ABD Dışişleri Bakanlığı'nın, ABD Başkanı'nın Suriye ve Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack'ın önceki gün Bağdat'ta Irak Başbakanı Ali Zeydi ile gerçekleştirdiği kapalı görüşmenin ardından yayımladığı açıklama, iki ülke arasında varılan mutabakatlardan çok, Irak hükümetinin Amerikan desteğini alabilmesi ve "çok ağır" yaptırımlardan kaçınabilmesi için yerine getirmesi gereken siyasi, ekonomik ve güvenlik şartları olarak değerlendirildi.
Açıklama; silahlı grupların silahsızlandırılmasının vurgulanmasından başlayıp, ilk kez "silahlı oluşumların ve grupların tasfiye edilmesi" gibi ifadelerin kullanılmasına ve Amerikan şirketlerinin Irak'taki faaliyetlerine ilişkin yönlendirmelere kadar uzanan geniş kapsamlı talepler içerdi.
Bunlar arasında, 1980'lerin başından bu yana faaliyette olmayan Kerkük-Baniyas petrol boru hattının yeniden devreye alınması projesi de yer aldı. Açıklamada, hattın yeniden inşasında Amerikan şirketlerine özel imtiyaz tanınacağı belirtildi.
Daha önce görülmemiş bir açıklama
Irak Başbakanlık Ofisi'nin de Amerikan metniyle birebir aynı içerikte yayımladığı açıklama, Irak siyasi tarihinde dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Çünkü önceki Irak hükümetleri, ABD ile yapılan görüşmeler sonrasında yayımlanan Amerikan açıklamalarındaki baskı veya şart niteliğindeki maddeleri genellikle yumuşatıyor ya da kendi açıklamalarında bunlara yer vermiyordu.
Açıklamanın ilk bölümünde Irak hükümetinden; tüm silahlı yapıların tamamen silahsızlandırılması, devlet otoritesi dışında faaliyet gösteren tüm grupların dağıtılması, silahın yalnızca devletin elinde bulunması, Irak egemenliğinin tam olarak tesis edilmesi ve Irak topraklarının bölgesel çatışmalarda kullanılmaması talep edildi.
Metinde geçen "tam silahsızlandırma", "tüm silahlı grupların dağıtılması" ve "tam egemenliğin sağlanması" ifadeleri, Washington'un Irak'taki silahlı grupların mevcut yapılarının sona erdirilmesini istediği şeklinde yorumlandı.
Starlink ve enerji projeleri
Açıklamada Başbakan Ali Zeydi'nin temmuz ayı ortasında Beyaz Saray'a davet edildiği de duyuruldu.
Bunun yanında: Starlink'e Irak'ta faaliyet lisansı verilmesinin tamamlandığı, Chevron ile Batı Kurna-2 ve Nasiriye petrol sahalarının geliştirilmesi için görüşmelere başlandığı, HKN, Western Zagros ve Hunt şirketlerinin Irak enerji sektörüne girişinin onaylandığı ve Excelerate Energy'nin Basra'da sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminali kuracağı açıklandı.
Söz konusu LNG projesinin, Irak'ın yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık İran gazı ithalatına alternatif oluşturmayı hedeflediği değerlendiriliyor.
Kerkük-Baniyas hattı yeniden gündemde
Açıklamanın en dikkat çeken başlıklarından biri de Amerikan TI Capital şirketiyle Kerkük-Baniyas petrol boru hattının yeniden işler hale getirilmesine yönelik mutabakat zaptı süreci oldu.
Uzmanlar bu adımı yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda Irak'ın İran ilişkisini azaltmaya yönelik daha geniş kapsamlı bir siyasi stratejinin parçası olarak görüyor.
ABD'nin Suriye ve Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, açıklamanın ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda bunu, "Trump'ın Orta Doğu stratejisinde yeni bir destansı bölüm" olarak nitelendirdi.