan 465 milyon dolarlık düşük faizli kredi aldı. O dönemde henüz sınırlı sayıda araç satan Tesla'nın bu kaynak sayesinde daha sonra büyük ticari başarı elde edecek Model S sedan modelini geliştirdi.
Tesla söz konusu krediyi daha sonra erken ödeme yoluyla kapatmış olsa da, uzmanlar bu finansmanın şirketin büyüme sürecinde kritik öneme sahip olduğunu vurguluyor.
Vergi teşvikleri satışları artırdı
ABD'de elektrikli araç kullanıcılarına sağlanan vergi avantajlarının da Tesla'nın yükselişinde önemli rol oynadığı belirtiliyor.
Elektrikli araç satın alan tüketicilere verilen 7 bin 500 dolarlık vergi kredisi sayesinde Tesla araçlarını daha yüksek fiyatlardan satabildi ve talebi canlı tutabildi.
Tahminlere göre Tesla müşterileri yalnızca bu program kapsamında milyarlarca dolarlık vergi avantajından yararlandı.
Uzmanlar, teşviklerin sona ermesinin ardından şirketin talebi koruyabilmek için araç fiyatlarında indirime gitmek zorunda kaldığını hatırlatıyor.
En büyük gelir kalemi emisyon kredileri oldu
Tesla'nın devlet politikalarından elde ettiği en büyük avantajın ise emisyon kredileri sistemi oldu.
ABD'de uygulanan çevre düzenlemeleri kapsamında otomobil üreticileri belirlenen emisyon sınırlarına uymak zorunda bulunuyor. Bu sınırları aşan şirketler, fazla emisyon kredisine sahip üreticilerden kredi satın alıyor.
Tamamen elektrikli araç üreten Tesla ise sistemin en büyük kazananlarından biri oldu.
Sektörde faaliyet gösteren çok sayıda otomobil üreticisinin emisyon hedeflerini tutturabilmek için Tesla'dan kredi satın aldığı ve bunun şirkete milyarlarca dolarlık gelir sağladı.
Verilere göre Tesla'nın emisyon kredilerinden elde ettiği gelir yıllar içerisinde 14 milyar doları aşmış durumda.
"Tesla iflasın eşiğine geldi"
Elon Musk'ın geçmiş yıllarda yaptığı açıklamalar da şirketin yaşadığı zorlukları ortaya koyuyor.
Musk, 2020 yılında yaptığı bir paylaşımda Tesla'nın 2019 yılında dahi iflas riskiyle karşı karşıya kaldığını kabul etmişti.
Uzmanlara göre şirket, özellikle emisyon kredilerinden gelen gelirler sayesinde finansal olarak ayakta kalmayı başardı ve sürdürülebilir kârlılığa ancak sonraki yıllarda ulaşabildi.
Analistler, Musk'ın bugün ulaştığı servet seviyesinin yalnızca kamu desteklerinden kaynaklanmadığını vurguluyor.
Tesla ve SpaceX'in teknolojik başarıları, yatırımcı ilgisi ve finans piyasalarının Musk'ın geleceğe yönelik projelerine duyduğu güvenin de servetin büyümesinde önemli pay sahibi olduğu belirtiliyor.
Özellikle otonom sürüş teknolojileri, robotaksi projeleri, yapay zekâ yatırımları ve insansı robot çalışmaları şirketlerin piyasa değerlerini yukarı taşıyan başlıca unsurlar arasında gösteriliyor.
Buna rağmen uzmanlar, hem Tesla'nın hem de SpaceX'in kuruluş ve büyüme dönemlerinde aldığı kamu desteklerinin şirketlerin bugün ulaştığı noktada kritik rol oynadığı konusunda büyük ölçüde hemfikir.
Eski Tesla yatırımcısı Ross Gerber ise tartışmayı şu sözlerle özetliyor:
"Bu şirketlerin ortaya çıkmasının Amerika ve toplum için faydalı olduğunu düşünüyorum. Ancak hükümetin yaptığı en büyük hata, verdiği destek karşılığında şirketlerde hisse sahibi olmamasıydı."
