Bölgede savaşın patlak vermesiyle Pakistan’da yakıt krizi ağırlaştı ve bu durum Başbakan Şahbaz Şerif hükümetini zor bir tabloyla karşı karşıya bıraktı. Hükümet, geçen cuma sabahı benzin ve motorin fiyatlarında rekor artışlar yaptığını açıklayarak bunu Orta Doğu’daki çatışmalar nedeniyle küresel petrol fiyatlarının yükselmesine bağladı. Ancak aynı günün gecesinde sürpriz bir kararla benzin fiyatında litre başına yaklaşık 80 rupi (0,29 dolar) indirim yaparak fiyatı 378 rupi seviyesine çekti.
Açıklanan indirimin, genellikle bütçeyi desteklemek için uygulanan “petrol ürünleri vergisi”nin azaltılmasıyla finanse edileceği belirtildi. Şerif ayrıca vatandaşlara yönelik geniş kapsamlı bir destek paketi duyurdu ve demiryollarında ekonomi sınıfı bilet fiyatlarının artırılmayacağını taahhüt etti.
Zamlar sonrası sokaklar karıştı
Yakıt fiyatlarındaki sert artış, Pakistan’da halkın tepkisini beraberinde getirdi. Birçok kesim, hükümetin daha uygun çözümler bulabileceğini savunurken, yükün tamamen vatandaşa yüklendiğini düşünüyor.
Muhalefet partileri, özellikle eski Başbakan İmran Han liderliğindeki Pakistan Adalet Hareketi ile Cemaat-i İslami, yakıt zamlarına karşı protestoların süreceğini açıkladı.
Hükümetten zam savunması
Hükümet ise artışları savunarak tepkileri yatıştırmaya çalıştı. Petrol Bakanı Ali Pervez Malik, Maliye Bakanı Muhammed Aurangzeb ile düzenlediği basın toplantısında, benzine litre başına 137 rupi zam yapıldığını ve fiyatın 458 rupi olduğunu, motorinin ise 520 rupi seviyesine çıktığını açıkladı.
Malik, “Orta Doğu’daki çatışmalar tüm bölgeyi etkiledi ve küresel enerji fiyatlarında eşi görülmemiş artışlara yol açtı. Pakistan da bu etkilerden kaçamadı” dedi.
Bakan, hükümetin vatandaşın durumunun farkında olduğunu ancak mevcut uluslararası koşullar nedeniyle bu kararların kaçınılmaz hale geldiğini belirterek halktan sabır istedi.
Maliye Bakanı Aurangzeb ise zam kararının ilgili kurumlarla yapılan istişareler sonucunda alındığını ifade etti. Ayrıca bazı kesimlere destek verileceğini belirterek motosiklet kullanıcılarına litre başına 100 rupi destek sağlanacağını (aylık en fazla 20 litre), şehirler arası toplu taşımaya da benzer destek verileceğini açıkladı. Yük taşımacılığı yapan kamyonlara ise aylık 70 bin rupiye kadar destek sağlanacağı bildirildi.
Krizin arkasında yapısal sorunlar var
Uzmanlara göre kriz yalnızca küresel fiyat artışlarından kaynaklanmıyor. Ekonomist Muhammed Samiullah Han, Pakistan ekonomisinin yüksek enflasyon, yerel para biriminin değer kaybı ve artan borç yükü nedeniyle zor bir süreçten geçtiğini belirtti.
Han, hükümetin artık yakıt sübvansiyonlarını eski düzeyde sürdüremediğini ve bu nedenle destekleri azaltarak fiyatları artırma yoluna gittiğini ifade etti.
Ayrıca Afganistan İslam Emirliği ile yaşanan gerilim nedeniyle ticaretin durmasının Pakistan’ın yakıt ithalatını olumsuz etkilediği, Hindistan ile yaşanan gerginlik ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının da ihracat ve ithalatı sekteye uğrattığı belirtildi.
Han, Afganistan’la yaşanan çatışmaların tüccarlara büyük zarar verdiğini ve binlerce kişinin işini kaybettiğini söyledi. Yakıt zamlarının doğrudan vatandaşa yansıdığını, ulaşım maliyetlerinin ve gıda fiyatlarının arttığını vurguladı.
Zor bir süreç kapıda
Gözlemciler, Pakistan’daki yakıt krizinin sadece küresel enerji sorunlarıyla değil, iç ve dış birçok yapısal problemle bağlantılı olduğunu ifade ediyor.
Pakistan’ın nisan ayı sonunda Birleşik Arap Emirlikleri’ne yaklaşık 3,5 milyar dolarlık borç ve mevduat geri ödemesi yapması gerekiyor. Ayrıca Çin, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru kapsamındaki şirketlere olan 400 milyon dolarlık borcun ödenmesini talep etti.
Çin, ödemelerde yaşanacak gecikmenin yatırımcı güvenini zedeleyebileceği ve Çinli şirketlerin faaliyetlerini durdurmasına yol açabileceği uyarısında bulundu. Bu durumun Pakistan’daki enerji arzını doğrudan etkileyebileceği belirtiliyor.
Öte yandan akademisyen Muhammed Ayub Sati, ülkenin karşı karşıya olduğu sorunların yolsuzluk ve dış borç yükü başta olmak üzere derin yapısal nedenlere dayandığını ifade etti. Sati, ülkede ekonomik ve siyasi kararların büyük ölçüde ordu tarafından alındığını ve bunun uzun vadeli etkiler doğurduğunu dile getirdi.
Ayrıca Afganistan ile yaşanan sorunların siyasi ve yerel liderlik düzeyinde çözülmesi halinde bölgesel refahın artabileceğini belirten Sati, mevcut durumun geçmişte Doğu Pakistan’ın ayrılmasıyla sonuçlanan sürece benzer riskler taşıdığı uyarısında bulundu.