SGK Uzmanı Özgür Erdursun, 18 yaşını doldurmadan önce anne veya babasına ait bir işletmede sigorta girişi yapılan vatandaşları yakından ilgilendiren önemli uyarılarda bulundu. Erdursun'un açıklamalarına göre, bu kapsama giren kişilerin sigortalılık süreleri iptal edilerek prim günleri silinebilir ve hayati önem taşıyan EYT hakları ellerinden alınabilir.
Herkesi etkilemiyor: Yalnızca aile işletmeleri risk altında
Kamuoyunda zaman zaman paniğe yol açan bu durum, 18 yaşından önce herhangi bir iş yerinde çalışan herkesi kapsamıyor. Özgür Erdursun, genç yaşta aile dışındaki farklı bir işverene ait market, atölye, şirket ya da fabrikada sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar için herhangi bir risk bulunmadığını vurguluyor. Tehlike çanları, yalnızca resmi olarak kendi anne veya babasının üzerine kayıtlı bir iş yerinde sigortalı gösterilenler için çalıyor.
İptalin gerekçesi: 2013/11 sayılı SGK genelgesi
Sorunun temelinde Kurum'un yürürlüğe koyduğu 2013/11 sayılı genelge yatıyor. Bu düzenlemeye göre, bir çocuğun kendi ebeveynine ait iş yerinde yasal olarak sigortalı sayılabilmesi için vasisinin katılımıyla hazırlanmış ve mahkeme hakimi tarafından onaylanmış resmi bir hizmet sözleşmesinin varlığı şart koşuluyor. SGK, yaptığı incelemelerde bu hukuki belgenin eksik olduğunu tespit ederse, o dönemde yapılan sigorta bildirimlerini geçersiz kabul edebiliyor.
EYT hakkı yanabilir, bağlanan maaşlar kesilebilir
Bu katı uygulamanın yarattığı en büyük mağduriyet ise Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinde kendini gösteriyor. İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 öncesinde anne veya babasının iş yerinden yapılan bir vatandaşın bu kaydı kurum tarafından silindiğinde, sigorta başlangıç tarihi daha ileri bir yıla kayıyor ve kişi bir anda EYT kapsamının tamamen dışına çıkabiliyor.
Riskin boyutları sadece sigorta başlangıç tarihiyle de sınırlı kalmıyor. İlk girişi başka bir iş yerinden yapılmış olsa dahi, çalışma hayatının belli bir döneminde 18 yaşından küçükken ailesinin yanında sigortalı gösterilen kişilerin o döneme ait prim günleri hesaptan düşülüyor. Toplam prim gün sayısının yetersiz duruma düşmesi halinde, halihazırda bağlanmış olan emekli aylıklarının durdurulması ve emeklilik işlemlerinin iptal edilmesi gibi ağır sonuçlar ortaya çıkabiliyor.
Yargıtay'dan emsal karar: Şekle değil, fiili çalışmaya bakılmalı
SGK işlemleri genellikle kağıt üzerindeki evraklara ve genelgelere göre yapsa da, yargı cephesinde durum vatandaşın lehine işliyor.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 23 Şubat 2023 tarihinde verdiği emsal karar da bu yaklaşımı destekliyor. Yüksek mahkeme, fiili çalışmanın ispatlanması halinde SGK'nın yaptığı iptal işleminin yersiz olduğuna hükmetti. Kararda, çocukları korumak amacıyla çıkarılan hukuki normların, yıllar sonra o çocuğun anayasal sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracak şekilde aleyhine kullanılamayacağının altı çizildi.
Mahkemelerin fiili çalışmayı kanıtlamak için dikkate aldığı başlıca kriterler ise şunlar:
-
İş yerindeki somut görevler ve faaliyetler
-
Bordro kayıtlarının tutarlılığı
-
Ücretlerin fiilen ödenip ödenmediği
-
O dönemki mesai arkadaşlarının ve çevre esnafın tanık beyanları
-
Dosyaya sunulan diğer tüm destekleyici deliller
Uzmanlar, gençliğinde anne veya babasının yanında sigortalı olarak çalışan vatandaşların hizmet dökümlerini yakından takip etmelerini ve kurum tarafından yapılabilecek olası bir iptal işleminde vakit kaybetmeden hukuki yollara başvurarak haklarını aramalarını tavsiye ediyor.
