Namaz Yüce Rabbimizin, biz kulları üzerindeki hakkıdır. Namazı eda etmek, uhrevi felaketlerden kaçınmak için gereklidir.
Namazın varlığını inkâr eden kişi bütün alimlerin ittifakı ile dinden çıkar. Zira namazın farz olduğu, kat’i naslarla sabit olmuştur. Nassı (Kur'an-ı Kerim ve Mütevatir sünneti) inkar etmek küfürdür.
Ancak namazı inkâr etmediği halde, namaz kılmayanın hükmü konusunda alimler ihtilafa düşmüşlerdir. Kimi alimler, bilinçli de olsa namaz kılmayan kişinin kafir olmayacağını söylemişlerdir. Kimi alimler ise kafir olmak için namazı net bir şekilde inkâr etmenin gerekmediği, sürekli ve bilinçli şekilde namazı terk etmenin de namazı inkar etmekle aynı olacağı görüşündedirler. Ancak her iki görüşe göre de namaz kılmamak çok büyük günahtır ve uhrevi bir felaketi getireceği kesindir.
Bu haber, ilk kez namaz kılacak olanlar için hazırlanmış olsa da namaz kıldığı halde kafasına takılan sorulara cevap arayanlar için de güzel bir kaynak olacaktır.
Namaz Nasıl Kılınır?
Her iki mezhepte de namazın temel hareketleri aynıdır. Biz burada namazın kılınış şeklini iki mezhebe göre ayrı ayrı anlatacağız. Ardından iki mezhebin ihtilafa düştüğü küçük detayları açıklayacağız.
Namazda Sırasıyla neler yapılır? Hanefilere göre:
Niyet: Namaza niyet ile başlanır. Niyetin namaza bitişik olması şart değildir. Yani daha önce o namazı kılmak için karar verilmişse, bu karar namaz esnasında niyetin yerine geçecektir.
İftitah tekbiri: Niyetten hemen sonra Allah-u ekber diyerek iftitah tekbiri getirilir. Tekbir getirilirken eller kulaklara kadar kaldırılır ve namaz başlamış olur.
Kıyam: İftitah tekbirinden sonra ayakta durulur. Buna kıyam denir.
Kıraat: Kıyamdayken Kur'an-ı Kerim okumak da namazın farzlarından biridir. Ve bu okumaya kıraat denir. Kıraat Sübhaneke duasıyla başlar. Fatiha ve sonrasında kısa bir sure veya ayet okumayı kapsar. Sübhaneke okumak sünnettir. Fatiha okumak vaciptir. Başında besmele çekmek gerekir ancak besmele çekmemek namazı bozmaz. Zammı sureleri okumak sünnettir.
Sübhaneke duasının Arapçası
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ ۘ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ ۘ وَتَعَالَىٰ جَدُّكَ ۘ وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ
Latince harflerle yazılışı:
Sübhanekellâhümme ve bihamdik. Ve tebârekesmük. Ve teâlâ ceddük. Ve lâ ilâhe ğayrük.
Fatiha Suresinin Arapçası:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ ﴿١﴾ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَۙ ﴿٢﴾ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِۙ ﴿٣﴾ مَالِكِ يَوْمِ الدّ۪ينِۜ ﴿٤﴾ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُۜ ﴿٥﴾ اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَۙ ﴿٦﴾ صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّٓالّ۪ينَ ﴿٧﴾
Latince harflerle yazılışı:
Bismillâhirrahmânirrahîm. Elhamdü lillâhi rabbil'âlemîn. Errahmânirrahîm. Mâliki yevmiddîn. İyyâke na'büdü ve iyyâke neste'în. İhdinas-sırâtel müstekîm. Sırâtallezîne en'amte aleyhim, ğayril mağdûbi aleyhim veleddâllîn.
Rükû: Kıyamda kıraatler bitirildikten sonra rükûa gidilir. Rükû; elleri dizlere değdirecek şekilde eğilmektir. Bu esnada sırt, yere olabildiğince paralel tutulmalıdır. Rükû esnasında üç kez “Subhane Rebbiye’l azim” demek sünnettir. Rükuda okunacak bu zikirler bitirildikten sonra “semi’allahu limen hamide” denilerek tekrar doğrulur ve kısa süre (bir iki saniye) ayakta beklenir.
Secde: Rükudan sonra iki secde yapılır. Secde yedi kemiğin yere değmesi ile olur. Bu kemikler, alın, iki el, iki diz ve iki ayak parmağıdır. Bu uzuvlardan biri dahi yere değmezse secde gerçekleşmemiş olur. Özür durumları ayrıca değerlendirilir. Secde esnasında 3 kez “Subhane Rebbiye’la a’la” demek sünnettir. Secde üst üste iki kez yapılır. Birinci secdeden sonra oturarak doğrulur, ardından ikinci secde yapılır.
