Mali’de Azavad Kurtuluş Cephesi tarafından, Cemaat Nusret el-İslam vel Müslimin (El Kaide bağlantılı) ile koordineli şekilde gerçekleştirilen son saldırı dikkat çekti. Sahel bölgesinde silahlı grupların güçlü bir şekilde genişlediği ve “El Kaide” ile “DEAŞ” arasında gerilimin sürdüğü görülüyor.
Mali sahası uzun süredir farklı ideolojik ve etnik temellere dayanan çok sayıda silahlı ve siyasi örgüte ev sahipliği yapıyor. Bu grupların bir kısmı kabile ve etnik temsile dayanırken, özellikle Tuareg nüfusunun yoğun olduğu kuzey bölgelerdeki ayrılıkçı talepler öne çıkıyor. 1963’ten bu yana merkezi otoriteye karşı isyanların yaşandığı kuzeyde, son yıllarda El Kaide gibi yapılar da sahaya dahil oldu. Bugün Mali’de en az sekiz örgüt, rol oynamaya devam ediyor.
Mali’de Azavad hareketleri
2024 öncesinde kuzey Mali’de, çoğunluğu Tuareg olan nüfusu temsil eden dört ana silahlı ve siyasi Azavad hareketi bulunuyordu:
Azavad Ulusal Kurtuluş Hareketi
İmgad ve Müttefikleri Öz Savunma Grubu
Azavad Birliği Yüksek Konseyi
Azavad Arap Hareketi
Bu gruplar, merkezi hükümetle zaman zaman çatışmalar yaşadıktan sonra 2015’te imzalanan Cezayir Barış Anlaşması’na dahil olmuştu.
Ancak 2021’de Bamako’da gerçekleşen askeri darbe ve geçiş yönetiminin 2023’te bu anlaşmayı iptal etmesi, ayrıca kuzey şehirlerinde kontrolü yeniden sağlama çabaları ve Rus Wagner Group ile iş birliği, dengeleri değiştirdi.
Bunun üzerine dört hareket, 30 Kasım 2024’te kendilerini feshederek “Azavad Kurtuluş Cephesi” adı altında birleşti ve tek bir siyasi-askeri yapı kurdu. Cezayir sınırına yakın Tin Zawatin bölgesinde düzenlenen kongrede ilan edilen bu yapı, kendisini “Azavad halkının tek meşru temsilcisi” olarak tanımladı.
Bu birleşme, “Azavad Birleşik Ordusu” adı altında silahlı güçlerin tek çatı altında toplanmasını sağladı. 2025 Nisan’ındaki çatışmalar başta olmak üzere Mali ordusu ve Wagner güçlerine karşı önemli operasyonlar düzenlendi. Son saldırıyla birlikte kuzeyde yeniden kontrol sağlandığı ifade ediliyor.
Başlangıçta yerel özerklik talep eden bu hareketler, birleşmenin ardından hedeflerini değiştirerek tam bağımsızlık ve Azavad devleti kurma talebini benimsedi.
Diğer yapılar
Mali’deki diğer önemli blok, coğrafi sınırları aşan silahlı yapılardır. Bunların başında 2017’de kurulan Cemaat Nusret el-İslam vel Müslimin geliyor.
Bu yapı şu grupların birleşmesiyle oluştu:
El-Murabitun Tugayı
El Kaide’nin Mağrip koluna bağlı Sahra Emirliği
Macina Tugayları
Bu gruplar, eski El Kaide lideri Eymen el Zevahiri’ye ve bölgedeki diğer üst düzey isimlere biat etti.
Hareketin liderliğine getirilen Iyad Ag Ghaly, daha önce Tuareg isyanlarında yer almış ve Mali’yi Suudi Arabistan’da diplomatik düzeyde temsil etmiş bir isimdi. Daha sonra “Ensaruddin” örgütünü kurdu.
Son saldırıda Azavad Cephesi, bu yapı ile sahada koordinasyon sağladığını kabul etti. Bu iş birliğinin hem ortak hedeflerden hem de aynı etnik ve coğrafi kökenlerden kaynaklandığı ifade ediliyor.
Siyasi alternatif: Cumhuriyet için Güçler İttifakı
Silahlı yapıların dışında, muhalif siyasi figürlerin oluşturduğu “Cumhuriyet için Mali Güçleri İttifakı” da dikkat çekiyor. Bu yapı, askeri geçiş yönetimine karşı çıkıyor ve sivil yönetime dönüş çağrısı yapıyor.
İttifak geçiş yönetiminin devrilmesini, sivil ve anayasal sürece dönülmesini, ordu ve devlet kurumlarının yeniden yapılandırılmasını ve ulusal diyalog sürecinin başlatılmasını talep ediyor.
Ortak hedef, farklı vizyonlar
Mali’deki bu karmaşık tabloda tüm aktörlerin ortak noktası mevcut yönetimi devirmek olsa da nihai hedefler ciddi şekilde farklılaşıyor:
Azavad hareketleri: Ayrılık ve bağımsız devlet
El Kaide bağlantılı gruplar: Tüm Mali’de İslami yönetim içeren devlet
Siyasi ittifak: Üniter devlet içinde demokratik dönüşüm
Uzmanlara göre uygun şartlar oluşması halinde bu grupların bir kısmı siyasi süreçlere dahil edilebilir.
