Nairobi yakınlarında, suya doymuş topraklar üzerinde yüz binlerce kırmızı ve siyah karınca hareket ediyor. Filler ya da gergedanlar kadar dikkat çekmeyen bu canlılar, son dönemde yasa dışı avcıların hedefi haline geldi. Avcılar, karıncaları toplayıp ülke dışına satarak büyük kazanç elde ediyor.
Dünyada sayılarının trilyonlarla ifade edildiği tahmin edilen karınca ticareti, özellikle Kenya’da son dönemde yapılan tutuklama ve mahkûmiyet kararlarının ardından yeniden gündeme geldi. Bunlar arasında, yaklaşık bir yıl önce yakalanan 18 yaşındaki iki Belçikalı genç de bulunuyor.
Bu davalar, Avrupa, ABD ve Asya’daki karınca koleksiyoncularının ve bu canlılara ilgi duyan kişilerin ne kadar büyük meblağlar ödediğini ortaya çıkardı. Söz konusu kişiler, ülkelerinde karınca kolonileri yetiştirip onları gözlemliyor.
Bu ticarette en çok rağbet gören türlerden biri ise Afrika’ya özgü “Messor cephalotes” karıncası. Kenyalı böcek bilimci Dino Martins, bu türü “büyük, cesur, muhteşem ve parlak renkli” sözleriyle tanımlıyor. Martins, yaklaşık 40 yıldır ziyaret ettiği bir karınca yuvasının yanında yaptığı açıklamada, bu özelliklerin söz konusu türü “karınca dünyasının kaplanı” haline getirdiğini ve bu nedenle insanların ona büyük ilgi gösterdiğini söyledi.
Kenya’daki çevre koruma yetkilileri ise bu yeni ticaret türünden ciddi endişe duyuyor ve faaliyetleri engellemek amacıyla önlemleri sıkılaştırıyor.
Mayıs 2025’te, yaklaşık 5 bin adet “Messor cephalotes” kraliçe karıncasıyla yakalanan iki Belçikalı genç, “yasa dışı yaban hayatı ticareti” suçlamasıyla kişi başı yaklaşık 7 bin dolar para cezasına çarptırıldı. Karıncaların deney tüpleri ve şırıngalar içinde gizlendiği belirtildi.
Benzer suçlardan yargılanan bir Vietnam vatandaşı da aynı cezayı aldı. Kenyalı suç ortağı ise para cezasını ödeyemediği için birkaç ay hapis yattı.
Mart ayında Nairobi Havalimanı’nda bagajında yaklaşık 2 bin karınca ile yakalanan bir Çin vatandaşı da bir yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Mahkeme, benzer vakaların yeniden artış göstermesi ve çevre üzerindeki zararlı etkileri nedeniyle caydırıcı cezaların gerekli olduğuna hükmetti.
Karınca ticareti oldukça karlı bir sektör haline gelmiş durumda.
Avrupa’daki birçok böcek satış sitesinde “Messor cephalotes” türü karınca kraliçeleri yaklaşık 230 dolardan satışa sunuluyor. Bazı siteler bu türü “Messor cinsinin değerli hazinesi” olarak tanımlıyor. Ancak çoğu zaman stokta bulunmadığı belirtiliyor.
Buna rağmen arzın halâayüksek olduğu ifade ediliyor. Kimliğinin açıklanmasını istemeyen 25 yaşındaki Fransız Ryan, 2025 yılında lisanslı bir internet sitesi üzerinden bir kraliçe karınca, 12 işçi karınca ve yumurta ile larvalardan oluşan bir “kuluçka” için 523 dolar ödediğini söyledi.
Ryan, bu fiyatın “oldukça makul” olduğunu belirterek, geçmişte yalnızca bir kraliçe karıncanın fiyatının 1100 doları aşabildiğini aktardı.
Başlangıçta bu türe büyük boyutları nedeniyle ilgi duyduğunu söyleyen Ryan, kraliçe karıncanın boyunun 2 santimetreyi aşabildiğini ifade etti. Ancak koloniyi büyütemeyince hayal kırıklığına uğradığını ve karıncaları bir arkadaşına verdiğini anlattı.
“Messor cephalotes” türü Kenya’da yaygın olarak bulunurken, Akdeniz’den Ümit Burnu’na kadar Afrika’nın birçok bölgesinde de görülebiliyor.
Dino Martins’e göre kraliçe karıncalar onlarca yıl yaşayabiliyor ve büyük koloniler kurabiliyor. İşçi karıncalar ise neredeyse günün her saati çalışarak ot topluyor, bunları ayıklayıp temizliyor ve larvaları beslemek için parçalıyor.
İsviçre’deki Fribourg Üniversitesi’nde araştırmacı olan Jerome Gibeaux ise, bir zamanlar birkaç meraklının ilgi alanı olan karınca ticaretinin internetin yaygınlaşmasıyla büyük bir sektöre dönüştüğünü belirtiyor. Gibeaux’ya göre artık bu ağın içinde yasa dışı avcılar, aracılar, satıcılar ve alıcılar bulunuyor.
Araştırmacı, 2017 yılında internette yaklaşık 15 bin karınca türünden 500 kadarının satışa sunulduğunu, bunların yüzde 10’undan fazlasının ise yeni çevrelere yayılarak istilacı tür haline gelme potansiyeline sahip olduğunu ifade etti. Buna rağmen, doğal yaşam alanları dışındaki etkilerine yeterince dikkat edilmediğini söyledi.
Kenya, karınca ihracatı için resmi lisanslar veriyor. Ancak çok sayıda kaçakçı savunmuş olan avukat David Losoweti, bugüne kadar bu lisanslardan hiçbirini görmediğini dile getirdi.
