İran İslam Cumhuriyeti ile ABD arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğine ilişkin anlaşmazlık askeri krize dönüştü.
Washington'ın bölgedeki etkisini sürdürme girişimleri kapsamında Umman, ABD'nin diplomatik baskısı sonrasında İran Devrim Muhafızları'nın 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli geçiş için belirlediği rotaya alternatif olarak kendi karasularındaki deniz koridorunu kullanıma açtığını duyurdu.
Tahran yönetimi ise bu adımın mutabakata aykırı olduğunu belirterek sert tepki gösterdi. İran, koordinasyon dışında kullanılan geçiş rotalarının güvenli geçiş garantisi kapsamında olmadığını açıkladı.
Gerilimin ardından alternatif koridoru kullandığı belirtilen üç ticari gemi geçtiğimiz günlerde vuruldu. Cumartesi gecesi ise Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapan Kıbrıs bayraklı "GFS Galaxy" isimli konteyner gemisinin de saldırıya uğradığı açıklandı.
İRAN HÜRMÜZ’Ü KAPATTI
İran İslam Cumhuriyeti Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı'nı deniz trafiğine geçici olarak kapattığını ve ABD'nin bölgedeki müdahaleleri sona erene kadar kararın yürürlükte kalacağını açıkladı.
Deniz Kuvvetleri, daha önce yabancı müdahaleler ile boğazdaki gemi trafiğine yasa dışı rotalar dayatma girişimlerinin sert şekilde karşılık bulacağı konusunda uyarıda bulunduklarını belirtti.
Açıklamada, birkaç saat önce bazı gemilerin yabancı tarafların yönlendirmesiyle belirlenen seyir rotasının dışına çıkmaya çalıştığı, rotalarını düzeltmeleri yönündeki uyarıları ise dikkate almadıkları ifade edildi.
Açıklamaya göre gemilerden biri takip ve tanımlama sistemlerini kapatarak deniz güvenliğini tehlikeye attı. Bunun üzerine gemiye uyarı ateşi açıldığı ve geminin durdurulduğu bildirildi.
Olayın ardından Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı'nın geçici olarak kapatıldığını ve ikinci bir duyuruya kadar hiçbir geminin boğazdan geçişine izin verilmeyeceğini açıkladı. Açıklamada, bu uygulamanın ABD'nin bölgedeki müdahaleleri sona erene kadar devam edeceği vurgulandı.
İran İslam Cumhuriyeti Ulusal Güvenlik Komisyonu Sözcüsü İbrahim Rızai de, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı güç kullanarak kontrol altına aldığını ve bu kontrolü yine güç kullanarak sürdüreceğini söyledi.
Rızai, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, "İran, Hürmüz Boğazı'nı güç kullanarak kontrol altına aldı ve bu kontrolü güç kullanarak koruyacaktır." ifadelerini kullandı.
HAYDUT ABD SALDIRILARA YENİDEN BAŞLADI
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Cumartesi gecesi İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik bu hafta içindeki üçüncü saldırı dalgasını başlattığını açıkladı. İran medyası ise Buşehr, Bender Abbas, Cask, Çabahar, Keşm Adası ve ülkenin güneyindeki birçok bölgede patlama ve saldırılar meydana geldiğini duyurdu.
CENTCOM, operasyonların ABD Başkanı Donald Trump'ın talimatıyla yürütüldüğünü ifade etti.
Bu arada İran'ın Tesnim Haber Ajansı, şu ana kadar Bender Abbas'ta 3, Sirik'te ise 3 patlamanın doğrulandığını bildirdi. Ajans ayrıca ABD'nin Buşehr, Kengan, Deyr ve Asaluye kentlerini de hedef aldığını aktardı.
Mehr Haber Ajansı ise İran'ın Keşm Adası'nda patlama sesleri duyulduğunu duyurdu.
İran devlet televizyonu, Çabahar kentinde duyulan patlamaların, ABD'nin Sistan ve Belucistan eyaletindeki Konarak kentini hedef alan saldırısından kaynaklandığını açıkladı.
İRAN 3 AŞAMALI MİSİLLEME YAPTI
İran İslam Cumhuriyeti, ABD'nin gece saatlerinde düzenlediği saldırılara karşılık olarak bölgedeki Amerikan üsleri ve askeri tesislerine üç aşamalı operasyon düzenlediğini duyurdu.
İran Devrim Muhafızları, ilk aşamada Ürdün'deki Prens Hasan Hava Üssü'nün balistik füzelerle vurulduğunu açıkladı. Yapılan açıklamada, üssün komuta ve kontrol merkezi ile MQ-9 tipi insansız hava araçlarının bulunduğu hangarların hedef alındığı belirtildi.
