FETÖ'nün 15 Temmuz 2016'daki hain darbe girişiminde İstanbul ve Ankara en kanlı saldırılara sahne olan şehirler oldu. Darbecilerin köprülerden havalimanlarına, emniyet binalarından belediyelere kadar birçok stratejik noktayı ele geçirme girişimi, milyonlarca vatandaşın direnişiyle başarısızlığa uğradı.
252 şehit, binlerce yaralı
15 Temmuz gecesi vatandaşların darbe girişimine karşı verdiği mücadelede Türkiye genelinde 252 kişi şehit oldu, 2 bin 734 kişi yaralandı. Darbe girişimine, ordu içine sızan FETÖ mensubu 8 binden fazla asker katılırken, 35 savaş uçağı, 37 helikopter, 74'ü tank olmak üzere 246 zırhlı araç ve binlerce silah kullanıldı.
Darbenin İstanbul ayağı Maltepe'de planlandı
Soruşturmalarda, Maltepe'deki General Nurettin Baransel Kışlası'nda cuntacı subayların darbeden günler önce toplantılar yaptığı belirlendi. Burada alınan kararlar doğrultusunda İstanbul'daki birliklerin sevki gerçekleştirildi. Darbe gecesi askerlere, "Mukavemet edilirse ateş edin." talimatı verildi.
Plan doğrultusunda Kuleli Askeri Lisesi'nden çıkan askeri araçlar, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'ne hareket etti. Aynı saatlerde darbeci askerler, Kandilli-Beykoz hattında vatandaşları alıkoymaya başladı.
Köprüler kapatıldı, halk meydanlara indi
Darbeci askerler akşam saatlerinde Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet köprülerini tek yönlü olarak trafiğe kapattı. İstanbul semalarında alçak uçuş yapan savaş uçakları sonik patlamalarla halkı korkutmaya çalıştı.
Dönemin Başbakanı Binali Yıldırım'ın yaşananları "kalkışma" olarak nitelendirmesinin ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da CNN Türk ekranlarından yaptığı FaceTime bağlantısıyla vatandaşları meydanlara davet etti. Çağrının ardından binlerce kişi Kısıklı, Atatürk Havalimanı, Saraçhane, İl Emniyet Müdürlüğü ve Taksim başta olmak üzere birçok noktaya akın etti.
Selalar eşliğinde direniş
15 Temmuz gecesi FETÖ’nün hain darbe girişimi aynı zamanda dualarla ve selalarla durduruldu. Direnişin manevi gücünü simgeleyen selalar, minarelerden yükselerek halkı kıyama kaldırdı. Zeytinburnu Tepebağ Dutluk Camii İmamı İbrahim Köse ve Seyitnizam Camii Müezzini Şaban Kızılkaya, o gece selaları ilk okuyan isimler arasındaydı. Köse, sabaha kadar sela okumaya devam ettiklerini söyledi.
O gece Türkiye genelinde 60’tan fazla imam ve müezzin saldırıya uğradı. Bunlardan biri de kaldırım taşıyla darbedilen müezzin Mehmet Kuzgun’du. “Selaları verdik, darbe olmayacak dedik. Bize taşla saldırdılar.” sözleriyle yaşadıklarını aktardı.
Kars Fethiye Camii İmam Hatibi Adem Aktaş ise anons yaparak halkı sokağa çağıran din görevlilerindendi. Cami hoparlöründen yaptığı çağrı sonrasında dönemin 14. Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı Kurmay Başkanı olan darbeci Yarbay Serkan Polat’ın, “Bunu susturamadınız mı? Girin, kafasına sıkın” talimatı verdiği ortaya çıktı.
15 Temmuz Şehitler Köprüsü'nde katliam
Darbe girişiminin en acı olaylarından biri Boğaziçi Köprüsü'nde yaşandı. Darbeci askerler, köprüye gelen vatandaşların üzerine ateş açtı. Tankların da kullanıldığı saldırılarda 34 kişi şehit oldu.
Kanlı gecenin ardından Boğaziçi Köprüsü'nün adı "15 Temmuz Şehitler Köprüsü" olarak değiştirildi.
