Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz tedariki açısından hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapalı.

Birol, Fransız “Le Figaro” gazetesine verdiği ve salı günü yayımlanacak röportajında, “Dünya bu ölçekte bir enerji arzı kesintisi daha önce yaşamadı” dedi.

Mevcut krizin 1973, 1979 ve 2022 yıllarındaki enerji krizlerinin toplamından daha ciddi olduğunu belirten Birol, “Bu savaş küresel ekonominin ana damarlarından birini tıkıyor. Sadece petrol ve gaz değil, aynı zamanda gübre, petrokimya, helyum ve daha birçok alan etkileniyor” ifadelerini kullandı.

Birol, dünyanın “kara bir nisan”a girmek üzere olduğu uyarısında bulunarak, “Mart çok zordu, ancak nisan çok daha kötü olacak” dedi.

“Hürmüz Boğazı nisan boyunca kapalı kalırsa, mart ayında kaybedilen ham petrol ve rafine ürün miktarının iki katını kaybederiz” diyen Birol, 75 enerji altyapısının saldırılardan etkilendiğini ve bunların üçte birinden fazlasının ciddi hasar gördüğünü söyledi. Bu tesislerin onarımının uzun zaman alacağını vurguladı.

Bununla birlikte Birol, “umut için de nedenler var” diyerek önümüzdeki yıllarda küresel enerji sisteminin yapısının değişeceğini belirtti.

“Bu süreç yıllar alacak, mevcut krizi çözmeyecek ancak enerji jeopolitiğinde büyük bir dönüşüm yaşanacak” diyen Birol, bazı teknolojilerin diğerlerinden çok daha hızlı gelişeceğini ifade etti.

Yenilenebilir enerji kaynaklarının, özellikle güneş ve rüzgar enerjisinin hızlı şekilde devreye alınabileceğini belirten Birol, “Birkaç ay içinde yenilenebilir enerjiye hızlı bir yönelim göreceğiz” dedi.

Birol ayrıca, krizin nükleer enerjiye olan ilgiyi yeniden artıracağını, özellikle küçük modüler reaktörlerin öne çıkacağını söyledi. Bunun yanı sıra mevcut santrallerin ömrünün uzatılmasıyla ek kapasite sağlanabileceğini ve elektrikli araçların da gelişim göstereceğini ifade etti.

Kısa vadede ise ülkelerin enerji kullanımında tasarrufa gitmesi ve verimliliği artırması gerektiğini vurguladı.

İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında, İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü ekipleri tarafından İstanbul ve Yalova’da toplam 30 adrese eş zamanlı operasyon gerçekleştirildi. Operasyonlarda çok sayıda dijital materyale de el konuldu.

Soruşturma kapsamında, belediye iştiraki Kent A.Ş.’nin yapı ruhsatı ve iskan süreçlerinde yetkisi olmamasına rağmen sürece dahil edildiği ve müteahhitlerden gayriresmi gelir elde edilmesinde “paravan” olarak kullanıldığı iddia edildi.

Başsavcılık açıklamasında, ruhsat süreçlerinin resmi mevzuata göre değil, müteahhitlerden talep edilen ödemelere göre yönlendirildiği öne sürüldü. Bu kapsamda, belediye birimleri ile şirket arasında kriptolu iletişim ağı üzerinden oluşturulan listelerde ada-parsel bazlı “renklendirme sistemi” kullanıldığı belirtildi.

İddialara göre, mavi renk “anlaşma sağlandı”, kırmızı “anlaşma yok”, yeşil “görüşme yapılmadı”, turuncu ise “görüşme yapıldı ancak süreç tamamlanmadı” anlamına geliyor ve işlemler bu kodlamaya göre ilerletiliyordu.

Ayrıca, iskan ruhsatı süreçlerinde müteahhitlerden talep edilecek menfaatlerin, belediye yöneticileri ve Kent A.Ş. yetkililerinin katıldığı toplantılarda belirlendiği ve bu doğrultuda işlem yapıldığı ileri sürüldü.

