ABD ve soykırımcı israilin İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik saldırılarının ardından bölgede yoğunlaşan elektronik sinyal karıştırma faaliyetleri, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini ciddi şekilde aksattı. Uydu tabanlı navigasyon sistemlerine yönelik müdahaleler nedeniyle yüzlerce ticari geminin konum bilgileri yanlış görünmeye başladı.
Saldırıların ardından geçen ilk 24 saat içinde bölgede seyreden çok sayıda geminin navigasyon sistemlerinin aniden bozulduğu bildirildi. Bazı gemilerin konumlarının havaalanlarında, nükleer santrallerde ya da İran topraklarında görünmesi, GPS sinyallerine yönelik yoğun karıştırma (jamming) ve yanıltma faaliyetlerinin etkisini gözler önüne serdi.
Denizcilik istihbarat şirketi Windward’ın verilerine göre 28 Şubat’ta Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Umman ve İran karasularında bin 100’den fazla ticari gemi elektronik müdahaleden etkilendi. Bu durum, dünya petrol ve doğalgaz ihracatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda trafiğin yavaşlamasına yol açtı.
Elektronik karıştırma nedeniyle bazı gemiler rotalarını değiştirmek zorunda kalırken, bazı tankerlerin ise konumlarını bildiren otomatik tanımlama sistemi (AIS) sinyallerini kapatarak “karanlığa geçtikleri” bildirildi.
Windward denizcilik analisti Michelle Wiese Bockmann, yaşananların deniz güvenliği açısından ciddi riskler doğurduğunu belirterek, “Şu anda Basra Körfezi’nde gördüğümüz tablo deniz navigasyonu açısından son derece tehlikeli. Gemilerin nerede olduğunu bilemez hale geliyorsunuz” dedi.
Normalde gemilerin konum, hız ve rota bilgilerini otomatik olarak ileten AIS sistemi, çarpışmaları önlemeye yardımcı oluyor. Ancak GPS sinyallerinin karıştırılması veya yanıltılması durumunda gemiler binlerce kilometre uzakta ya da karada görünmeye başlayabiliyor. Uzmanlara göre bu durum yoğun deniz trafiği bulunan bölgelerde ciddi kazalara yol açabilecek bir “elektronik sis” oluşturuyor.
Windward’ın analizine göre savaşın başlamasından sonraki ilk 24 saat içinde bölgede 21 yeni GPS karıştırma noktası tespit edildi. Bir gün sonra bu sayı 38’e yükseldi. Son verilere göre ise savaşın başlangıcından 3 Mart’a kadar 655 gemiyi etkileyen bin 735 GPS müdahalesi kaydedildi. Bu olayların çoğu 3 ila 4 saat sürdü.
Elektronik müdahalelerin etkisi yalnızca deniz taşımacılığıyla sınırlı değil. Havacılık sektörü de GPS karıştırmalarından etkileniyor. 2021–2024 yılları arasında uçakları etkileyen GPS sinyal kaybı olaylarının yüzde 220 arttığı bildirildi.
2025 yılında Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i taşıyan uçak, Bulgaristan’a iniş sırasında GPS karıştırmasından etkilenmiş ve pilotlar inişi haritalarla manuel navigasyon kullanarak gerçekleştirmek zorunda kalmıştı. Bazı pilotlar ise navigasyon ekranlarının gerçek konumdan kilometrelerce sapabildiğini belirtiyor.