Emniyet, belediye ve kritik kurumlar hedef alındı
Darbeciler yalnızca köprüleri değil, İstanbul Emniyet Müdürlüğü, İstanbul Valiliği, Büyükşehir Belediyesi, AKOM, TRT binaları, Atatürk ve Sabiha Gökçen havalimanları ile Borsa İstanbul gibi kritik noktaları da ele geçirmeye çalıştı.
Bayrampaşa Çevik Kuvvet Şube Müdürlüğü, Vatan Emniyet Müdürlüğü ve İstanbul Valiliği önünde vatandaşların direnişi sayesinde darbeciler püskürtüldü. İstanbul Büyükşehir Belediyesi önünde açılan ateş sonucu Prof. Dr. İlhan Varank'ın da aralarında bulunduğu 14 kişi şehit oldu.
Çengelköy, TRT ve havalimanlarında çatışmalar
Çengelköy Polis Merkezi önünde polis ve vatandaşların direnişi karşısında geri çekilen darbeciler, geride 7 şehit ve onlarca yaralı bıraktı. TRT'nin Ulus ve Harbiye binaları işgal edilirken, yayınlar durdurulmaya çalışıldı. Atatürk Havalimanı'nda ise pistler tanklarla kapatıldı, F-16'lar alçak uçuş yaptı ve halka ateş açıldı.
Darbe karşıtı askerler de hedef oldu
FETÖ'cü askerler, darbeye karşı çıkan komutanları da etkisiz hale getirmeye çalıştı. Harp Akademileri Komutanı Korgeneral Tahir Bekiroğlu alıkonulurken, Deniz Harp Okulu Komutanı Tümamiral Mesut Özel ve birçok üst düzey komutan darbeciler tarafından rehin alındı.
Gece boyunca köprüler, otoyol gişeleri, medya kuruluşları ve kamu binalarında yaşanan çatışmaların ardından güvenlik güçleri ve vatandaşların direnişiyle darbeciler birer birer teslim oldu. Sabah saatlerinde İstanbul Valisi Vasip Şahin'in "Devlet duruma hakimdir." açıklamasıyla darbe girişiminin kentte kontrol altına alındığı duyuruldu.
15 Temmuz gecesi ve sonrasında hayatını kaybedenlerle birlikte İstanbul'da toplam 99 kişi şehit oldu. Kentte yaşanan direniş, darbe girişiminin başarısızlığa uğramasında belirleyici rol oynadı.
15 Temmuz'da Ankara'da neler yaşandı?
FETÖ'nün 15 Temmuz 2016'daki darbe girişiminde Ankara, darbecilerin en yoğun saldırılarının hedefi oldu. Cumhurbaşkanlığı Külliyesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Emniyet Genel Müdürlüğü, Özel Harekat Daire Başkanlığı, MİT Yerleşkesi, Genelkurmay Başkanlığı ve TÜRKSAT gibi kritik kurumlar savaş uçakları ve helikopterlerle bombalandı.
Genelkurmay'da rehin alma
Darbe girişimi saat 21.30 sıralarında Genelkurmay Karargahı'ndan gelen silah sesleriyle başladı. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar ile kuvvet komutanları darbeci askerler tarafından rehin alındı.
TBMM bombalandı
Türkiye Büyük Millet Meclisi tarihinde ilk kez savaş uçakları tarafından bombalandı. Milletvekilleri saldırılara rağmen Meclis'i terk etmedi. Bombardımanda Meclis binasında ağır hasar oluşurken çok sayıda kişi yaralandı.
İstanbul Atatürk Havalimanı'nda Kontrol Kulesini işgal eden darbeciler, polis özel harekat ekiplerince etkisiz hale getirildi. Bir süre sonra Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı taşıyan ATA uçağı piste iniş yaptı. Erdoğan'ı havalimanında binlerce vatandaş karşıladı.
İstanbul'daki gelişmenin ardından TBMM bir kez daha darbecilerin saldırısına maruz kaldı.
Eski pilot yüzbaşı Hüseyin Türk, saat 03.24 ve 03.25'te F-16 uçağıyla TBMM'yi ikinci kez bombaladı.
Özel Harekat Daire Başkanlığı hedef alındı
Ankara Gölbaşı'ndaki Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Harekat Daire Başkanlığı, F-16 savaş uçaklarıyla bombalandı. Saldırıda 51 polis katledildi, çok sayıda polis memuru yaralandı.