Yetkililer, soruşturmanın çok yönlü olarak sürdüğünü bildirdi.

Birçok bölgede yağış bekleniyor

Marmara’nın kuzey ve doğusu, Karadeniz genelinde, İç Anadolu’nun kuzey ve doğusu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Doğu Akdeniz’de aralıklı sağanak yağışların etkili olacağı tahmin ediliyor. Antalya’nın iç kesimleri ile Kütahya çevrelerinin de yağışlı sistemden etkileneceği belirtildi.

Yağışların özellikle Güneydoğu Anadolu’nun doğusu ile Osmaniye çevrelerinde yer yer kuvvetli olması bekleniyor.

Kar ve çığ riski

Doğu Anadolu’nun yüksek kesimlerinde yağışların karla karışık yağmur ve yer yer kar şeklinde görüleceği öngörülürken, Doğu Karadeniz’in iç kesimleri ile Doğu Anadolu’nun eğimli bölgelerinde çığ tehlikesine karşı uyarı yapıldı.

Rüzgar Batı Karadeniz’de kuvvetli

Rüzgarın genel olarak kuzeyli yönlerden hafif ve orta kuvvette esmesi beklenirken, Batı Karadeniz’de kuzeybatıdan 40-60 kilometre/saat hızla kuvvetli eseceği bildirildi.

Sıcaklıklar mevsim normallerinde

Hava sıcaklıklarının ülke genelinde mevsim normalleri civarında seyretmesi beklenirken, yağış ve rüzgarın etkisiyle hissedilen sıcaklıklarda düşüş yaşanabileceği ifade edildi.

İstanbul’da akşam saatlerine dikkat

İstanbul’da gün içinde parçalı ve çok bulutlu hava hakim olacak, akşam ve gece saatlerinde ise sağanak ve gök gürültülü sağanak yağış bekleniyor. Günün en yüksek sıcaklığının 16 derece civarında olacağı tahmin ediliyor.

Meteoroloji, kuvvetli yağış ve çığ riski bulunan bölgelerde vatandaşların dikkatli ve tedbirli olması gerektiğini vurguladı.

Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, söz konusu tarihlerde bazı bölgelerde yaşanacak hava olaylarının tarımsal faaliyetler açısından ciddi risk oluşturabileceği belirtilerek, üreticilerin gerekli tedbirleri almasının önemine dikkat çekildi.

Açıklamada, tarımsal üretimin sürdürülebilirliğinin korunması ve olası kayıpların en aza indirilmesi için üreticilerin zirai don riskine karşı hazırlıklı olması gerektiği vurgulandı.

Bakanlığın sosyal medya hesabından yapılan paylaşımda, olumsuzluklardan etkilenen üreticilerin hasar tespiti için bağlı bulundukları Tarım ve Orman İl/İlçe Müdürlükleriyle iletişime geçmeleri gerektiği ifade edildi.

Ayrıca tarım sigortası bulunan üreticilerin, zarar bildirimlerini gecikmeden TARSİM üzerinden yapmaları gerektiği belirtildi.

Tarım ve Orman Bakanlığı, üreticilerin karşılaşabileceği olumsuzluklara karşı her aşamada destek vermeye devam edeceğini bildirdi.

Açıklamada şöyle denildi;

"Tarımsal üretim faaliyetlerinin sürekliliğinin korunması ve olası kayıpların asgari düzeye indirilmesi amacıyla üreticilerimizin zirai don riskine karşı gerekli tedbirleri almaları önem arz etmektedir.

Olası olumsuzluklardan etkilenen üreticilerimizin, gerekli tespitlerin yapılması amacıyla bağlı bulundukları Tarım ve Orman İl/İlçe Müdürlükleri ile ivedilikle irtibata geçmeleri, tarım sigortası bulunan üreticilerimizin ise hasar ihbarları için vakit kaybetmeksizin TARSİM kanallarına müracaat etmeleri gerekmektedir. Bakanlığımız, üretim sürecinin her aşamasında olduğu gibi, yaşanabilecek olumsuzluklara karşı da tüm imkanlarıyla üreticilerimizin yanındadır."

