ABD Başkanı Donald Trump, “Barış Konseyi” adını verdiği yapıya daha fazla ülkeyi dahil etmek için girişimlerini sürdürürken, Çarşamba günü itibarıyla bu konseye ilişkin uluslararası tutumlar netleşti. Cumhuriyetçi başkanın başkanlık etmesi beklenen konseyin, başta Gazze’de ateşkes planı olmak üzere bölgesel meseleleri ele alması öngörülüyor.
ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, “Halihazırda 20, hatta belki 25 dünya lideri Barış Konseyi’ne katılmayı kabul etti” dedi. Beyaz Saray ise Salı günü, Trump’ın bu hafta Davos’ta konseyle ilgili resmi bir açıklama yapmasının beklendiğini duyurdu.
Tüm Yetki Trump’ta
Donald Trump’ın başkanlık edeceği “Gazze Barış Kurulu”na ait şartname de sızdırıldı.. Şartnamede yer alan maddeler, kurulun işleyişinin büyük ölçüde tek kişinin yetkisine bırakıldığını ortaya koydu.
Sızdırılan belgeye göre, kurulun yapısı ve karar alma mekanizması, kolektif bir uluslararası platformdan ziyade başkan merkezli bir model üzerine inşa edildi. Şartnamenin maddeleri, Trump’ın hem üyelik süreçleri hem de karar alma aşamalarında belirleyici konumda olacağını gösteriyor.
Belgede yer alan düzenlemelere göre Trump, üye devletleri davet etme ve üyeliklerini yenileme yetkisine sahip olurken, gerekli gördüğü durumlarda ülkeleri kuruldan çıkarma kararını da tek başına verebiliyor. Kurul toplantılarının gündemi Trump’ın onayına tabi tutulurken, oylamalarda eşitlik yaşanması halinde nihai karar yine Trump’a bırakılıyor.
Şartname, toplantılara hangi ülkelerin hangi düzeyde temsil edileceğinden, bölgesel kuruluşların davet edilmesine kadar pek çok başlıkta başkanın onayını zorunlu kılıyor. Ayrıca Trump’ın, kurula bağlı alt kuruluşları kurma, değiştirme veya tamamen feshetme konusunda münhasır yetkiye sahip olduğu belirtiliyor.
En dikkat çeken maddelerden biri ise Trump’ın, kendisinden sonra gelecek halefi belirleme yetkisini elinde tutması. Bunun yanı sıra alt komitelerin kurulması, çalışma usullerinin belirlenmesi, Yürütme Kurulu üyeleri ile İcra Başkanı adayının seçimi de Trump’ın yetki alanında yer alıyor.
Şartnameye göre Trump, Yürütme Kurulu tarafından alınan kararları veto edebiliyor ve belgenin yorumu ve uygulanmasına ilişkin nihai otorite olarak tanımlanıyor.
Avrupa’da temkinli bir yaklaşım ve bazı ülkelerin açık reddine karşın, Arap ve İslam ülkeleri ile israil, Trump’ın davetine olumlu yanıt verdi. Ülkelerin tutumları şu şekilde sıralandı:
“Barış Konseyi”ne Katılmayı Kabul Edenler
Mısır
Kahire, daveti kabul ettiğini ve gerekli hukuki ve anayasal süreçleri tamamlamak üzere çalışmalara başlayacağını açıkladı.
Katar
Katar, bazı Arap ve İslam ülkeleriyle birlikte yayımlanan ortak bildiride Trump’ın davetini kabul ettiğini duyurdu.
Türkiye
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Gazze için kurulan Barış Konseyi’ne katılacağını açıkladı.
Azerbaycan
Bakü, Washington’a resmi kabul yazısını göndereceğini ve gerekli prosedürleri yerine getireceğini bildirdi.
İşgalci israil
İsrail Başbakanlık Ofisi, Netanyahu’nun Trump’ın davetini kabul ettiğini ve Barış Konseyi Yüksek Kurulu’na üye olacağını açıkladı.
