ABD merkezli Truth Social sosyal medya platformundaki hesabından konuya ilişkin paylaşımda bulunan Trump, İran ile ticaret yapan Ülkelere ek yüzde 25 vergi kararının "kesin ve nihai" olduğunu vurgulayarak derhal yürürlüğe girdiğini bildirmişti. Peki, İran ile ticaret yapan ülkeler hangileri? Türkiye'ye ek vergi gelecek mi? Türkiye ilan İran arasında yapılan ticaretler...
Batı yaptırımlarının etkisi altındaki İran, ticaret rotasını Doğu’ya ve bölgesel ortaklara çevirdi. 2024–2025 projeksiyonları, Çin ve Türkiye’yi İran’ın en büyük ticaret ortakları olarak öne çıkarırken, Brezilya’nın ithalattaki payı dikkat çekiyor. Cari fazla veren ve dış borcu düşük seviyede seyreden İran ekonomisi, “direniş ekonomisi” modeliyle küresel ticarette alternatif kanallar oluşturuyor.
Uluslararası ambargolar nedeniyle geleneksel pazarlara erişimi sınırlanan İran, ticaret ağını Asya ülkeleri ve komşu coğrafyalar üzerinden genişletiyor. Son açıklanan ekonomik veriler, İran’ın ihracat ve ithalat dengesinde bölgesel güçlerin belirleyici rol oynadığını ortaya koyuyor. Türkiye ve Pakistan’ın ihracattaki güçlü konumu ile Güney Amerika’dan Brezilya’nın ithalattaki yükselişi, Tahran yönetiminin değişen ticaret stratejisinin somut göstergeleri arasında yer alıyor.
İran İhracatının Yarısından Fazlası Petrol ve Petrol Ürünlerinden
İran’ın ihracat gelirlerinin yüzde 56’sını petrol ve petrol ürünleri oluşturuyor. Bu ana kalemi kimyasal ürünler, otomobiller, meyve ve geleneksel ihracat kalemlerinden halı takip ediyor.
2024 verilerine göre İran’ın ihracatında en büyük pay Çin’e ait. 2024–2025 dönemi projeksiyonlarına göre Çin, yaklaşık 30.6 milyar dolarlık hacimle İran’ın en büyük ihracat pazarı konumunda bulunuyor.
İkinci sırada yer alan Türkiye, yüzde 20.21’lik pay ve yaklaşık 9.8 milyar dolarlık hacimle özellikle enerji ve hammadde ticaretinde kritik bir rol üstleniyor.
İhracat listesinde Pakistan yüzde 10.7, Birleşik Arap Emirlikleri yüzde 10.5 payla üst sıralarda yer alırken; Hindistan, Azerbaycan ve Almanya da İran’ın önemli alıcıları arasında bulunuyor.
İran’ın İthalatında Çin İlk Sırada, Brezilya Gıda Tedarikçisi Olarak Öne Çıkıyor
Sanayi üretimi için gerekli endüstriyel hammaddelerin yüzde 46’sını ve sermaye mallarının yüzde 35’ini ithalat yoluyla karşılayan İran, bu ihtiyacını büyük ölçüde Asya ve gelişmekte olan ülkelerden temin ediyor.
İthalat verilerine göre Çin, yüzde 28.4’lük pay ve 18.2 milyar dolarlık hacimle İran’ın en büyük tedarikçisi konumunda bulunuyor.
Brezilya, yüzde 12.9’luk oranla özellikle mısır ve et gibi gıda ve tarım ürünlerinde İran’ın başlıca tedarikçisi olarak dikkat çekiyor.
Türkiye, yüzde 11.7’lik pay ve yaklaşık 4.3 milyar dolarlık tutarla sanayi ürünleri, tekstil ve makine tedarikinde üçüncü sırada yer alıyor.
Avrupa ülkelerinden Almanya, İtalya ve Fransa ise teknoloji ve makine ithalatında daha sınırlı paya sahip durumda.
İran’ın Dış Borcu Düşük, Cari Fazlası Yüksek
İran ekonomisinin makroekonomik görünümünde düşük dış borç seviyesi öne çıkıyor. Aralık 2022 verilerine göre ülkenin brüt dış borcu 9.14 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Bu durum, İran’ın uluslararası finans sisteminden büyük ölçüde izole olmasının bir sonucu olarak değerlendiriliyor.
İran, 2022 yılında 32.03 milyar dolarlık cari fazla vererek ithalatını büyük ölçüde ihracat gelirleriyle finanse etti. Ülkedeki doğrudan yabancı yatırım stoku 50 milyar doların üzerinde olsa da, yeni yatırım girişleri yaptırımlar nedeniyle sınırlı kalıyor.
Türkiye, İran İhracatının Yüzde 20’sinden Fazlasını Tek Başına Karşılıyor
İran ile Türkiye arasındaki ticaret hacmi, açıklanan verilerle netlik kazanıyor. İran’ın toplam ihracatının yüzde 20.21’i doğrudan Türkiye’ye yapılıyor.
İthalat tarafında ise Türk ürünlerinin İran pazarındaki payı yüzde 11.7 seviyesinde bulunuyor. Mevcut rakamlar, iki ülke arasındaki ticari ilişkinin hem bölgesel hem de ekonomik açıdan stratejik önemini ortaya koyuyor.
