İspanya hükümeti, enerji içeceklerinin reşit olmayanlara satışına yeni kısıtlamalar getirmeyi planladığını açıkladı. Bu adım, bilimsel veriler ve bu ürünlerin ergenler arasında yaygın tüketimi ile özellikle yüksek kafein içerikleri nedeniyle ortaya çıkan sağlık etkilerine dair endişe verici göstergelere dayanıyor.
İspanya Sosyal İşler, Tüketim ve 2030 Ajandası Bakanı Pablo Bustinduy, bugün Çarşamba günü yaptığı açıklamada, bakanlığın 16 yaş altına tüm enerji içeceklerinin satışını yasaklayacak bir düzenleme üzerinde çalıştığını belirtti. Ayrıca kafein oranı 100 mililitrede 32 miligramı aşan ürünler için yasağın 18 yaş altını kapsayacak şekilde genişletileceğini ifade etti.
Bu açıklama, resmi verilerin enerji içeceklerinin ergenler arasında yaygın şekilde tüketildiğini ortaya koyduğu bir dönemde geldi. İspanya Sağlık Bakanlığı’nın gerçekleştirdiği “Estudes 2025” araştırmasına göre, 14–18 yaş aralığındaki öğrencilerin yüzde 38,4’ü anketten önceki ay içinde enerji içeceği tüketti. Erkeklerde bu oran yüzde 45,7’ye çıkarken, kızlarda yüzde 31 olarak kaydedildi.
En yüksek tüketim oranı 16–18 yaş grubunda görüldü ve bazı alt gruplarda oran yüzde 50’yi aştı. Endişeler yalnızca tüketim miktarıyla sınırlı değil; kullanım biçimleri de dikkat çekiyor. Verilere göre öğrencilerin yüzde 15,2’si son 30 gün içinde enerji içeceklerini alkolle karıştırdı. Bu oran erkeklerde yüzde 17,5, kızlarda ise yüzde 12,8 olarak belirlendi. Uzmanlar bu uygulamayı son derece tehlikeli olarak nitelendiriyor.
İspanya Gıda Güvenliği ve Beslenme Ajansı’nın (Tüketim Bakanlığı’na bağlı bağımsız bir kurum) daha geniş çaplı bir araştırması da nüfusun yaklaşık yüzde 25’inin enerji içeceğini haftada ortalama 2,1 kez tükettiğini ortaya koydu. Tüketicilerin yüzde 49’u günde en az bir enerji içeceği tüketirken, yüzde 47’si bunları düzenli olarak alkolle karıştırıyor. Anket, kısıtlayıcı önlemlere yönelik güçlü bir kamuoyu desteği olduğunu da gösterdi: Katılımcıların 10’da 9’u reşit olmayanlara yönelik sınırlamaları destekliyor. Bu oran 18–35 yaş grubunda yüzde 88,3’e ulaşıyor.
Bakan Bustinduy, bu adımın Avrupa’daki benzer eğilimlerle uyumlu olduğunu belirtti. Almanya, Norveç, Letonya, Polonya, Macaristan ve Litvanya gibi ülkeler de enerji içeceklerinin reşit olmayanlara satışına kısıtlamalar getirdi. İspanya’da da bazı özerk bölgeler daha önce benzer adımlar attı; örneğin Galiçya bölgesi reşit olmayanlara satışı yasaklarken, Asturias bölgesi de benzer önlemler uygulamayı planlıyor.
Bu politikalar, enerji içeceklerinin olumsuz sağlık etkilerine ilişkin artan bilimsel uyarılara dayanıyor. İspanya Gıda Güvenliği ve Beslenme Ajansı’nın raporlarına göre aşırı kafein tüketimi uyku bozukluklarına, ruh sağlığı ve davranış sorunlarına ve kalp-damar sistemi problemlerine yol açabiliyor. Tıbbi çalışmalar, enerji içeceklerinin çarpıntı, ritim bozuklukları, kaygı, yüksek tansiyon, susuz kalma, uykusuzluk ve ağır vakalarda nöbetler ile kalp krizleriyle bağlantılı olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırmacılar ayrıca ergenlik döneminde bu maddelerin beyin üzerindeki etkileri konusunda uyarıyor. Yüksek dozda kafein, sinir sistemi gelişimini olumsuz etkileyebilir, kaygı ve depresyona yatkınlığı artırabilir ve ilerleyen dönemlerde bağımlılık riskini yükseltebilir. Bunun yanı sıra, bu yaş grubunda daha önce nadir görülen kalp sorunlarına ilişkin tıbbi başvurularda artış kaydedildiği belirtiliyor.
İspanya hükümeti daha önce de bu yönde adımlar atmıştı. Sağlıklı okul kantinlerine ilişkin bir kararname kapsamında enerji içeceklerinin okullarda satışı yasaklanmış, 2024’ten itibaren sağlık otoriteleri reşit olmayanların bu ürünleri tüketmemesini tavsiye etmişti. Bununla birlikte Tüketim Bakanlığı, çocuklara yönelik sağlıksız yiyecek ve içecek reklamlarını sınırlandıracak yeni düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Verilere göre İspanya’daki bir çocuk, yılda 4 binden fazla bu tür reklamla karşılaşıyor; bu da yalnızca televizyon üzerinden günde yaklaşık 11 reklama, diğer medya araçları da dahil edildiğinde ise yaklaşık 30 reklama ulaşıyor.