Devrim Muhafızları ayrıca, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nın güneyinde "yasa dışı bir deniz koridoru" oluşturmaya çalıştığını ve bu girişimin kararlı bir müdahaleyle engellendiğini belirtti. Açıklamada, Washington'un Umman hükümetine baskı yaptığı da ifade edildi.
İran, ABD'nin ülkenin güney kıyılarındaki bazı askeri noktalar ve haberleşme kulelerine düzenlediği hava saldırılarının "yenilgiyi telafi etme girişimi" olduğunu açıkladı.
Bunun üzerine Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri'nin ABD askeri üslerini hedef aldığı belirtilirken, ABD'nin saldırılarının devam etmesi halinde verilecek karşılığın daha sert olacağı uyarısı yapıldı.
İran'ın ikinci aşama operasyonunda, Hürmüz Boğazı'nda rotayı ihlal ettiği belirtilen ikinci bir gemiye uyarı ateşi açıldığı bildirildi.
Bunun yanı sıra Katar'daki El-Udeyd Hava Üssü'ne balistik füze saldırısı düzenlendiği açıklandı. Devrim Muhafızları, saldırıda üssün savaş uçaklarının bakım merkezi ile komuta ve kontrol merkezinin imha edildiğini açıklandı.
Açıklamada, ABD ve israilin saldırılarının sürmesi halinde "çok daha güçlü karşılıklar" verileceği belirtilerek, "Savaşırsanız savaşırız." ifadeleri kullanıldı.
Devrim Muhafızları, operasyonun üçüncü aşamasında ise Umman'ın Dukm Limanı'ndaki ABD uçak gemilerine yakıt sağlayan tesisler ile lojistik destek merkezlerinin hedef alındığını duyurdu.
İran'ın Tesnim Haber Ajansı'nın aktardığı açıklamada, Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri'nin geniş çaplı ve sürpriz bir operasyon düzenlediği, ABD savaş gemilerine lojistik destek sağlayan merkezlerin ve uçak gemilerine yakıt ikmal platformlarının imha edildiği duyuruldu.
İran ordusu da ayrı bir açıklamayla Kuveyt'te ABD ordusuna ait Patriot hava savunma sistemi, mühimmat deposu ve radar tesisinin insansız hava araçlarıyla hedef alındığını bildirdi.
Bahreyn'de ise ABD ordusuna ait haberleşme sistemi ile radar tesislerinin İHA saldırılarıyla vurulduğu duyuruldu.
İran ordusu, bölgedeki güvenlik sorunlarının sorumluluğunun ABD ve israile ait olduğunu belirterek, yeni saldırılar olması halinde çok daha sert karşılık verileceğini açıkladı.
KALİBAF: TEK TARAFLI ANLAŞMALAR DÖNEMİ BİTTİ
Saldırıların ardından İran İslam Cumhuriyeti Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, sosyal medya platformu X hesabından yaptığı paylaşımda, İran ile ilgili bir mutabakat metninin 5. maddesini yayımlayarak ABD'ye dikkat çeken mesajlar verdi.
Kalibaf'ın paylaştığı belgede, mutabakatın imzalanmasının ardından İran'ın ticari gemilerin Basra Körfezi ile Umman Denizi arasında 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli geçişi için gerekli düzenlemeleri yapacağına ilişkin madde yer aldı.
Belgeyi paylaşan Kalibaf, yaptığı açıklamada, "Tek taraflı anlaşmalar dönemi sona erdi. Size söylemiştik: Ya sözünüzü tutun ya da bedelini ödeyin. Gerçek kapınızı çalıyor." ifadelerini kullandı.
UMMAN’DAKİ ÜSSE ‘SÜRPRİZ’ SALDIRININ NEDENİ
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin Cumartesi günü Umman’a gerçekleştirdiği ziyaretin, Maskat yönetimine ABD’nin Hürmüz Boğazı’nın güneyinde oluşturduğu alternatif geçiş rotasına destek vermemesi yönünde uyarıda bulundu.
Ancak Umman her iki rotanın da kullanılmasını önerdi.
Diplomatik girişimin başarısız kalmasının ardından sürecin askeri güçlere devredildiği belirtildi. İran Devrim Muhafızları, Umman’ın Dukm Limanı’nda bulunan ABD savaş gemilerine ait lojistik destek merkezleri ile uçak gemilerinin yakıt ikmal platformlarının geniş çaplı ve sürpriz bir saldırıyla vurulduğunu açıkladı.
