ABD Başkanı Donald Trump’ın İran İslam Cumhuriyeti medeniyetini yok etmeye yönelik küfürlü tehditleri, bazı Demokratların onu görevden almak için ABD Anayasası’nın 25. Değişikliği’ni kullanma ihtimalini tartışmasına yol açtı.
Ancak böyle bir girişim oldukça zor görünüyor. Çünkü bunun gerçekleşmesi için Kongre’nin her iki kanadını da kontrol eden Cumhuriyetçilerin desteği gerekiyor. Trump’ın genel kamuoyu desteği düşmüş olsa da Cumhuriyetçilerin yaklaşık %82’si başkanlığından memnun.
Ayrıca böyle bir girişim, Demokratlar açısından siyasi risk de barındırıyor. Zira Demokratlar Trump’ı ilk başkanlık döneminde iki kez azil yoluyla görevden almaya çalışmış ancak başarısız olmuştu.
İşte söz konusu değişiklik ve ilgili konular:
25. Değişiklik nedir?
Değişiklik, 1967 yılında kabul edildi. 1963’te Başkan John F. Kennedy’nin suikasta uğramasının ardından getirilen bu düzenleme, başkanlık görev devri sürecini netleştirmeyi ve ABD’de her zaman işlevsel bir başkan ile başkan yardımcısının bulunmasını sağlamayı amaçlıyor.
Anayasa’nın ilk halindeki başkanlık ardıllığı maddesi, başkan yardımcılığı makamındaki boşlukları açıkça düzenlemiyordu. Kongre Araştırma Servisi’ne göre, George Washington’ın 1789’daki ilk döneminden 1967’ye kadar başkan yardımcılığı makamı ölüm, istifa ya da başkanlığa geçiş nedeniyle toplamda 37 yıldan fazla süre boş kaldı.
25. Değişiklik daha önce hiç kullanıldı mı?
Değişikliğin 3. maddesi — başkanın görevlerini yerine getiremeyecek durumda olduğu durumları kapsayan bölüm — başkanlar tarafından, tıbbi müdahaleler nedeniyle geçici olarak görev yapamayacaklarını bildiklerinde kullanıldı. Örneğin 2021’de dönemin Başkanı Joe Biden kolonoskopi yaptırırken bu madde uygulanmıştı.
Ancak başkanın istemi dışında görevden alınmasını düzenleyen 4. madde bugüne kadar hiç uygulanmadı. Bu maddeye göre başkan yardımcısı ve kabinenin çoğunluğu (ya da Kongre’nin belirleyeceği başka bir kurulun çoğunluğu), başkanın görevini yerine getiremediğini ilan edebilir.
Ancak başkan bu karara itiraz ederse, Kongre 48 saat içinde toplanmak zorundadır ve hem Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da üçte iki çoğunlukla başkanın görev yapamaz durumda olduğuna karar verilmesi gerekir. Aksi halde başkan görevine devam eder.
2021’de Trump destekçilerinin Kongre binasını basmasının ardından bazı Demokratlar — aralarında Senato Demokrat lideri Chuck Schumer ve dönemin Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi de vardı — Başkan Yardımcısı Mike Pence’e 25. Değişikliği devreye sokma çağrısı yapmıştı. Ancak bu çağrılar sonuçsuz kaldı.
Trump ayrıca Ukrayna’ya yardımı usulsüz şekilde durdurduğu ve Kongre baskınıyla ilgili suçlamalar nedeniyle iki kez Temsilciler Meclisi tarafından azledildi, ancak Senato’da gerekli üçte iki çoğunluk sağlanamadığı için görevden alınamadı.
Trump, Kasım 2024 seçimlerinde 312 delegeye karşı 226 delege alan Kamala Harris’i yenerek ikinci kez başkan seçildi.
Brookings Enstitüsü’nden kıdemli araştırmacı Scott Anderson, 25. Değişikliğin uygulanmasının Cumhuriyetçilerden büyük bir kopuş olmadan mümkün olmadığını belirterek, bunun “siyasi olarak imkansız” olduğunu söyledi.
Cumhuriyetçiler hem Senato’da hem de Temsilciler Meclisi’nde dar çoğunluklarını koruyor.
Siyasi risk nedir?
Temsilciler Meclisi’ndeki Demokratlar, cuma günü “Trump yönetiminin hesap verebilirliği” ve 25. Değişiklik konulu kapalı bir bilgilendirme toplantısı planladı.
Ancak Kasım ayındaki ara seçimlerde Kongre’nin kontrolü için mücadele eden Demokratlar, kendilerini yalnızca Trump’a karşı muhalefet olarak konumlandırmak yerine istihdam, enflasyonla mücadele ve çocuk bakım hizmetlerinin genişletilmesi gibi politikalara odaklanmaya çalışıyor.
Pennsylvania’dan Demokrat Temsilci Madeleine Dean, “Azınlıktayız. Bu nedenle şu anda azil sürecini gündeme getirmek, her ne kadar ciddi suçlamalar söz konusu olsa da, zamanımızın en iyi kullanımı değil” dedi.