Cumhurbaşkanlığı Külliyesi bombalandı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın halkı meydanlara çağırmasının ardından binlerce vatandaş Cumhurbaşkanlığı Külliyesi önünde toplandı. Saat 06.19'da eski pilot üsteğmen Müslim Macit, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi Kavşağı'na iki bomba attı. Saldırıda 15 vatandaş şehit oldu, 7 kişi yaralandı.
MİT ve TÜRKSAT'a saldırılar
Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Yerleşkesi ile TÜRKSAT Gölbaşı Kampüsü de helikopterler ve savaş uçaklarının hedefi oldu. Darbeciler iletişimi kesmeye çalışırken TÜRKSAT personeli yayınların devam etmesi için büyük mücadele verdi.
Emniyet Genel Müdürlüğü hedef alındı
Emniyet Genel Müdürlüğü ve Ankara Emniyet Müdürlüğü binaları da savaş uçakları ve helikopterlerle bombalandı. Polis ekipleri darbecilere karşı direniş gösterdi.
Akıncı Üssü darbenin merkezi oldu
Darbe girişiminin yönetim merkezi olarak kullanılan Akıncı 4. Ana Jet Üssü'nden kalkan savaş uçakları Ankara semalarında alçak uçuş yaparak sonik patlamalar gerçekleştirdi ve birçok kritik noktayı bombaladı. Güvenlik güçlerinin operasyonunun ardından üs kontrol altına alındı.
Darbe girişimi 21 saatte bastırıldı
Jandarma Genel Komutanlığı'nda alıkonulan TEM Daire Başkanı Turgut Aslan ile koruması Hasan Gülhan, elleri ve gözleri bağlı halde bina dışına çıkarılarak, darbeci Albay Erkan Öktem tarafından başlarından vuruldu.
Başbakan Yıldırım, Korgeneral Ziya Kemal Kadıoğlu'na darbecilerin kontrolündeki uçakları düşürme yetkisi verdi.
Girişimin başarısız olduğunu anlayan İstanbul Boğaziçi Köprüsü'ndeki darbeciler, teslim oldu.
Saat 08.26'yı gösterdiğinde darbecilerin alıkoyduğu Genelkurmay Başkanı Akar, Akıncı Üssü'nden helikopterle Çankaya Köşkü'ne götürüldü.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Milli Savunma Bakanı Fikri Işık'ın talimatıyla uçakların kalkış yapmasını engellemek için Akıncı Üssü ana pisti vuruldu.
Saat 12.57'de Başbakan Yıldırım, Bakan Işık ve Genelkurmay Başkanı Akar ile Çankaya Köşkü'nde düzenlediği basın toplantısında darbe teşebbüsünün bastırıldığını açıkladı. Darbe girişimi, tüm yurtta yaklaşık 21 saatte kontrol altına alındı.
Türkiye'nin en uzun gecesinin kronolojisi
15 Temmuz 2016 Cuma
21:30
Genelkurmay'da silah sesleri duyuldu.
21:45
İstanbul'da Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri askerler tarafından geçişe kapatıldı.
22:00
Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanları rehin alındı.
23:00
Bir haber kanalına bağlanan Başbakan Binali Yıldırım, "bir kalkışma girişimi" olduğunu belirterek, "Bu girişime izin verilmeyecektir." ifadelerini kullandı.
23:20
Darbeciler, Gölbaşı Özel Harekat Daire Başkanlığı'na ve TÜRKSAT'a havadan saldırılar düzenledi.
16 Temmuz 2016 Cumartesi
00:04
Ailesiyle birlikte Marmaris'te bulunan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bir basın açıklaması yaparak milleti şehir meydanlarına çağırdı. Cumhurbaşkanı Erdoğan açıklamasında, "Türkiye Cumhuriyeti'ni Pensilvanya'dan yönetilecek bir ülke değildir." ifadelerini kullandı.
00:05
Kalkışmacı askerler Milli İstihbarat Teşkilatı yerleşkesine helikopterlerle hava saldırısı düzenledi.
00:14
TRT'yi işgal eden kalkışmacı askerler canlı yayında korsan darbe bildirisini okuttu.
