ABD-israilin İran İslam Cumhuriyeti ile savaşı ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, günlük üretim kaybı açısından şimdiye kadarki en büyük petrol arz kesintisine yol açtı.
Uluslararası Enerji Ajansı, salı günü yaptığı açıklamada, mevcut çatışmanın, 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından yaşanan Avrupa gaz krizinin son aşamalarıyla birleştiğinde, dünyanın karşı karşıya kaldığı en ağır enerji krizi olduğunu belirtti. Bu durum, 1973 Arap petrol ambargosu, İran Devrimi ve 1991 Körfez Savaşı gibi önceki enerji şoklarıyla yeniden karşılaştırılmasına yol açtı.
Önceki krizlerden farklı olarak İran savaşı; ham petrol, doğalgaz, rafine yakıtlar ve gübre tedarikini aynı anda etkiledi. Bu durum, küresel ticaretin derinleşmesi ve talebin artmasıyla oluşan yeni kırılganlıkları ortaya çıkardı. 1970’lerdeki enerji krizlerinin kalıcı ekonomik hasarlar bıraktığı ve özellikle ABD gibi ülkelerde akaryakıt kuyruklarına yol açtığı hatırlatıldı.
IEA, mevcut krize yanıt olarak stratejik rezervlerden rekor seviyede 400 milyon varil petrol piyasaya sürdü.
Günlük kayıp rekor seviyede
Kriz zirvesinde günlük arz kaybı 12 milyon varili aşarak küresel petrol talebinin yüzde 11,5’ine ulaştı. Bu oran:
1973 ambargosu: 4,5 milyon varil/gün
1979 İran Devrimi: 5,6 milyon varil/gün
1991 Körfez Savaşı: 4,3 milyon varil/gün seviyelerinin çok üzerine çıktı.
Ayrıca savaş, Katar’ın sıvılaştırılmış doğalgaz üretiminin yaklaşık beşte birini durdurdu. Körfez’deki rafinerilerin etkilenmesi ise jet yakıtı ve dizel arzında ciddi sıkıntılar yarattı.
Toplam kayıp yüz milyonlarca varil
Mevcut çatışma 52 gün sürerken, toplam kayıp yaklaşık 624 milyon varil olarak hesaplandı. Ancak gaz sektöründe etkilerin aylar hatta yıllar sürebileceği belirtiliyor.
Karşılaştırma açısından:
1973 petrol ambargosu: 530–650 milyon varil kayıp
1991 Körfez Savaşı: yaklaşık 516 milyon varil kayıp
İran Devrimi (1978–1981): toplamda 4,27 milyar varil kayıp
Kriz Asya ve Afrika’yı vurdu
Mevcut kriz ilk olarak Asya ve Afrika’da arz sıkıntısı olarak hissedildi. Buna karşılık 1973 krizinde en büyük etki ABD’de görülmüştü.
2022’deki Rusya-Ukrayna savaşı da küresel enerji piyasalarını sarsmıştı ancak günlük yaklaşık 1 milyon varillik üretim kaybı, mevcut krizle kıyaslandığında çok daha sınırlı kaldı.