Birleşik Arap Emirlikleri
Dışişleri Bakanı Abdullah bin Zayed Al Nahyan, bu kararın “Gazze barış planının tam uygulanmasının önemini yansıttığını” söyledi.
Fas
Fas Dışişleri Bakanlığı, Kral 6. Muhammed’in, Trump’ın barış vizyonunu takdir ettiğini ve davete olumlu yanıt verdiğini duyurdu.
Bahreyn
Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, kararın “barış planının tam uygulanmasına katkı sağlama amacı taşıdığını” belirtti.
Pakistan
İslamabad, Gazze’de kalıcı barışın sağlanması amacıyla Barış Konseyi’ne katılmayı kabul etti.
Belarus
Belarus Devlet Başkanlığı, Aleksandr Lukaşenko’nun katılım belgesini imzaladığı anlara ait bir video yayımladı. Lukaşenko, Ukrayna’da barışa katkı sağlamayı umduğunu ifade etti.
Ürdün
Ürdün, bazı Arap ve İslam ülkeleriyle yayımlanan ortak bildiride Barış Konseyi’ne katılım davetini kabul ettiğini açıkladı.
Endonezya
Endonezya, yedi Arap ve İslam ülkesiyle birlikte yayımlanan ortak açıklamada Trump’ın davetini kabul ettiğini duyurdu.
Katılmayı Reddeden Ülkeler
Fransa
Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un sözcüsü, konseyin temel tüzüğünün Gazze’nin ötesine geçtiğini ve Birleşmiş Milletler ilkeleri ile yapısına ilişkin soru işaretleri doğurduğunu söyledi.
İtalya
Corriere della Sera gazetesi, İtalya’nın; tek bir devlet liderinin yöneteceği bir yapıya katılımın anayasal ihlal riski taşıdığı gerekçesiyle daveti reddettiğini yazdı.
Norveç
Norveçli bir yetkili, önerinin Birleşmiş Milletler gibi mevcut yapılarla ve uluslararası yükümlülüklerle nasıl örtüştüğünün netleşmesi gerektiğini belirtti.
İsveç
Başbakan Ulf Kristersson, Davos’ta yaptığı açıklamada İsveç’in Barış Konseyi girişimine katılmayacağını duyurdu.
Finlandiya
Finlandiya Cumhurbaşkanı, barış arabuluculuğu için en uygun yapının Birleşmiş Milletler olduğunu ifade etti.
Slovenya
Başbakan Robert Golob, ülkesinin uluslararası hukuk ve BM Şartı’na dayalı küresel düzene bağlı olduğunu söyledi.
Tutumunu Netleştirmeyen, Çekinceli Yaklaşan Ülkeler
Çin
Pekin, Birleşmiş Milletler’in merkezinde olduğu uluslararası düzeni savunacağını açıkladı.
Kanada
Başbakan’a yakın üst düzey bir danışman, “Masada yer almak önemlidir” derken, hükümet kaynakları katılım için maddi katkı yapılmayacağını belirtti.
Malezya
Başbakan Enver İbrahim, israil saldırıları sürerken Barış Konseyi’nin makul bir çözüm olamayacağını ifade ederek temkinli bir yaklaşım benimsediklerini söyledi.
Ukrayna
Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Ukrayna ve Rusya’nın aynı konseyde yer almasının zor olduğunu dile getirdi.
Davet Alan Ancak Henüz Tutum Açıklamayan Ülkeler
Birçok ülke Trump’tan davet aldığını doğruladı ancak henüz kararını açıklamadı. Bunlar arasında:
Almanya, Polonya, Japonya, Arnavutluk, Brezilya, Kazakistan, Macaristan, Hindistan, İspanya, Ermenistan, Birleşik Krallık, Avustralya, Avusturya, Kıbrıs, Yunanistan, İrlanda, Hollanda, Yeni Zelanda, Paraguay, Portekiz, Romanya, Singapur, Güney Kore, Tayland, Özbekistan, Vietnam yer alıyor.