00:24
Hürriyet Ankara Temsilcisi Hande Fırat'ın CNN Türk kanalındaki canlı yayınına katılan Cumhurbaşkanı Erdoğan, kalkışmayı protesto etmesi için milleti meydanlara davet eden çağrısını yineledi.
00:36
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın uçağının bulunduğu Dalaman Havalimanı'na baskın düzenleyen kalkışmacı girişimciler, Erdoğan'ı burada bulamayınca Marmaris'e doğru hareket etti.
00:45
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın çağrısına riayet eden çok sayıda vatandaş, Ankara'da Cumhurbaşkanlığı Külliyesi önünde toplandı. Kalkışmacı girişimciler, vatandaşlara havadan bombalı saldırı düzenledi.
01:01
Ankara Emniyet Müdürlüğü, savaş uçakları ve helikopterlerle düzenlenen hava saldırısının hedefi oldu.
01:10
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Marmaris'te kaldığı otelden ayrılarak İstanbul'a doğru yola çıktı.
01:15
Cumhurbaşkanı Erdoğan İstanbul'a indi.
02:00
Kalkışma girişiminde bulunan FETÖ üyesi askerler gözaltına alınmaya başlandı.
02:15
Cumhurbaşkanı Erdoğan'a suikast düzenlemeyi hedefleyen silahlı teröristler Marmaris'e ulaştı.
02:42
Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni hedef alan bombalı saldırıda polis memuru ve meclis çalışanları yaralandı. Meclis binasının çeşitli noktalarında ağır hasar meydana geldi.
03:00
TRT binasını ele geçirmeye çalışan FETÖ üyesi askerler gözaltına alınırken, TRT'deki yayın normale döndü.
03:20
Cumhurbaşkanı Erdoğan, ailesiyle birlikte İstanbul'a geldi.
04:00
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, darbe girişiminde bulunan "Yurtta Sulh Komitesi" üyesi askerler ve FETÖ ile irtibatlı olduğu belirlenen yargı görevlileri hakkında gözaltı kararı verdi.
04:32
Başbakan Yıldırım, yaptığı açıklamada, "Ankara semalarında kritik bölgelerin üzerinde uçuş yapan her türlü askeri helikopter ve uçak füzeyle indirilecektir. Hava sahası Ankara bölgesinde kapatılmıştır." diye konuştu.
06:19
Kalkışma girişiminde bulunan pilotların kullandığı bir F-16 uçağından, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi yakınlarındaki köprüye ve otoparka iki bomba atıldı. Saldırılarda 15 kişi şehit olurken 7 kişi de yaralandı.
06:55
Boğaziçi Köprüsü'nü kapatan kalkışmacı askerler teslim oldu.
08:11
İstanbul'da uçak vapur ve metro seferleri normale döndü.
08:32
Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar, Çankaya Köşkü'ne geldi.
08:36
Emniyet Özel Harekat polisleri, Jandarma Genel Komutanlığı'nın kontrolünü ele geçirdi.
10:07
Genelkurmay Başkanlığı'ndan çıkan 700'e yakın silahsız er ve erbaş, polise teslim oldu.
12:57
Başbakan Binali Yıldırım, Çankaya Köşkü'nde basın açıklaması yaptı.
16:08
TBMM olağanüstü toplandı.
20:02
Akıncı 4. Ana Jet Üssü'ndeki operasyon sona erdi.
Arkasında ABD vardı
15 Temmuz darbe girişiminin ardından Türkiye ile ABD arasında FETÖ ve Fethullah Gülen'in iadesi üzerinden diplomatik gerilim yaşandı. Türkiyeli yetkililer darbenin arkasında FETÖ'nün bulunduğunu ve Gülen'in ABD'de yaşamaya devam etmesini eleştirirken, Washington ise darbe girişimine herhangi bir dahli olduğu iddialarını reddetti.
Dönemin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Süleyman Soylu, darbe girişiminden saatler sonra yaptığı açıklamada ABD'yi hedef aldı. Soylu, 16 Temmuz 2016'da yaptığı açıklamada, "Darbenin arkasında Amerika Birleşik Devletleri var. ABD bize Fethullah Gülen'i vermek zorundadır." ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise darbe girişiminin ardından ABD'yi doğrudan suçlayan açıklamalar yapmaktan kaçınırken, FETÖ elebaşı Fethullah Gülen'in Türkiye'ye iadesi talebini sık sık gündeme getirdi.