İkinci secde ile birlikte bir rekât tamamlanmış olur. İkinci rekât kılınacaksa, secdeden sonra ayağa kalkılır ve Kıyam kısmından itibaren aynen tekrar delir.
Tahiyyat: Tahiyyat oturumu, iki rekâtın sonunda yapılan oturmadır. Dört rekatlı namazlarda da her iki rekâtta bir tahiyyata oturulur. Tahiyyatta teşehhüd duası okunur. İki rekatlı namazlarda ilk tahiyyat oturuşu farzdır. Üç veya dört rekatlı namazlarda ise ilk tahiyyat oturuşu sünnet, ikincisi farzdır.
Hanefi mezhebine göre Tahiyyat duası, İbn Mes'ud (r.a.)’tan rivayet edilen şu metindir:
Arapça harflerle yazılışı:
التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
Latince harflerle yazılışı:
Ettehiyyâtü lillâhi vessalevâtü vettayyibât. Esselâmü aleyke eyyühen-nebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtüh. Esselâmü aleynâ ve alâ ibâdillâhis-salihîn. Eşhedü enlâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve rasûlüh.
Tahiyyat duası okunduktan sonra salli barik ve rebbena atina duaları okunur.
Salli-Barik duasının Arapçası:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ﴿﴾ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيم ﴿﴾ اللَّهُمَّ بَارِكَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ﴿﴾ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيم ﴿﴾ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
Latin harflerle:
“Allahümme salli ala Muhammedin ve ala ali Muhammed. Kema salleyte alê İbrahime ve ala ali İbrahim. Ve barik ala Muhammedin ve ala ali Muhammed. Kema barekte ala ibrahime ve ala ali İbrahime fi’l-alemine İnneke Hamidun Mecid.”
Rebbena duasının Arapçası:
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
Latin alfabesiyle:
Rabbena atina fi’d dunya haseneten ve fi’l ahireti haseneten ve kına azabe’n nar.
Selam: Tahiyyat tamamlandıktan sonra sağa selam vermek farzdır. Selam lafızı “Eselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berekatuhu” şeklindedir. “Sağa selam” verdikten sonra “sola selam” vermek sünnettir.
Namazda Sırasıyla neler yapılır? Şafiilere Göre:
Niyet: Namaza niyet ile başlanır. Hanefilerden farklı olarak, niyetin namaza bitişik olması gerekir. Yani daha önce o namazı kılmaya karar verilmişse, bu karar niyet olarak yeterli değildir. İftitah tekbirinin hemen öncesinde ya da onunla birlikte niyetin de getirilmiş olması gerekir.
İftitah tekbiri: Niyetten hemen sonra veya niyetle beraber Allah-u ekber diyerek iftitah tekbiri getirilir. Tekbir getirilirken eller kulaklara kadar kaldırılır ve namaz başlamış olur.
Kıyam: İftitah tekbirinden sonra ayakta durulur. Buna kıyam denir.
Kıraat: Kıyamdayken Fatiha suresini okumak namazın farzlarından biridir. Fatiha’nın başındaki besmele, Fatiha suresinin bir parçası olduğundan, besmele çekilmeden okunan Fatiha geçerli sayılmaz. Kıraat Fatiha ve sonrasında kısa bir sure veya ayet okumayı kapsar.
Şafiilerde rüku ve secde Hanefilerdeki ile aynıdır, ancak yine de burada tekrar etmekte fayda vardır.
Rükû: Kıyamda kıraatler bitirildikten sonra rükûa gidilir. Rükû; elleri dizlere değdirecek şekilde eğilmektir. Bu esnada sırt, yere olabildiğinde paralel tutulmalıdır. Rükû esnasında üç kez “Subhane Rebbiye’l azim” demek sünnettir. Rükuda okunacak bu zikirler bitirildikten sonra tekrar doğrulur ve kısa süreliğine (bir kez “sübhanallah” diyecek kadar) ayakta beklenir.
Secde: Rükudan sonra secde yapılır. Secde yedi kemiğin yere değmesi ile olur. Bu kemikler, alın, iki el, iki diz ve iki ayak parmağı kemiğidir. Bu uzuvlardan biri dahi yere değmezse secde gerçekleşmemiş olur. Bu uzuvlardan biri olmayan kişi özürlü sayılır ve hükmü ona göre değişebilir. Secde esnasında “Subhane Rebbiye’la a’la” demek ve bun 3 kez tekrarlamak sünnettir. Secde üst üste iki kez yapılır. Birinci secdeden sonra oturarak doğrulur, ardından ikinci secde yapılır.
Tahiyyat: Tahiyyat, ikinci rekâtın iki secdesinin tamamlanmasından sonra yapılan oturmadır. Dört rekatlı namazlarda ise her iki rekâtta bir tahiyyata oturulur. Tahiyyatta teşehhüd duası okunur. İki rekatlı namazlarda ilk tahiyyat farzdır. Üç veya dört rekatlı namazlarda ise ilk tahiyyat sünnet, ikincisi farzdır.
