Güvercinlerin olağanüstü yön bulma yetenekleri eski uygarlıklardan beri biliniyor. Bu kuşlar tarih boyunca haberlerin, sırların ve mesajların taşınmasında kullanıldı. Gece ya da gündüz, bin kilometreye kadar uzak mesafelerden yuvalarına dönebilen güvercinler, bunu büyük ölçüde manyetik alanları kullanarak gerçekleştiriyor. Almanya'daki araştırmacılar ise bu süreçte güvercinlerin karaciğerlerinin önemli bir rol oynadığını ortaya koydu.
Bonn Üniversitesi ve Max Planck Hayvan Davranışları Enstitüsü'nden araştırmacılar, son günlerde Science dergisinde yayımladıkları çalışmada, güvercinlerin manyetik alanları kullanarak yön bulmasının sırrının önemli bir bölümünün karaciğerlerinde gizli olabileceğini belirtti.
Araştırmacılar, makrofaj adı verilen bağışıklık hücrelerinin yaşlanan kırmızı kan hücrelerini parçaladığını ve bu süreçte demir biriktirdiğini ifade etti. Bu durumun söz konusu hücrelerin manyetik alanlarla etkileşime girmesine olanak sağlayabileceği belirtildi.
Bu hücreler doğal olarak mıknatıslı olmasa da, manyetik alan içerisinde bulunduklarında nano parçacıklar düzeyinde "süperparamanyetizma" olarak bilinen manyetik özellikler gösterebiliyor.
Araştırmacılar, "Makrofaj hücreleri etkisiz hale getirildiğinde, bulutlu hava koşullarında uçan güvercinlerin normal yön bulma yeteneklerini kaybettiklerini tespit ettik" dedi.
Çalışmada, güneş görünür durumdayken güvercinlerin yön bulma becerisinin etkilenmediği gözlendi. Bu durum, güneş ve görsel işaretlerin de kuşların kullandığı navigasyon yöntemlerinden biri olduğunu gösterdi.
Ancak güvercinlerin karaciğerlerinin yardımı olmadan manyetik yön bilgilerini algılayamadıkları görüldü. Araştırmacılar bu nedenle, "Posta güvercinlerinin karaciğerindeki süperparamanyetik makrofaj hücreleri, manyetik yön tayini için gereklidir" sonucuna ulaştı.
Söz konusu bağışıklık hücreleri karaciğerde sinir hücrelerinin yakınında bulunuyor. Araştırmacılar, manyetik bilgilerin bu hücreler aracılığıyla güvercinlerin beynine iletildiğini düşünüyor.
Bonn Üniversitesi Hastanesi Moleküler Tıp ve Deneysel İmmünoloji Enstitüsü Direktörü ve çalışmanın ortak başyazarı Christian Kurts, Alman yayın kuruluşu Deutsche Welle'ye yaptığı açıklamada, "Bağışıklık hücrelerinin manyetik alan sensörleri gibi çalışacağını hiç beklemiyorduk. Bulgularımız, hayvanlarda daha önce bilinmeyen bir manyetik algılama mekanizmasını ortaya çıkarıyor" dedi.
Çalışmanın başyazarı Klewia Lisowski ise, "Karaciğer ve dalağın manyetik özelliklere sahip olabileceğine dair bazı işaretlerimiz vardı. Çünkü bu organlar kırmızı kan hücrelerini parçalayarak vücuttaki demirin önemli bir bölümünü depoluyor" ifadelerini kullandı.