COVID-19 pandemisiyle birlikte bulaşıcı hastalıkların yayılma hızı tüm dünyanın gündemine oturmuştu. Uzmanlar, hastalıkların bulaşıcılığını ölçmek için R0 (R-naught) değerini kullanıyor. Bu değer, bir kişinin ortalama kaç kişiye hastalığı bulaştırabileceğini gösteriyor. R0 değeri 1’in üzerindeyse hastalık yayılmaya devam ediyor; 1 ise sabit kalıyor; 1’in altındaysa genellikle zamanla yok oluyor.
En bulaşıcı: Kızamık
Listenin başında kızamık yer alıyor. Son yıllarda aşılanma oranlarının düşmesiyle birlikte ABD ve Avrupa’da dahi yeniden artış gösteren kızamık, R0 değeri 12–18 arasında. Bu, tek bir kişinin iki döngüde 342 kişiye kadar hastalığı bulaştırabileceği anlamına geliyor. Kızamık, hasta kişiler semptom göstermeden de bulaşabiliyor ve enfekte birinin bulunduğu odadan ayrılmasından saatler sonra bile virüs havada asılı kalabiliyor.
Diğer yüksek R0’lu hastalıklar
Boğmaca (Pertussis): R0 değeri 12–17
Suçiçeği: R0 değeri 10–12
COVID-19: Alt varyantlara göre değişmekle birlikte 8–12 arasında
Bu hastalıklar genellikle iyileşme ile sonuçlansa da, zatürre, menenjit, körlük gibi ciddi komplikasyonlar ve hatta ölüme yol açabiliyor.
Daha az bulaşıcı ama ölümcül: Tüberküloz ve Ebola
Tüberküloz (TB), R0 değeri 1’in altından 4’e kadar değişiyor. Havadan bulaşsa da genellikle uzun süreli yakın temas gerekiyor. Ancak tedavisi son derece zor; en az altı ay boyunca dört antibiyotik kullanılması şart. İlaca dirençli TB vakalarının artması, süreci daha da tehlikeli hale getiriyor. Ebola ise yüksek ölüm oranıyla biliniyor. R0 değeri 1,5–2,5 arasında olsa da yalnızca vücut sıvılarıyla yakın temas yoluyla bulaşıyor.
Daha düşük bulaşıcılığa sahip hastalıklar
MERS, kuş gribi ve cüzzam gibi hastalıkların R0 değeri 1’in altında. Daha az bulaşıcı olmaları, ölümcül komplikasyon risklerini ortadan kaldırmıyor.