Karbonmonoksit (CO) zehirlenmesi, gazın renk ve kokusuz olması nedeniyle fark edilmesi zor ve oldukça tehlikeli bir durumdur. Gaz, kanda oksijen taşıyan hemoglobine bağlanarak oksijenin dokulara ulaşmasını engeller ve bu da baş ağrısı, mide bulantısı, boğulma hissi ve hatta ölüme yol açabilir.
ABD Enerji Enstitüsü’nün yıllık istatistiksel raporuna göre, küresel karbondioksit salınımları 2024’te dördüncü yıl üst üste rekor kırarken, fosil yakıt kullanımı artmaya devam etti.
Karbonmonoksit Zehirlenmesinin Belirtileri
Hafif zehirlenme: baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi, dikkat dağınıklığı, kusma, uyku hali, koordinasyon bozukluğu.
Orta/şiddetli zehirlenme: bilinç bulanıklığı, karar verme yetisinin zayıflaması, bayılma, nöbet, göğüs ağrısı, nefes darlığı, düşük tansiyon ve koma.
Şiddetli zehirlenmeler çoğunlukla ölümcül seyreder.
Nadir vakalarda, iyileşmeden haftalar sonra hafıza kaybı, hareket bozuklukları, depresyon ve psikoza yol açabilen geç nöropsikiyatrik sendromlar gelişebilir.
Çoğu vakada belirtiler fark edilmediği için tedavi geç kalır. Mevcut tedavi yöntemleri, maske ile saf oksijen verilmesi veya hiperbarik oksijen tedavisidir. Ancak bu yöntemler yavaş etki eder; oysa zehirlenmenin ilk dakikaları, “altın 10 dakika” olarak adlandırılır ve kritik önemdedir.
Yeni Panzehir: Bakteriden Türetilen Protein
Pittsburgh ve Maryland Üniversitelerinden bilim insanları, karbonmonoksiti doğrudan kandan temizleyen yeni bir çözüm geliştirdi.
Araştırmacılar, Paraburkholderia xenovorans bakterisinden alınan bir moleküle dayalı, RcoM-HBD-CCC adı verilen modifiye bir protein üretti. Bu protein, moleküler sünger gibi davranarak karbonmonoksiti hızla yakalayıp kandan uzaklaştırıyor.
Deneylerde, bu proteinin CO’ya bağlanma hızı, hemoglobinden 50 kat daha hızlı çıktı. Farelere damardan enjekte edildiğinde, bir dakikadan kısa sürede kanda bulunan CO’nun yarısı temizlendi.