Tarım Ürünlerinden Alınan Zekât Nedir?
Toprak mahsullerinden alınan zekâta öşür denir. Öşür Arapçadan gelmektedir ve 1/10 anlamına gelir. Toprak mahsullerinin zekatı, ticaret malları gibi kırkta bir değil, onda birdir. Ayrıca elde edilen ürünün üzerinden bir yıl geçmesine de gerek yoktur. Ayeti kerimede de buyurulduğu gibi, ürün hasat edilir edilmez, o ürünün içinden onda birli zekat olarak çıkarılır.
وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ
Hasat edildiği gün hakkını (zekâtını) verin. (Enam 141)
Tarım Ürünlerinden Ne Kadar Zekât Verilir?
Tarım ürünlerindeki zekât oranı, üretim aşamasındaki zorluklara göre belirlenir. Bu konudaki kuralların temelini şu iki unsur oluşturur.
- Eğer arazi yağmur suyu veya nehir gibi doğal kaynaklarla sulanıyorsa, tarla sahibine ek bir yük çıkarmıyorsa, zekat oranı 1/10 (%10)'dur.
- Eğer tarlanın sulanması için suyun taşınması ya da kanallar kazılması gibi ek zorluklar varsa, o halde zekat oranı 1/20 (%5)'tir.
Bu ayarlamanın delili Buhari’de geçen şu sahih hadistir:
فِيمَا سَقَتِ السَّمَاءُ وَالْعُيُونُ أَوْ كَانَ عَثَرِيًّا الْعُشْرُ، وَفِيمَا سُقِيَ بِالنَّضْحِ نِصْفُ الْعُشْرِ
Yağmur ve nehir sularıyla sulanan topraklarda onda bir; kova (veya motor) ile sulananlarda ise yirmide bir zekât vardır. (Buhârî, Zekât, 55)
Arpa ve Buğday Gibi Tarım Ürünlerinde Nisap Miktarı Nedir?
Hanefiler ile Şafiiler bu konuda ihtilafa düşmüşlerdir.
Hanefiler topraktan çıkan ürünün miktarına bakmazlar. Ne kadar olursa olsun onda birinin hemen ayrılması ve zekat olarak verilmesi gerekir. Yani Hanefilerde tarladan alınan ürün için bir nisap miktarı yoktur.
Şafiiler ise hasat edilen üründe nisap miktarının kabaca 650-700 kilogram (5 vesk) olduğunu söylemişlerdir. Bu miktarın altında ürün elde edilirse onun için zekat vermeye gerek yoktur.
Tarım Ürünlerinin Zekâtı Verilmeden Önce Bir Yıl Beklemek Gerekir mi?
Tarım ürünlerinde bekleme süresi yoktur. Ürün hasat edilir edilmez zekat yükümlülüğü doğar ve hemen yerine getirilmesi gerekir. Tarladan yıl içinde kaç kez ürün alınıyor olursa olsun, ürün her hasat edildiğinde zekatı hemen ayrılmalıdır.
Hangi Tarım Ürünlerine Zekat Düşer, Hangilerine Düşmez
Hanefiler ile Şafiiler bu konuda da önemli ölçüde ihtilafa düşmüşlerdir. Şöyle ki:
Hanefilere göre tarladan alınan ve ekonomik değeri olan tüm ürünler için (odun, ot ve kamış hariç) zekat verilmesi zorunludur.
Şafiiler ise halkın temel gıda olarak kullandığı ve uzun süre saklanabilen tarım ürünlerinin (buğday, pirinç, fasulye, nohut) zekata tabi olduğunu, yaş ürünler (elma, portakal, domates, patlıcan vb.) için zekat zorunluluğu olmadığını söylemişlerdir.
Tarlası Olana Zekât Verilir mi?
Bir kişinin tapulu tarlasının olması onun zengin olduğu anlamına gelmez. Eğer tarlası olduğu halde borçluysa veya tarlanın gelirleri geçimini (asli ihtiyaçlarını) karşılamaya yetmiyorsa, bu kişiye zekât verilebilir.
Arsa ve Tarlanın Zekâtı Olur mu?
Mülkiyetin kullanım amacı zekâtın türünü belirler:
Ekip biçmek, üzerine ev ahır benzeri bir yapı inşa etmek, ya da ileride belki lazım olur diye elde bulundurulan tarla ve arazilere zekat düşmez.
Ama arsa tarım için değil, ileride satıp kâr etmek (ticaret) için elde tutuluyorsa, her yıl piyasa değeri üzerinden 1/40 (%2,5) oranında zekâtı verilmesi farzdır, zorunludur.
Kullanılmayan Tarlanın Zekâtı Olur mu?
Ekilmeyen, nadasa bırakılan veya boş duran bir arazi, ticari amaçla (ucuza alıp pahalıya satarak para kazanma maksadıyla) satın alınmamışsa zekata tabi değildir.
Hangi Mallara Zekât Düşmez?
Elde bulundurulsa bile kendisi için zekat vermenin gerekli olmadığı mallar şunlardır:
Ticari amaç güdülmeksizin elde tutulan ev araçlar. (ancak bu ev ve araçlar gelir getiriyorsa, elde edilen gelirin zekatı verilmelidir)
Ev eşyaları, giysiler ve temel yaşam malzemeleri. (Günlük yaşamda aktif olarak kullanılan ve istifade edilen her şey.
Zanaatkarların kullandığı üretim araçları (traktör, pulluk vb. makinelerin kendisi).
Borç karşılığı olan paralar ve asli ihtiyaçlar.
Tarla Zekâtı Bizzat Malın Kendisinden m Verilir?
Hanefiler ve Şafiiler, konu ile ilgili farklı görüşler ileri sürmüşlerdir.
Hanefilere göre tarla zekâtı hasat edilen ürünün bizzat kendisinden (ayni) verilebileceği gibi, o günkü piyasa değeri üzerinden nakit (nakdi) olarak da ödenebilir.
Şafiiler bu görüşe karşı çıkmışlar ve ürünün bizzat kendisinin verilmesi gerektiğini söylemişlerdir.
Miras Kalan Tarlanın Zekâtı Olur mu?
Tarlanın sonradan satın alınmış olması ile miras kalması arasında, fıkhi hükümler açısından bir fark yoktur. Ekilen arazinin ürününden zekat verilir. Ticari amaçlarla satın alınmayan araziye zekat düşmez.