Yukarıda sorulan sorulara cevap verebilmemiz için öncelikle bidat nedir sorusunun cevabını bulmamız gerekir. Zira konuyla ilgili her tartışma bu kavram üzerinden yapılmaktadır. Peki bidat nedir? Bir şeye bidat diyebilmemiz için o şeyde hangi şartların bulunması icap eder.
Bidat: Dine sonradan sokulan ve dinin temel değerlerine aykırı olan şey demektir.
Burada en dikkat çekici ibare “dine sonradan sokulan" ibaresidir ki, bu ibare bidat kavramını, dine yapılan eklemelerle sınırlı hale getirmiştir. Yani arabaya binmek dini bir olgu olmadığından, bidat kavramıyla ilişkilendirilemez. Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vesellem döneminde matbaa, araba, uçak, betonarme binalar, bilgisayarlar, telefonlar yoktu. Bunların tümü sonradan ortaya çıktı. Ama bunlar dini meseleler olmadığı için haklarında bidat değerlendirmesinde bulunmuyoruz.
Dine taalluk eden konularda ise dikkatimizi çeken ibare “dinin temel değerlerine aykırı olma” ibaresidir ki bu ibare de günümüzün bazı çevrelerince bidat olarak yaftalanan birçok meselenin aslında bidat tanımıyla hiçbir şekilde uyuşmadığını gösteriyor.
Mesela teravih namazının 20 rekât olarak cemaatle kılınması, Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vesellem zamanında olmayan, ancak sahabe efendilerimizin tümünün onayıyla dine sonradan eklenen bir uygulama olduğunu biliyoruz. Ne var ki, teravih namazını cemaatle kılmak dinin temel değerlerine aykırı olmadığından, bilakis övülen ve beğenilen faydalı bir şey olduğundan bidat değildir. Zaten teravih namazının cemaatle 20 rekât kılınması dini bir zorunluluk değil sadece güzel bir davranış biçimidir.
Ama eğer, “öğle namazının farzını 6 rekât yapalım, böylece daha fazla namaz kılmış oluruz, daha fazla sevap kazanırız” denilmiş olsaydı, bu bidat olurdu. Zira öğle namazının rekat sayısı, Peygamber Efendimiz tarafından mütavatir hadislerle bize bildirilmiştir. Dört rekâttan fazla kılınırsa namaz geçersiz olur. Buna ekleme ya da çıkarma yapmak bidat kapsamına girecektir. Daha fazlasını kılmak isteyen nafilelere yönelmelidir.
Mevlüt Kandili Bidat midir? Kandil Hurafe mi?
Bu kısa açıklamadan sonra kandil geceleri hakkındaki görüşümüzü belirtelim.
Herhangi özel bir olayın yıldönümünü kutlamak veya yad etmek, örf ve kültürde var olan bir şeydir. Bazen acıları unutmamak için yıl dönümlerinde onları anar ve hatırlatırız. Deprem yıldönümlerinde yaptığımız tam da budur.
Bazen güzel hadiseleri yıl dönümlerinde anar ve onun sevinç ve sürurunu tekrar tekrar hatırlamak isteriz. İstanbul’un fethini kutlamamız bu minvalde değerlendirilebilir.
Mevlüt kandilinin kutlanması, Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vesellem’in doğduğu kutlu günün anılması ve bu sevincin canlı ve diri tutulmasından başka bir şey değildir. Bu günü kutlamayı adet edinmiş bir Müslüman, o gün Nebi Aleyhisselamı daha bir şevkle anar, salavat ve dualarını çoğaltır. O kutlu günün hazzını tekrar tekrar yaşamak ister. Dinde olmayan bir şeyi dine eklemiş olmaz. Dinimizce aykırı görülen bir davranışta da bulunmaz.
Kandiller özel günlerin herkese hatırlatılmasından başka bir şey değildir.
Kandil gecelerinde; Kur’an okunması, tövbe edilmesi, salavat getirilmesi ve ihtiyaç sahiplerine yardım edilmesi gibi İslam’ın zaten emrettiği güzel amellerin topluca icra edilmesini bidat yaftasıyla küçümsemek veya engellemeye çalışmak, en basit tabiriyle art niyetliliktir.
Dinimizde Kandillerin Yeri Var mı? Kandil Günleri İslamda Var mı?
İslam dininde sadece 2 bayram vardır. Bunlar; Ramazan ve Kurban bayramlarıdır. Bu bayramlarda oruç tutmak haramdır. Çünkü bu bayramları kutlamak farzdır.
Kandiller ise Kur'an-ı Kerim ve sahih sünnete dayanılarak belirlenen özel bazı günlerdir. Mesela Miraç Kandili, Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vesellem’in miraca çıktığı gecenin kameri yıl dönümüdür.
Bu kutlu olayı yıldönümünde yad etmek, o günü diğer günlere göre daha fazla ibadet ve dua ile geçirmekte bir sakınca yoktur. Lakin “Mirac kandilini kutlamak farzdır, bu geceyi camide geçirmemek günahtır” demek bidat olur.
Arabistan'da Kandiller Kutlanıyor mu?
Suudi Arabistan selefi akımın etkisiyle kandilleri kutlamaz.
İslam Ülkelerinde Kandil Kutlanır mı?