Erdoğan, Amerikan CBS televizyonuna verdiği röportajda, ABD'yi darbe girişiminden sorumlu tutmayacağını ancak Türkiye halkının bu yönde düşündüğünü söyledi.
Daha sonraki yıllarda Erdoğan, ABD'de görülen Reza Zarrab ve Halkbank eski Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla davalarını da 15 Temmuz sürecinin devamı olarak nitelendirerek Washington'u Türkiye'ye karşı "tezgâh kurmakla" suçladı.
Ankara, darbe girişiminin hemen ardından Fethullah Gülen'in iadesi için ABD'ye resmi başvuruda bulundu. Ancak ABD yönetimi, Türkiye'nin sunduğu delillerin iade için yeterli olmadığı gerekçesiyle talebi karşılamadı.
Dönemin ABD Dışişleri Bakanı John Kerry, darbe girişiminin ilk saatlerinde yaptığı açıklamada olaylarla ilgili yeterli bilgiye sahip olmadığını belirterek yorum yapmaktan kaçındı ve Türkiye'de istikrarın korunmasını temenni etti.
Ankara'da bu açıklama, ABD'nin darbe girişimine açık şekilde karşı çıkmadığı ve gelişmeleri beklediği şeklinde yorumlandı. ABD yönetimi ise birkaç saat sonra yaptığı yeni açıklamada seçilmiş hükümete destek verdiğini duyurdu.
15 Temmuz davalarına ilişkin hazırlanan iddianamelerde, darbenin kilit isimlerinden Adil Öksüz'ün darbe girişiminden önce ABD'ye gittiği ve nihai kararların burada alındığı iddiasına yer verildi.
Ayrıca ABD vatandaşı Pastör Andrew Brunson, akademisyen Henri Barkey ve ABD Başkonsolosluğu çalışanı Metin Topuz hakkında da FETÖ ile bağlantılı oldukları iddiasıyla yargı süreçleri başlatıldı.
15 Temmuz Darbe girişiminin finansörü kimdi?
15 Temmuz darbe girişiminin ardından Londra merkezli Middle East Eye'da yayımlanan bir haberde, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) hükümetinin darbe girişiminden haftalar önce FETÖ'ye finansal destek sağladığı öne sürüldü. Haberde, iddiaların Türkiye istihbaratına dayandırıldığı belirtildi.
Habere göre, BAE yönetiminin para transferi için aracı olarak, Abu Dabi Veliaht Prensi Muhammed bin Zayid Al Nahyan'a yakınlığıyla bilinen Filistinli siyasetçi Muhammed Dahlan'ı kullandı.
İDahlan'ın FETÖ elebaşı Fethullah Gülen ile bağlantısının ABD'de yaşayan Filistinli bir iş insanı aracılığıyla kurulduğu, söz konusu kişinin kimliğinin ise Türkiye istihbaratı tarafından bilindiği öne sürüldü.
Haberde ayrıca, BAE merkezli Sky News Arabia ve Al Arabiya'nın 15 Temmuz gecesi darbe girişiminin başarılı olduğu ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yurt dışına kaçtığı yönünde doğrulanmamış haberler yayımladığı, BAE yönetiminin ise darbe girişimini ancak yaklaşık 16 saat sonra kınadığı ifade edildi.
Darbe girişiminin başarısız olmasının ardından BAE'de Muhammed Dahlan'a yönelik tepkilerin arttığı, BAE yönetiminin de Ankara ile ilişkileri düzeltmek amacıyla Dubai Havalimanı'nda yakalanan ve darbeci oldukları öne sürülen iki Türkiyeli generali Türkiye'ye iade ettiği iddia edildi.
Söz konusu haberde, Muhammed Dahlan'ın daha sonra BAE'den ayrıldığı ve Mısır'da yaşadığı yönünde bilgiler de yer aldı.
Dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da bir toplantı sırasında; 'Türkiye'deki darbe kalkışmasına, hükümeti gayrı meşru yöntemlerle devirme çabalarına bir ülkenin 3 milyar dolar para desteği sağladığını biliyoruz. Üstelik bu, Müslüman bir ülke' ifadeleriyle bu bilgiyi adeta doğruladı.
