Tunus’ta kümes hayvanları piyasası son haftalarda, tavuk ürünlerinde arz sıkıntısı ve hızla artan fiyatlar nedeniyle belirgin bir dalgalanma yaşıyor. Bu durum, özellikle kırmızı et ve balığa kıyasla daha düşük maliyetli bir protein kaynağı olan tavuk etine olan bağımlılığın artmasıyla birlikte tüketiciler arasında hoşnutsuzluk dalgasına yol açtı.
Piyasayı kontrol altına alma girişimlerine rağmen, bazı bölgelerde tavuk fiyatları kilogram başına 18 dinarı (yaklaşık 6,2 dolar) aşarken, yetkililerin mezbahalardan satış için belirlediği azami fiyat 7,5 dinarı geçmiyor. Bu durum, resmi fiyatlarla piyasadaki gerçek fiyatlar arasında ciddi bir uyumsuzluk olduğunu gösteriyor.
Resmi makamlar da tavuk fiyatlarındaki artışı kabul ediyor. Ticaret Bakanlığı, bazı üretici ve dağıtıcıların “aşırı ve gerekçesiz zamlar” yaptığını belirterek bunun dağıtım kanallarını bozduğunu ve süreci karmaşık hale getirdiğini ifade etti. Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre tavuk fiyatları geçen şubat ayında yüzde 12,8 artarken, gıda ürünleri genelinde artış yüzde 7,6 olarak kaydedildi.
Buna karşılık sektör temsilcileri, krizin yalnızca üretimle ilgili olmadığını, esas sorunun dağıtım kanallarındaki aksaklıklardan kaynaklandığını savunuyor.
Bu bağlamda Ulusal Kümes Hayvanları Odası Başkanı İbrahim En-Nafzavi, zorunlu fiyat uygulaması nedeniyle yaşanan zararlar yüzünden bazı mezbahaların kapandığını ve bazı aktörlerin stokçuluğa yönelerek tavukları yüksek fiyatlarla sattığını belirtti. En-Nafzavi, arz sıkıntısının artan talep ve özellikle Ramazan ayına denk gelen mevsimsel üretim baskılarından kaynaklandığını, bu dönemde tüketicilerin daha ucuz olduğu için yoğun şekilde tavuk etine yöneldiğini ifade etti.
En-Nafzavi, tavuk etinin Tunusluların et ihtiyacının yaklaşık yüzde 70’ini karşıladığını ve bu oranın kırmızı et ile balığın yüksek fiyatlar nedeniyle sofralardan çekilmesiyle daha da arttığını belirterek, “Fiyat istikrarını sağlamanın tek yolu arzın artırılmasıdır” dedi.
Öte yandan Tunus’taki küçük ölçekli üreticiler, sektörde faaliyet gösteren büyük şirketleri “fiyatları kontrol ederek piyasayı yönlendirmekle” suçluyor. Bu şirketlerin üretim zincirinin tamamını kontrol ettiğini ve fiyatları kendi çıkarlarına göre belirlediğini öne süren üreticiler, bunun yüzlerce küçük yetiştiricinin iflasına yol açtığını ifade ediyor.
Bu tablo karşısında yetkililer, tavuk fiyatlarına tavan uygulaması getirilmesi ve spekülasyon ile stokçuluk şüphelerine yönelik soruşturmalar başlatılması gibi bir dizi önlem aldı. Amaç, piyasada dengeyi yeniden sağlamak ve tavuk ürünlerinin makul fiyatlarla temin edilmesini güvence altına almak. Ancak mevcut dalgalanmaların sürmesi, düşen alım gücü nedeniyle tüketicileri sınırlı seçeneklerle karşı karşıya bırakıyor.
Sektör temsilcileri ise bu dönemde üretimin artırılmasına umut bağlarken, fiyatların belirlenmesi ve dağıtım kanallarının iyileştirilmesi için tüm paydaşlar arasında diyalog kurulması çağrısında bulunuyor.
1980’li yıllardan bu yana artan kümes hayvanları tüketimi, Tunus’ta beyaz etin hane halkının hayvansal protein kaynakları arasında üst sıralara yerleşmesine yol açtı. Son yıllarda ise ekonomik nedenlerle kırmızı et ve balık tüketiminin gerilemesiyle birlikte tavuk eti ana protein kaynağı haline geldi.
Resmi verilere göre kümes hayvanları sektörü, tarımsal üretimin yüzde 12’sini ve hayvansal üretimin yüzde 32’sini oluşturuyor. Ayrıca et ihtiyacının yüzde 50 ila 53’ünü karşılıyor ve en az 15 bin kişiye istihdam sağlıyor.
Daha önce bazı sivil toplum kuruluşları da, yumurta ve beyaz et üretiminin büyük grupların kontrolünde olmasına dikkat çekerek, bu grupların aynı zamanda üreticilere temel hammaddeler olan mısır ve soyayı sağlayan tek kaynak olduğunu eleştirmişti.
Öte yandan resmi verilere göre Tunus’ta kişi başına kırmızı et tüketimi son yıllarda ciddi şekilde düşerek yıllık 9 kilogram seviyesine geriledi. Bu rakam, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre dünya ortalaması olan kişi başı en az 43 kilogramın oldukça altında kalıyor.
