ABD’de yapılan bir bilimsel araştırma, insan zihninin uyku sırasında sorunlarla başa çıkma konusunda sanılandan daha yetenekli olabileceğini ortaya koydu. Illinois eyaletindeki Northwestern Üniversitesi araştırmacıları, REM (Hızlı Göz Hareketi) uykusu sırasında rüyaların içeriğine müdahale ederek, gönüllülerin uyanıkken çözemedikleri bazı problemleri uyandıktan sonra daha başarılı şekilde çözebildiklerini gözlemledi.
Araştırmaya göre rüyalar, problem çözme mekanizmasında sanılandan daha aktif bir rol oynayabilir. Psikoloji alanında uzun süredir, zor bir problemden bir süre uzaklaşmanın ani bir çözüm getirebileceği biliniyordu. Ancak rüyaların bu süreçteki etkisini incelemek zor oluyordu; çünkü rüyaların içeriğini güvenilir biçimde gözlemlemek veya yönlendirmek kolay değildi.
Northwestern Üniversitesi’ndeki araştırma ekibi, uyku sırasında rüya içeriğinin kısmen yönlendirilebileceğine dair kanıtlar buldu. Bulgular, REM uykusunun ( gözlerin kapalıyken hızlı hareket ettiği ve canlı rüyaların görüldüğü evre ) düşünme süreciyle bağlantılı olduğunu destekledi.
“Neuroscience of Consciousness” adlı bilimsel dergide yayımlanan çalışmada araştırmacılar, “Hedefe Yönelik Bellek Yeniden Etkinleştirme” (Targeted Memory Reactivation) adı verilen bir teknik kullandı. Bu yöntemde, gönüllüler belirli bulmacaları çözmeye çalışırken özel sesler dinletildi. Daha sonra aynı sesler, gönüllüler uykuya daldığında tekrar çalındı.
Amaç, beynin uyanıklıkta çözülemeyen problemleri hatırlamasını sağlamak ve bu problemlere ilişkin rüyalar üretmesini teşvik etmekti.
Yöntemin etkili olduğu görüldü. Katılımcıların %75’i, uykularında çözemedikleri bulmacalarla ilgili rüyalar gördüklerini belirtti. Rüyalarında bu problemleri görenlerin %42’si, uyandıktan sonra doğru çözüme ulaşabildi. Bu oran, rüya uyarımı yapılmayan grupta yalnızca %17 olarak kaydedildi.
Araştırma ekibi, bu bulguların rüyaların doğrudan çözüm ürettiğini kesin biçimde kanıtlamadığını vurguluyor. Çünkü artan dikkat ve zihinsel yoğunlaşma gibi başka faktörler de çözüm başarısını etkileyebilir.
Çalışmanın baş araştırmacısı ve Northwestern Üniversitesi Weinberg Sanat ve Bilim Fakültesi Psikoloji Profesörü Ken Paller, “Günümüz problemlerinin çoğu yaratıcı çözümler gerektiriyor. Beynin yaratıcı düşünme biçimini anlamak, çözmek istediğimiz sorunlara yaklaşmamıza yardımcı olabilir. Buna ‘uyku mühendisliği’ diyebiliriz” ifadelerini kullandı.
Deneye, rüyalarını hatırlama konusunda deneyimli 20 gönüllü katıldı. Katılımcılardan her biri, çözmesi zor tasarlanmış bulmacalarla karşı karşıya bırakıldı ve her bulmaca için üç dakika süre verildi. Çoğu gönüllü bu bulmacaları çözmekte başarısız oldu.
Ardından gönüllüler geceyi laboratuvarda geçirdi. Uyku sırasında beyin ve vücut fonksiyonları “polysomnography” adlı çoklu uyku izleme sistemiyle takip edildi. Araştırmacılar, çözülemeyen bulmacaların yarısına karşılık gelen sesleri REM uykusu sırasında yeniden çaldı.
Uyandıktan sonra gönüllülerden gördükleri rüyaları anlatmaları istendi. Analiz sonucunda rüyaların çoğunun bulmacalara dair parçalar veya sembolik göndermeler içerdiği görüldü.
20 gönüllüden 12’si, sesle ilişkilendirilen bulmacalarla bağlantılı rüyalar gördü. Bu kişiler, bulmacaları tekrar denediklerinde başarı oranlarını %20’den %40’a çıkardı.
Araştırmacı Karen Konkoly, en şaşırtıcı sonucun, seslerin bilinçdışı rüya içeriğini etkileyebilmesi olduğunu söyledi. Örneğin bir gönüllü rüyasında birinden bulmacayı çözmesine yardım etmesini istediğini anlattı. Başka bir gönüllü, şekil olarak ağaca benzeyen bir bulmacayla uğraşırken rüyasında ormanda yürüdüğünü gördü. Bir başka katılımcı ise rüyasında ormanda balık tuttuğunu ve aynı anda bulmacayı düşündüğünü ifade etti.
Konkoly, bu örneklerin rüyaların ses uyaranlarıyla yönlendirilebileceğini gösterdiğini belirtti.