Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 2025 yılında başta Çin ve ABD-Meksika sınırı olmak üzere birçok ülkede toz fırtınalarının rekor seviyelere ulaştığını açıkladı. Birleşmiş Milletler'e bağlı kuruluş, atmosferik toza ilişkin son raporunda bu olayların halk sağlığı ve çevre üzerinde ciddi etkiler oluşturduğunu, ekonomik faaliyetleri ve ulaşımı da aksattığını belirtti.
Örgüt, dün yayımladığı son raporunda, "Küresel yıllık ortalama yüzey tozu yoğunluğu, önemli bölgesel farklılıklar bulunmasına rağmen 2024 seviyelerine yakın kaldı." ifadelerine yer verdi.
Rapor, BM'nin her yıl 12 Temmuz'da kutladığı Dünya Kum ve Toz Fırtınalarıyla Mücadele Günü öncesinde yayımlandı.
Dünya Meteoroloji Örgütü, en yüksek toz yoğunluğunun bir kez daha Çad'ın kuzeyindeki Borkou bölgesinde, Sahra Çölü'nde bulunan ve dünyanın en aktif toz kaynaklarından biri kabul edilen Bodélé Çöküntüsü'nde ölçüldüğünü bildirdi.
Raporda ayrıca Kuzey Afrika ve Orta Doğu'da yaşanan büyük toz fırtınalarının hava kalitesini ciddi şekilde düşürdüğü ve görüş mesafesini önemli ölçüde azalttığı kaydedildi.
Öte yandan Çin, Nisan 2025'te Moğolistan'dan gelen toz fırtınası nedeniyle son 10 yılın şiddeti, kapsadığı alan ve süresi bakımından en ağır toz fırtınasını yaşadı.
Dünya Meteoroloji Örgütü, solunabilir partikül madde (PM10) yoğunluğunun Dünya Sağlık Örgütü'nün tavsiye ettiği sınırların çok üzerine çıktığını açıkladı.
Dünya Meteoroloji Örgütü Genel Sekreteri Celeste Saulo yaptığı açıklamada, "Kum ve toz fırtınaları hava kalitesini bozuyor ve insan sağlığına zarar veriyor." dedi.
Saulo, bu fırtınaların tarımsal üretkenliği azalttığını, kara ve hava ulaşımını aksattığını, su ve enerji altyapıları üzerinde baskı oluşturduğunu ve ekosistemlere zarar verdiğini ifade etti.
ABD ile Meksika sınırındaki çöl bölgesinde ise toz fırtınalarının olağanüstü sıklıkta, şiddette ve uzun süreli görüldüğü belirtildi. Teksas eyaletindeki El Paso kentinde 2025 yılı boyunca 50 gün toz fırtınası yaşandığı, bunun yıllık ortalamanın iki katından fazla olduğu aktarıldı.
Birleşmiş Milletler'e göre kum ve toz fırtınaları, ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarıyla sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından büyük bir tehdit oluşturuyor.
BM, son yıllarda bu fırtınaların çevre, insan sağlığı, tarım, geçim kaynakları ve ekonomik refah üzerindeki etkileri nedeniyle küresel bir endişe haline geldiğine dikkat çekti.
BM'nin bilgi notlarında, kum ve toz fırtınalarının Dünya'nın doğal biyokimyasal döngülerinin bir parçası olduğu, ancak iklim değişikliği, sürdürülebilir olmayan arazi kullanımı ve su kaynaklarının kötü yönetimi gibi insan kaynaklı etkenlerin de bu olayları artırdığı vurgulandı.
Kuruluş, bu fırtınaların hem iklim değişikliğini hem de hava kirliliğini daha da kötüleştirdiğini belirtti.
BM verilerine göre her yıl yaklaşık 2 milyar ton toz, atmosfere karışıyor ve yüzlerce hatta binlerce kilometre taşınarak kıtalar ile okyanusları aşabiliyor.
Toz parçacıkları deniz ekosistemlerine besin sağlarken, aynı zamanda mercan ölümlerine ve kasırgaların oluşumuna da katkıda bulunabiliyor.
Kum ve toz fırtınaları çoğunlukla kurak ve çöl bölgelerinde meydana geliyor ancak rüzgarlarla çok uzak mesafelere taşınabiliyor.
Birleşmiş Milletler, bu fırtınaların solunum yolu, göz ve cilt hastalıklarının yanı sıra kalp rahatsızlıklarına yol açabileceği, ayrıca menenjit gibi bazı bulaşıcı hastalıkların yayılmasına da katkı sağlayabileceği uyarısında bulundu.
