Soykırımcı israil, son iki yılda yıllık gayrisafi yurt içi hasılasının %8,6’sını, yani yaklaşık 177 milyar şekel (57 milyar dolar) kaybetti. Bu rakamlar, isrialin sürdürdüğü neredeyse sürekli savaşların yol açtığı ekonomik kayıpları ortaya koyuyor.
Bu sonuçlar, israil Merkez Bankası’nın 2025 yılına ait yıllık raporunda pazartesi günü yayımlandı. Veriler özellikle 2023’te başlayan ve geçen yılın ekim ayına kadar süren Gazze saldırılarını kapsarken, Lübnan’a yönelik operasyonların etkilerini de içeriyor.
Süregelen maliyet
Söz konusu tahminler, bölgede dördüncü haftasına giren mevcut savaşın maliyetini kapsamıyor. israilin İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik hava saldırıları sürerken, karşı saldırılarla da karşı karşıya kalıyor. Bu çerçevede israil kabinesi, 2026 yılı için revize edilen bütçede savaş harcamalarını karşılamak amacıyla 13 milyar dolarlık ek ödenek ayırdı. Rapora göre, Haziran ayında yaşanan 12 günlük savaşın ekonomik kaybı GSYH’nin %0,3’üne ulaştı.
Ekonomik zararlar derinleşiyor
israil Merkez Bankası Başkanı Amir Yaron, pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında, ekonomik zararların yalnızca doğrudan savaş maliyetleriyle sınırlı olmadığını, iki yılı aşkın süredir devam eden çatışmaların uzun vadeli etkilerinin de ağır olduğunu belirtti. Rapora göre savaşın devlet bütçesine maliyeti, mevcut bölgesel savaş hariç tutulduğunda, 350 milyar şekele ulaştı.
Güney Lübnan’daki operasyonların ardından şekelin değer kazanması, enflasyonun düşmesi, risk priminin gerilemesi ve borsadaki olumlu performans gibi bazı toparlanma sinyalleri görülse de, bu göstergelerin ekonomideki gerçek hasarı tam olarak yansıtmadığı vurgulandı.
Yapısal riskler uyarısı
Yaron, artan kamu borcu ve faiz ödemelerinin ekonomide yapısal sorunlara yol açabileceği uyarısında bulundu. Bu durumun, zaten düşük yatırım nedeniyle zayıf olan kamu hizmetleri üzerinde baskı oluşturabileceğini belirtti. Ayrıca insan kaynağı ve altyapı gibi mevcut sorunların da bu yükü artırdığı ifade edildi.
Borç ve bütçe dengesi bozuluyor
israil ekonomisinin son iki buçuk yıldaki çatışmalara rağmen ayakta kalabilmesinin, geçmişte biriken ekonomik dayanıklılıktan kaynaklandığı belirtildi. Savaşın başında %60 seviyesinde olan borç/GSYH oranı %68,5’e yükselirken, bütçe açığı da büyümeye devam etti.
Merkez Bankası, hükümete borç oranını düşürmesi çağrısında bulunarak, bunun için bütçe açığının %3,2’nin altında tutulması gerektiğini vurguladı. Ancak mevcut bütçede açığın %4,9 seviyesinde kalması, mali dengenin yeniden sağlanması hedefiyle çelişiyor.
Harcamalara eleştiri
Yaron, savaş döneminde güvenlik dışı harcamalara kaynak aktarılmasını eleştirerek, bütçenin daha disiplinli yönetilmesi gerektiğini söyledi. Koalisyon ve sektörel harcamaların dondurulmasının açığın azaltılmasına katkı sağlayabileceğini ifade etti.
Savunma harcamaları hızla artıyor
Savunma bütçesinin 32 milyar şekel arttığına dikkat çeken Yaron, mevcut jeopolitik koşulların sürmesi halinde bu rakamın daha da yükselebileceğini belirtti. Önümüzdeki 10 yıl içinde güvenlik harcamalarının 300-350 milyar şekel artabileceği ve bunun ciddi bir mali yük oluşturacağı ifade edildi.
Dış ticarette siyasi etkiler
Raporda ayrıca dış ticaret verilerine de yer verildi. israilin, kendisine yönelik eleştirilerin daha yoğun olduğu bazı Avrupa Birliği ülkelerine ihracatında düşüş yaşandığı belirtildi. Bu ülkelere ihracat 2024’te yaklaşık 1 milyar dolar, 2025’te ise 1,5 milyar dolar azaldı. Buna karşılık diğer Avrupa ülkeleriyle ticaret arttı.