ABD Başkanı Donald Trump, çarşamba günü Avrupa’daki NATO üyelerinin Hürmüz Boğazı’nı açmak için gemi göndermeyi reddetmesi nedeniyle ABD’yi NATO’dan çekmekle tehdit etti ve askeri ittifaka yönelik eleştirilerini sertleştirdi.
Trump’ın 77 yıllık transatlantik ittifaktan tek başına çekilme kararı alıp alamayacağı net değil.. Trump’ın sık sık Kongre onayı olmadan önemli kararlar aldığı, bunların bazılarının ise ABD mahkemeleri tarafından durdurulduğu biliniyor.
ABD ANAYASASI NE DİYOR?
ABD Anayasası, başkana Senato’nun tavsiyesi ve onayıyla antlaşma yapma yetkisi veriyor. Bunun için 100 üyeli Senato’nun üçte ikisinin onayı gerekiyor.
Ancak anayasa, antlaşmalardan çekilme konusunda açık bir hüküm içermiyor.
NATO ANTLAŞMASI
Avrupa ülkeleri, ABD ve Kanada’yı kapsayan NATO, 1949’da Sovyet tehdidine karşı kuruldu ve o tarihten bu yana Batı güvenliğinin temel unsuru oldu.
1949 tarihli Kuzey Atlantik Antlaşması’nın 13. maddesine göre, herhangi bir üye ülke ABD hükümetine bir yıl önceden bildirimde bulunarak ittifaktan çekilebilir. ABD bu bildirimi diğer üyelere iletir.
Bugüne kadar hiçbir NATO üyesi ittifaktan ayrılmadı.
ABD YASALARI NE DİYOR?
2023 yılında ABD Kongresi, dönemin Başkanı Joe Biden tarafından imzalanan bir yasa çıkardı. Buna göre, ABD’nin NATO’dan çekilmesi için:
Senato’nun üçte iki çoğunluğunun onayı gerekiyor.
Bu düzenleme, 2024 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’na (NDAA) eklenen bir değişiklikle yürürlüğe girdi.
Değişiklik ayrıca, NATO’dan çekilme için ABD bütçesinden herhangi bir kaynak kullanılmasını da yasakladı.
Trump uzun süredir NATO’ya sert eleştiriler yöneltiyor.
2020’de Adalet Bakanlığı hukuk müşavirliği, başkanın antlaşmalardan çekilme konusunda Kongre’den bağımsız yetkiye sahip olduğunu savunan bir görüş yayımlamıştı.
Şubat 2026 tarihli bir Kongre Araştırma Servisi raporuna göre, konu mahkemeye taşınırsa yürütme organı bu görüşe dayanarak NDAA’daki düzenlemenin anayasaya aykırı olduğunu savunabilir.
Reuters’a yaptığı açıklamada NATO’dan çekilmeyi “kesinlikle” değerlendirdiğini ve ittifaktan “tiksindiğini” söyledi.
Bu açıklama, Savunma Bakanı Pete Hegseth’in ABD’nin NATO’nun kolektif savunma ilkesine bağlılığını teyit etmekten kaçınmasının hemen ardından geldi.
Ancak asıl kritik mesele hukuki tartışmalar değil, siyasi irade: “Eğer başkan ve ordu NATO’ya bağlı değilse, Kongre’nin bunu durdurması çok zor olur.”
SONRA NE OLUR?
Uluslararası hukuka göre bir devlet başkanı, antlaşma izin veriyorsa ve prosedürlere uyuluyorsa ülkesini antlaşmadan çekebilir.
ABD hukukunda ise durum daha belirsiz. Daha önce başkanlar Kongre onayı olmadan bazı anlaşmalardan çekildi. Örneğin Trump, 2020’de 35 ülkenin dahil olduğu Açık Semalar Anlaşması’ndan ayrılmıştı.
Konu mahkemeye taşınırsa ciddi hukuki engeller bulunuyor. Kimlerin davacı olabileceği (hukuki menfaat) ve yargı sürecinin sınırları
ABD Yüksek Mahkemesi ise bugüne kadar antlaşmadan çekilme konusunda esaslı bir karar vermedi.
