Dünyada deniz seviyeleri her yıl genellikle 4 milimetre yükselirken, dünyanın en verimli coğrafyaları olan büyük nehir deltalarının zeminleri çok çabuk bir şekilde çöküyor. Beş kıtanın 40 önemli deltayı uydu radar ölçümleri ile araştırılan son inceleme, Bu deltaların tahminen yarısında kara seviyesindeki çöküşün, deniz seviyesindeki yükselişi geçtiğini gösterdi. Küresel çapta tüm kara alanlarının sadece yüzde birini oluşturan ama neredeyse 500 milyon insana yuva olan bu verimli ovalarda ( İskenderiye, Bangkok, Şangay Cakarta gibi mega kenter de dahil) sel ihtimali artık soyut bir olasılık senaryosundan çıkıp, güncel ve acil bir gerçek durumunu aldı.
KRİZİN BOYUTU BÜYÜK
Leonard Ohenhen'in Kaliforniya Üniversitesi öncülüğündeki çalışma şok oluşturacak veriler ortaya koydu. Araştırılan 40 büyük nehir deltasının yarısından çoğunda toprak, yılda 3 milimetreden daha fazla hızla çöküyor. 13 delta da bu çökme hızı, dünya deniz seviyesi yükselme oranını (yaklaşık 4 mm) zaten aşmış durumda. Deniz seviyesinden 1 metre aşağıda bulunan delta bölgelerinde yaşayan 76 milyon kişinin %84'ü (yaklaşık 63,7 milyon insan), zeminin hızlı çöktüğü bu "ikili tehlike" bölgelerinde ikamet ediyor.
KARA NEDEN BATIYOR? (İNSAN KAYNAKLI)
Deniz seviyesinin yükselmesi küresel bir iklim sorunu iken, karanın batması tamamen yerel ve insan kaynaklı kararların bir sonucudur. Araştırmacılar 3 temel neden belirledi:
-
Yeraltı Suyunun Tükenmesi (En Büyük Etken): Tarım ve devasa şehirlerin su ihtiyacı için yeraltı sularının aşırı pompalanması, toprağın altındaki destekleyici tabakayı boşaltarak yüzeyin çökmesine neden oluyor (Özellikle Asya deltalarında).
-
Tortu (Alüvyon) Kıtlığı: Nehirler üzerine kurulan barajlar ve bentler, deltaları besleyen ve onları deniz seviyesinin üzerinde tutan doğal toprak/kum (tortu) akışını engelliyor.
-
Hızlı Kentleşme: Sulak alanların betonla kaplanması hem toprağın doğal drenajını bozuyor hem de devasa binaların ağırlığıyla zemini aşağı doğru itiyor.
"Birçok yerde, yeraltı suyu çekimi, tortul madde kıtlığı ve hızlı kentleşme, arazinin daha önce düşünüldüğünden çok daha hızlı çökmesine neden oluyor."
ÇÖZÜM NE?
Hollanda ve ABD gibi gelir seviyesi refah bölgelerin tecrübeleri, sorunun sadece Mühendislik çözümleriyle ya da devasa setler inşa ederek çözülebileceğini ortaya koyuyor. Ancak mutlu edecek bir gelişme var: Kara'nın çökmesi insan kaynaklı olduğundan sorunun çözümü de yine insan elindedir.
Notre Dame Küresel Adaptasyon Girişimi endeksine göre, dünya deltalarının yaklaşık %65’i (bazı kaynaklarda üçte ikisi) bu tehdide karşı hazırlıksız durumda. Toplumlar ve hükümetler; yeraltı suyu çekimini sıkı denetim altına almalı, nehirlerin doğal tortu taşıma sürecine müdahale etmemeli ve şehirleşmeyi sürdürülebilir bir çerçeveye oturtmalıdır. Aksi halde, yaklaşık 236 milyon insan için denizler, beklenenden çok daha hızlı bir şekilde kapılarına dayanacak.
