Çin Ticaret Bakanlığı ile Gümrükler Genel İdaresi, ABD ile İran arasında bölgede yeniden tırmanan askeri gerilim nedeniyle, helyum ihracatına derhal yürürlüğe girmek üzere geçici yasak getirildiğini açıkladı. Bu gelişmenin, elektronik çip üretiminde kritik öneme sahip helyum gazında yeni bir küresel arz sıkıntısı yaratabileceği belirtiliyor.
Bakanlık ve Gümrükler Genel İdaresi, cuma günü yayımladıkları ortak duyuruda, yasağın Çin Dış Ticaret Kanunu uyarınca uygulamaya konulduğunu ve kararın açıklandığı anda yürürlüğe girdiğini bildirdi. Açıklamada, konuya ilişkin ilave düzenlemelerin daha sonra ayrıca duyurulacağı ifade edildi.
ABD ve soykırımcı israilin İran'a yönelik savaşı, yılın başlarında da helyum arzında sıkıntıya yol açmış ve bu durum Çin dahil birçok ülkedeki şirketlerin faaliyetlerini olumsuz etkilemişti. Çin'de özellikle yapay zekâ sektörü, yerli üretilen çiplerle yapay zekâ modellerini eğitmek ve çalıştırmak için helyuma ihtiyaç duyuyor.
Helyum, yarı iletken (çip) üretimi sırasında sıcaklığın kontrol altında tutulmasını sağlayan vazgeçilmez bir unsur olarak görülüyor.
Bunun yanı sıra helyum; derin kriyojenik soğutma sistemlerinde, manyetik rezonans (MR) cihazlarında, cep telefonlarında kullanılan elektronik çiplerin üretiminde, sızıntı testlerinde, optik fiber üretiminde, bilimsel araştırmalarda, uzay çalışmalarında, dalış uygulamalarında ve savunma sanayisinde stratejik öneme sahip bir gaz olarak kullanılıyor.
Helyum ihracatına getirilen yasak, Pekin yönetiminin kritik hammaddelerde yaşanan arz sıkıntısını iç piyasada yönetebilmek amacıyla ihracatı kısıtlama politikasının son örneği oldu. Çin daha önce de yakıt, gübre ve sülfürik asit ihracatına benzer sınırlamalar getirmişti.
Çin ayrıca yerli çip üretim kapasitesini artırmayı ve sektörün, ABD'nin ihracat kısıtlamalarına tabi olan Nvidia'nın gelişmiş yarı iletkenlerine bağımlılığını azaltmayı hedefliyor.
Buna rağmen Çin, yerli üretimi artırma çabalarına rağmen helyum ithalatına büyük ölçüde bağımlı olmaya devam ediyor. Helyum, doğal gazın sıvılaştırılması sırasında gerçekleştirilen derin soğutma aşamalarında elde edildiğinden, doğal gaz üretimindeki herhangi bir aksama doğrudan bu yüksek değerli gazın arzını da etkiliyor.
Katar'da ise Ras Laffan tesislerinde yıllık toplam yaklaşık 12,8 milyon ton kapasiteli iki üretim hattında yaşanan aksaklıklar, küresel helyum arzında hissedilir kesintilere neden oldu. Katar, dünya helyum üretiminin yaklaşık üçte birini gerçekleştirirken, Asya'daki bazı çip fabrikalarının helyum ithalatının yüzde 60 ila 65'ini tek başına karşılıyor.
Katar'ın 2025 yılında yaklaşık 63 milyon metreküp helyum üreterek, ABD'nin ardından dünyanın ikinci büyük üreticisi olduğu belirtildi.
"Helyum 1", "Helyum 2" ve "Helyum 3" tesisleriyle üretim kapasitesini artıran Katar, ayrıca QatarEnergy ile Çinli G-Gas şirketi arasında 2025 yılından itibaren geçerli olmak üzere 20 yıl süreyle yılda 100 milyon fit küp helyum tedarikini kapsayan ilk doğrudan uzun vadeli satış anlaşmasını imzaladı.