Şafiilere göre tahiyyat duası şöyledir:
Tahiyyat Arapça Metni
التَّحِيَّاتُ الْمُبَارَكاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّيِّباتُ لِلَّهِ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسولُ اللَّهِ
Latin harfleriyle Okunuşu
Ettehiyyatu El-muberekatu Es-selevatu Et-teyyibatu lillâhi. Esselamu aleyke eyyuhen-nebiyyu ve rahmetullahi ve berekatuh. Esselamu aleyna ve ala ibadillahis-salihin. Eşhedu en-la ilahe illallah ve eşhedu enne Muhammeden rasulullah.
Teşehhüd duası okunduktan sonra salli barik dualarını okumak sünnettir. Salli barik duaları, Hanefiler bölümünde zikredilen duayla aynıdır.
Salli-Barik duası:
اللَّهُمَّ صلِّ عَلَى مُحَمَّد وَعَلَى آلِ مُحَمَّد ﴾ كمَا صلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعلَى آلِ إِبْرَاهِيم ﴾ اللَّهُمَّ بَارِكَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ﴾ كَمَا بَارَكْت عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْراهِيم ﴾ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
Selam: Tahiyyat tamamlandıktan sonra sağa selam vermek farzdır. Selam lafızı “Eselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berekatuh” şeklindedir. “Sağa selam” verdikten sonra “sola selam” vermek sünnettir.
Şafii ve Hanefiler arasındaki küçük farklar
Hanefiler namaza başlarken Sübhaneke okurken, Şafiiler Veccehtu okur.
Fatiha okumak Şafiilerde farzken Hanefilerde vaciptir. İki mezhepte de Fatiha okunur, ancak aradaki fark şudur: Şafiilerde Fatiha okunmazsa namaz geçersiz olur, Hanefilerde Fatiha okunmazsa bile namaz geçerli olur ancak harama yakın mekruh olur.
Hanefiler salli barik dualarının ardından rebbena atina duasını okurken, Şafiilerde öyle bir detay yoktur.
Şafiiler sabah namazında kunut duası okurken, Hanefiler kunut duasını sadece vitir namazında okurlar.
Dikkat çekici bazı farklılıklar:
İmamın arkasında namaz kılarken, Hanefiler Fatiha suresini sadece imamın okuması gerektiğini, cemaatin okumasının sakıncalı olacağını söylemişlerdir. Şafiler ise, imamın hemen ardından cemaatin de Fatiha okumasının farz olduğu görüşündedirler. Bu iki fetva birbirine taban tabana zıttır.
5 Vakit Namazın Farzları ve Sünnetleri?
- Sabah namazı: 2 rekat sünnet, 2 rekat farz
- Öğle namazı: 4 rekat sünnet, 4 rekat farz, 2 rekat sünnet
- İkindi namazı: 4 rekat gayrı müekked sünnet, 4 rekat farz
- Akşam namazı: 3 rekat farz, 2 rekat sünnet
- Yatsı namazı: 4 rekat farz, 2 rekat sünnet, 3 rekat vitir
Namaz Nasıl Doğru Kılınır?
- Taharet: Abdest ve gusül almak. Temiz yerde ve temiz elbiselerle namaz kılmak. Vücudun dış kısımlarının tamamının necasetten beri olması.
- Kıbleye dönmek: Kıble mescidi haramdır. Mescidi haram içerisindeyken Kabe’nin bizzat kendisidir. Kabe’nin içerisinde ise Kabe’nin herhangi bir duvarıdır.
- Setri Avret: Avret mahallinin, hatları belli etmeyecek bir elbise veya örtüyle örtülmüş olmasıdır. Avret mahallinin tam olarak neresi olduğu mezhepler arasında görüş ayrılığa neden olmuştur. Hanefilere göre dizin altından göbeğin altına kadarken, Şafiilerde dizin üstünden göbeğin üstüne kadardır. Kadınlarda ise el ile yüz dışında bedenin tamamı avret mahalli olarak kabul edilir.
- Mahreç: Okunması farz olan surelerin düzgün bir şekilde mahreçlerine uygun olarak ezberlenmiş olması. Bu sureleri yanlış okumak namazı bozar.
Namaz Surelerini Sırayla Okumak Şart mıdır?
Önce Fatiha’yı sonra kısa süreyi okumak farzdır. Ancak kısa süreleri sırasına göre okumak farz değil, sünnettir. Örneğin birinci rekâtta Kevser suresini okuyan kişinin ikinci rekâtta daha geride bulunan Zilzal suresini okuması mekruhtur. Surelerin sayfa sırasına göre önceden sonraya doğru okunması sünnettir.