Kandiller sadece Türkiye’de değil, çok geniş bir İslam coğrafyasında coşkuyla kutlanmaktadır. Mısır, Fas, Endonezya gibi halkı Müslüman olan birçok ülkede, hatta Balkanların büyük bir bölümde kandil gecelerine özel programlar düzenlenir. Mevlit okuma, fakirler için sofralar donatma, fener alayları, camilerde kandillere özel ibadet ve vaaz programları düzenleme gibi etkinlikler bunlardan bazılarıdır.
Yapılan programlar şeklen küçük farklılıklar gösterse de özünde aynı amaca hizmet etmektedirler. Allah’ı daha fazla anmak… Duaların makbul olduğu günlerde daha fazla dua etmek… İbadet yaparken cemaat bereketinden feyizlenmek…
Peygamber Efendimiz Kandil Kutlamış mı?
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) döneminde günümüzdeki anlamıyla "kandil programları" düzenlenmemiştir. Lakin Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vesellem beraat gecesi gibi özel günler hakkında ashabını teşvik etmiş, o günlerde ibadet ve dualarını çoğaltmalarını tembihlemiştir.
Hatta pazartesi günü oruç tutmalı mıyım diye soran bir sahabiye “Bu benim doğum günümdür” diye cevap vermiştir. Bu hadis-i şerif sahihtir ve Müslim’de geçmektedir.
Kandil Gecesi ile İlgili Hadisler Sahih mi?
Berat Gecesi’ne dair rivayet edilen şu hadis-i şerif sahihtir ve beraat gecesinin manevi değerini ortaya koyar:
يَطَّلِعُ اللَّهُ إِلَى خَلْقِهِ فِي لَيْلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ فَيَغْفِرُ لِجَمِيعِ خَلْقِهِ إِلَّا لِمُشْرِكٍ أَوْ مُشَاحِنٍ
"Allah Teâlâ, Şaban ayının yarısına denk gelen gece (Berat Gecesi) mahlukatına tecelli eder ve müşrik ile müşahin (kin tutan) hariç herkesi bağışlar." (İbn Mâce)
Kandil Hangi Ayette Geçiyor?
Osmanlı’da mübarek gecelerde, halka o gecenin özel bir gece olduğunu bildirmek ve hatırlatmak amacıyla minarelerde kandiller yakılırdı. Kandilleri gören halk o gecenin mübarek bir gece olduğunu anlar ve diğer gecelere kıyasla o gece ibadetle daha fazla meşgul olurlardı. Kandil kelimesi buradan gelmektedir. Kur'an-ı Kerim’de Kandil kelimesi geçmez ancak Kadir gecesi için “mübarek gece” tanımlaması yapılır.
حم . وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ . إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ
"Hâ Mîm. Aydınlatıcı kitaba andolsun ki, biz onu mübarek bir gecede indirdik. Şüphesiz biz uyarıcıyızdır." (Duhân Suresi, 1-3)
Başka bir ayeti kerimede Kadir gecesinin bin aydan hayırlı olduğu söylenir:
اِنَّٓا اَنْزَلْنَاهُ ف۪ي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ﴿١﴾ وَمَٓا اَدْرٰيكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِۜ ﴿٢﴾ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ اَلْفِ شَهْرٍۜ ﴿٣﴾ تَنَزَّلُ الْمَلٰٓئِكَةُ وَالرُّوحُ ف۪يهَا بِاِذْنِ رَبِّهِمْۚ مِنْ كُلِّ اَمْرٍۙ ﴿٤﴾ سَلَامٌ هِيَ حَتّٰى مَطْلَعِ الْفَجْرِ ﴿٥﴾
Şüphesiz, biz onu (Kur'an'ı) Kadir gecesinde indirdik. Kadir gecesinin ne olduğunu sen ne bileceksin? Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır. Melekler ve Ruh (Cebrail) o gecede, Rablerinin izniyle her türlü iş için iner de iner. O gece, tan yerinin ağarmasına kadar bir esenliktir.
Dinimizde Mevlid Kandili Var mı?
Mevlit kandili bir vecibe olarak değil, güzel ve anlamlı bir gün olarak kutlanır. O gün diğer tüm günlerden daha fazla salavat getirilir. Kutlamak istemeyeni de kimse kınamaz ve yermez. Kendi doğum gününü kutlayanların, Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vesellem’in doğum gününün kutlanmasını garipsemesi akıl tutulmasıdır.
Regaip Kandili Gerçekten Var mı?
Ramazan ayını müjdeleyen üç ayların ilk Cuma gecesi Regaip kandili olarak kutlanır. Regaip, rağbet edilen şey demektir.
İnsan, maişet ve geçim derdi nedeniyle her gününü yoğun ibadetle geçiremez. Bu açlığını gidermek için herhangi bir günü seçip, o gün her zamankinden daha fazla ibadet etmek isteyebilir. Bunda dinen hiçbir sakınca yoktur. Nitekim Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vesellem Pazartesi ve perşembe günlerini oruç ve ibadetle geçirmiş, Ramazan aylarının son 10 gününde itikafa girmiştir.
Regaib Kandili üç ayların ilk cuması olması hasebiyle, o gecede daha fazla ibadet edilmesi tavsiye edilmiştir.
Kandiller Bidat midir?
"Kandil gecelerinde daha fazla ibadet etmek farzdır” demek bidattir. Zira dinde olmayan bir vecibeyi dine eklemek anlamına gelir. Ancak “kandil gecelerini bir bayram havasında geçirelim, o günlerde daha fazla ibadet edelim çünkü o gecelerde dualara icabet daha fazladır” demek bidat değil, güzel bir gelenektir.
