Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin tırmanması, küresel petrol piyasalarını tehdit ediyor ve enflasyon risklerini yeniden gündeme taşıyor. Çatışmaların fiyatlar ve ekonomik büyüme üzerindeki etkisine dair birden fazla senaryo değerlendiriliyor.
ABD merkezli Bloomberg ajansı, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin küresel petrol piyasalarına etkisine ilişkin güncel bir analiz yayımladı. Analizde, mevcut senaryoların ham petrol fiyatlarını varil başına 108 dolara kadar çıkarabileceği ve bunun küresel ölçekte büyüme, enflasyon ve para politikaları üzerinde ekonomik sonuçlar doğurabileceği belirtildi.
Petrol piyasaları ve merkez bankaları bugün herhangi bir çatışmayı, dikkatle izlenen kısa vadeli bir şok olarak ele alıyor ve büyük ekonomik beklentileri yeniden yazacak bir gelişme olarak görmüyor. Ancak 1970’lerdeki enerji krizine benzer bir krizin patlak verme ihtimali hâlâ mevcut. Böyle bir senaryo gerçekleşirse, enflasyon, büyüme ve para politikaları üzerindeki etkileri son derece ağır olabilir.
Jeopolitik şoklar ve petrol fiyatları için 3 senaryo
Şok senaryolarına ilişkin analiz üç ana eksene dayanıyor: Enerji altyapısını veya Hürmüz Boğazı gibi kritik dar geçitleri hedef alan büyük çaplı bir tırmanışın yaşanması ve bunun kalıcı fiyat artışlarına yol açması; arzda ciddi bir kesintiye neden olmadan fiyatları geçici olarak yükselten sınırlı bir çatışma; petrol üretim merkezlerinden uzak bölgelerde meydana gelen ve piyasaları kayda değer biçimde etkilemeyen jeopolitik şoklar.
Suudi Arabistan ya da Irak’taki enerji altyapısının veya Hürmüz Boğazı’nın ciddi şekilde zarar görmesi halinde petrol fiyatları yüzde 80’e kadar artabilir ve varil fiyatı 60 dolardan 108 dolara yükselebilir.
Temel senaryoda ise İran, Irak ya da Körfez bölgesinde gerilimin yeniden tırmanması fiyatlarda geçici yükseliş dalgalarına yol açabilir, ancak enerji tesislerinde uzun vadeli bir hasar oluşmaz.
En düşük etkili senaryoda ise petrol merkezlerinden uzak bölgelerdeki sınırlı şoklar ya da çatışmalar arzı istikrarlı tutar ve fiyatlar etkilenmez. Gazze savaşı sırasında, insani boyutunun büyüklüğüne rağmen küresel enerji piyasalarının etkilenmemesi buna örnek gösteriliyor.
Petrol fiyatlarına ilişkin tahminlere göre arzın yüzde 1 azalması fiyatları yüzde 2 ile 6 arasında artırıyor; ortalama artış yüzde 4 civarında. Orta Doğu’da kapsamlı bir çatışma çıkması halinde petrol fiyatı neredeyse iki katına çıkarak 108 dolara ulaşabilir.
Ekonomik düzeyde bu şok, büyük ekonomilerde enflasyon ve büyümeyi etkileyebilir. ABD bu durumu büyüme üzerinde ciddi bir etki olmaksızın enflasyon yoluyla karşılayabilirken, Çin ve Euro Bölgesi hafif bir büyüme yavaşlaması ve sınırlı bir enflasyon artışı yaşayabilir. Bu da merkez bankalarını büyümeyi desteklemek ile enflasyonu kontrol altına almak arasında zor tercihlerle karşı karşıya bırakacaktır.
Orta Doğu’daki üretici ülkeler açısından ise üretimin kesintisiz sürmesi şartıyla Saudi Aramco, ADNOC ve QatarEnergy gibi petrol şirketlerinin gelirleri artacaktır. Buna karşılık petrol ithalatçısı ülkeler, yükselen fiyatlar nedeniyle doğrudan ekonomik baskıyla karşılaşacak.