Hazine ve Maliye Bakanlığı, kamuoyunda “naylon fatura” olarak bilinen sahte belge düzenlenmesiyle mücadelede yapay zeka destekli yeni bir dönemi başlattı. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından geliştirilen KAŞİF adlı yapay zeka tabanlı risk analiz uygulamasıyla, günde yaklaşık 4 milyon mükellef taramadan geçiriliyor.
Kayıt dışı ekonomiyle mücadele kapsamında devreye alınan KAŞİF, GİB Teknoloji ile TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü iş birliğiyle geliştirildi. Makine öğrenmesi ve yapay zeka teknolojilerine dayanan sistem, sahte belge düzenleme ve haksız vergi iadesi taleplerini ön tanımlı kural olmaksızın tespit edebiliyor.
KAŞİF; mükellefiyet bilgileri, fatura hareketleri, tahakkuk ve tahsilatlar, ithalat–ihracat verileri, beyanname ve bildirimler, işletme ve üretim kapasitesi, çalışan sayısı ve demirbaşlar gibi çok sayıda veriyi analiz ediyor. Mükellef davranışlarındaki olağan dışı değişiklikler sistem tarafından otomatik olarak algılanarak günlük risk raporları oluşturuluyor.
Uygulama devreye alındığı ilk günlerde önemli tespitler ortaya koydu. Buna göre:
Hiçbir alımı bulunmamasına rağmen mükellefiyet tesis ettirdiği gün üç ayrı fatura düzenleyen mükellef belirlendi.
Kuruluşunun beşinci gününde, farklı mükelleflere 50 milyon lira tutarında sahte fatura düzenleyen bir mükellef tespit edildi.
Bir çalışan adına farklı vergi dairelerinde kurulan 7 şirketten 6’sının, toplam 246 milyon liralık sahte fatura düzenlemek amacıyla kurulduğu saptandı.
Son üç ayda kurulan ve 276 milyar liralık fatura düzenleyen 2 bin 550 mükellefin, herhangi bir ticari faaliyeti olmaksızın sahte belge amacıyla faaliyet gösterdiği belirlendi.
Beyannamesinde 7,7 milyon lira KDV iadesi talep eden bir mükellefin bu talebinin haksız olduğu ortaya çıkarıldı.
Sahte belge düzenleme riski yüksek bulunan mükellefler, Vergi Denetim Kuruluna bildirilirken, bağlı oldukları vergi dairelerine de iletilerek iş yerlerinde yoklama yapılıyor. Vergi dairelerinde oluşturulan komisyonların kararları doğrultusunda, sahte belge amacıyla kurulduğu tespit edilen mükellefiyetler kapatılıyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, son teknoloji uygulamaların kayıt dışı ekonomiyle mücadeleyi güçlendirdiğini belirterek, “Kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir döneme girdik. Yapay zekâ ve makine öğrenmesi sayesinde kayıt dışı faaliyetleri anında tespit ediyoruz. Tüm mükelleflerimizi kayıt içinde kalmaya davet ediyorum” dedi.
Şimşek ayrıca, GİB’in risk analiz altyapısının sürekli geliştirildiğini vurgulayarak, bu uygulamalarla hem vergi kayıplarının önleneceğini hem de rekabet eşitsizliğinin azaltılacağını ifade etti.