Dukm Limanı, Hürmüz Boğazı’nın dışında bulunması nedeniyle ABD Donanması açısından stratejik önem taşıyor. Amerikan savaş gemileri bu liman sayesinde Basra Körfezi’ne girmeden yakıt ikmali, bakım ve lojistik destek alabiliyor.
ABD ile Umman, 2019 yılında Amerikan kuvvetlerinin Dukm ve Salalah limanlarına erişimini sağlayan bir anlaşma imzalamıştı. İran’ın saldırısının yalnızca bir limanı değil, ABD donanmasının Hint Okyanusu’nun kuzeyindeki lojistik altyapısını hedef aldığı değerlendiriliyor.
İRAN ORDUSU: HÜRMÜZ’ÜN GÜVENLİĞİNDEN BİZ SORUMLUYUZ
İran ordusu sözcüsü Tuğgeneral Muhammed Ekremi Niya, ülkesinin Hürmüz Boğazı’na ilişkin “İslamabad Mutabakat Zaptı”nda yer alan düzenlemeleri kararlılıkla uygulayacağını söyledi.
Ekremi Niya, “İran İslam Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri olarak Hürmüz Boğazı’nın ve petrol tankerlerinin güvenliğini sağlamakla sorumluyuz. Mutabakat zaptına ve İran’ın görüşlerine uygun düzenlemeleri uygulama konusunda kararlıyız.” dedi.
ABD’lileri, özellikle de Başkan Donald Trump’ı “sözlerini bozan taraf” olarak nitelendiren Ekremi Niya, Trump’ın daha önce nükleer anlaşmayı ihlal ettiğini ve uluslararası anlaşmalardan çekildiğini hatırlattı.
Bu tutumun ABD’nin uzun süredir izlediği bir politikanın göstergesi olduğunu savunan İranlı komutan, Washington’un bugün de ABD-İran mutabakatı kapsamındaki taahhütlerini yerine getirmediğini ve sorumluluklarından kaçtığını belirtti.
Hürmüz Boğazı’na ilişkin değerlendirmelerde bulunan Ekremi Niya, ABD’nin boğazın güneyinde yasa dışı bir geçiş koridoru oluşturmaya çalıştığını ve bunun imzalanan mutabakata aykırı olduğunu söyledi.
Mutabakat uyarınca boğazdaki her türlü deniz trafiği ve geçişten İran’ın sorumlu olduğunu vurgulayan Ekremi Niya, Tahran’ın Umman Sultanlığı ile demokratik ve barışçıl yöntemlerle ortak bir anlayış ve düzenleme oluşturmaya çalıştığını belirtti.
ABD’nin ise keyfî müdahalelerle bölgede kendi rotasını dayatmak istediğini savunan İranlı sözcü, bunun bölgede güvensizliğe yol açtığını ifade etti.
İran’ın mutabakatta yer alan haklarını savunacağını belirten Ekremi Niya, ABD’ye şu mesajı verdi:
“Mutabakat hükümlerine bağlı kalmaları, bölgenin güvenliğini önemsemeleri ve bölge ülkelerinin çıkarlarını gözetmeleri kendileri açısından daha iyi olacaktır.”
ABD’nin attığı adımlarla kendi müttefiklerinin güvenliğini riske attığını söyleyen İranlı komutan, “İran İslam Cumhuriyeti’nin adalarına, kıyılarına ve tesislerine karşı ne zaman harekete geçtilerse ezici bir karşılık aldılar.” dedi.
Ekremi Niya, “Amerikalılar bininci kez müdahale etti, biz de onlara güçlü ve kararlı bir yanıt verdik.” ifadelerini kullandı.
İran Silahlı Kuvvetleri’nin her zaman muharebe hazırlığını artırmaya çalıştığını belirten Ekremi Niya, “Başından beri bu yaklaşım doğrultusunda hareket ettik ve hazırlık seviyemizi yükseltmek için yoğun çaba gösterdik.” dedi.
Mutabakatın sağlanması ve ateşkesin tesis edilmesinin ardından bu süreci askerİ kapasiteyi geliştirmek için fırsata çevirdiklerini belirterek, “Amerikalılara veya düşmanlara hiçbir zaman güvenmiyoruz.” ifadelerini kullandı.
Ekremi Niya, İran’ın tüm senaryolara hazır olmak amacıyla askeri kapasitesini geliştirmeye devam ettiğini belirtti.
Bu çalışmaların silahlı kuvvetler bünyesinde günlük ve kesintisiz şekilde sürdüğünü ifade eden Ekremi Niya, ABD’ye “bölgedeki güvenliği bozan müdahalelerine son verme” çağrısında bulundu.
