Türkiye’nin iki yıldır “yaşlı ülke” kategorisinde yer alması ve sosyal güvenlik sisteminde derinleşen yapısal sorunlar, emeklilik sisteminde köklü bir reform ihtiyacını yeniden gündeme taşıdı. Mevcut sistemde “daha çok prim ödeyenin daha düşük maaş alabildiği” tabloya son verilmesi için kapsamlı düzenleme planlanıyor.
Eski SGK Başmüfettişi İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi’ndeki köşe yazısında sosyal güvenlik sisteminin alarm verdiğini belirterek özellikle emeklilik modelinin sil baştan ele alınması gerektiğini vurguladı. Dijitalleşme, yapay zeka ve yaşlanan nüfusun sosyal güvenlik dengelerini zorladığını ifade eden Karakaş, kapsamlı bir reformun gecikmemesi gerektiğini kaydetti.
“Çalıştıkça düşen maaş” sorunu
Karakaş’a göre mevcut sistemde en dikkat çekici sorunlardan biri, özellikle asgari ücret ve yakın seviyelerde çalışanlar için prim gün sayısı arttıkça emekli maaşının düşmesi ya da taban maaşta eşitlenmesi.
Yüksek enflasyon dönemlerinde sistemde daha uzun süre kalıp daha fazla prim ödeyen bazı sigortalıların, beklenenin aksine daha düşük maaşla karşılaşabildiği belirtiliyor. Bu durumun çalışanları sistemden erken çıkmaya yönlendirdiğini ifade eden Karakaş, “Yaşı dolan herkes arkasına bakmadan sistemden ayrılıyor. Bu da sosyal güvenliğin temelini zedeliyor” değerlendirmesinde bulundu.
OVP’de SGK’ya mali güçlendirme hedefi
Hükümetin Orta Vadeli Programı’nda (OVP) sosyal güvenlik sistemine yönelik mali güçlendirme hedeflerinin yer aldığı hatırlatıldı. Bu çerçevede SGK’nın prim gelirlerini artırarak mali yapının güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Öne çıkan başlıklar şöyle:
Kayıt dışılıkla daha etkin mücadele
Sisteme dahil olmayan grupların kapsama alınması
Yeni çalışma modellerine uyum sağlanması
Yaşlanan nüfusun oluşturacağı mali yükün hafifletilmesi
Sağlık harcamalarında verimlilik ve israfın azaltılması
“Çalıştıkça Kazandıran” yeni model
Emeklilik sisteminde maaş bağlama oranlarındaki (ABO) düşüşün özellikle 1999 ve 2008 sonrası dönemde çalışanları dezavantajlı hale getirdiği belirtiliyor. Yeni modelde, daha uzun süre istihdamda kalmayı teşvik eden, hakkaniyet ve aktüeryal dengeyi gözeten bir yapının hedeflendiği ifade ediliyor.
Reform kapsamında prim tabanının genişletilmesi, tahsilat süreçlerinin güçlendirilmesi, SGK’nın bilişim altyapısının geliştirilmesi ve kurumlar arası veri paylaşımının artırılması planlanıyor. Ayrıca teşvik sisteminin sadeleştirilmesi de gündemde.
Karakaş, mevcut sistemin hem SGK’yı prim gelirinden mahrum bıraktığını hem de daha erken maaş ödemek zorunda bıraktığını belirterek, “Kaybet-kaybet senaryosu yaşanıyor” ifadelerini kullandı.