Açıklanan indirimin, genellikle bütçeyi desteklemek için uygulanan “petrol ürünleri vergisi”nin azaltılmasıyla finanse edileceği belirtildi. Şerif ayrıca vatandaşlara yönelik geniş kapsamlı bir destek paketi duyurdu ve demiryollarında ekonomi sınıfı bilet fiyatlarının artırılmayacağını taahhüt etti.

Zamlar sonrası sokaklar karıştı

Yakıt fiyatlarındaki sert artış, Pakistan’da halkın tepkisini beraberinde getirdi. Birçok kesim, hükümetin daha uygun çözümler bulabileceğini savunurken, yükün tamamen vatandaşa yüklendiğini düşünüyor.

Muhalefet partileri, özellikle eski Başbakan İmran Han liderliğindeki Pakistan Adalet Hareketi ile Cemaat-i İslami, yakıt zamlarına karşı protestoların süreceğini açıkladı.

Hükümetten zam savunması

Hükümet ise artışları savunarak tepkileri yatıştırmaya çalıştı. Petrol Bakanı Ali Pervez Malik, Maliye Bakanı Muhammed Aurangzeb ile düzenlediği basın toplantısında, benzine litre başına 137 rupi zam yapıldığını ve fiyatın 458 rupi olduğunu, motorinin ise 520 rupi seviyesine çıktığını açıkladı.

Malik, “Orta Doğu’daki çatışmalar tüm bölgeyi etkiledi ve küresel enerji fiyatlarında eşi görülmemiş artışlara yol açtı. Pakistan da bu etkilerden kaçamadı” dedi.

Bakan, hükümetin vatandaşın durumunun farkında olduğunu ancak mevcut uluslararası koşullar nedeniyle bu kararların kaçınılmaz hale geldiğini belirterek halktan sabır istedi.

Maliye Bakanı Aurangzeb ise zam kararının ilgili kurumlarla yapılan istişareler sonucunda alındığını ifade etti. Ayrıca bazı kesimlere destek verileceğini belirterek motosiklet kullanıcılarına litre başına 100 rupi destek sağlanacağını (aylık en fazla 20 litre), şehirler arası toplu taşımaya da benzer destek verileceğini açıkladı. Yük taşımacılığı yapan kamyonlara ise aylık 70 bin rupiye kadar destek sağlanacağı bildirildi.

Krizin arkasında yapısal sorunlar var

Uzmanlara göre kriz yalnızca küresel fiyat artışlarından kaynaklanmıyor. Ekonomist Muhammed Samiullah Han, Pakistan ekonomisinin yüksek enflasyon, yerel para biriminin değer kaybı ve artan borç yükü nedeniyle zor bir süreçten geçtiğini belirtti.

Han, hükümetin artık yakıt sübvansiyonlarını eski düzeyde sürdüremediğini ve bu nedenle destekleri azaltarak fiyatları artırma yoluna gittiğini ifade etti.

Ayrıca Afganistan İslam Emirliği ile yaşanan gerilim nedeniyle ticaretin durmasının Pakistan’ın yakıt ithalatını olumsuz etkilediği, Hindistan ile yaşanan gerginlik ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının da ihracat ve ithalatı sekteye uğrattığı belirtildi.

Han, Afganistan’la yaşanan çatışmaların tüccarlara büyük zarar verdiğini ve binlerce kişinin işini kaybettiğini söyledi. Yakıt zamlarının doğrudan vatandaşa yansıdığını, ulaşım maliyetlerinin ve gıda fiyatlarının arttığını vurguladı.

Zor bir süreç kapıda

Gözlemciler, Pakistan’daki yakıt krizinin sadece küresel enerji sorunlarıyla değil, iç ve dış birçok yapısal problemle bağlantılı olduğunu ifade ediyor.

Pakistan’ın nisan ayı sonunda Birleşik Arap Emirlikleri’ne yaklaşık 3,5 milyar dolarlık borç ve mevduat geri ödemesi yapması gerekiyor. Ayrıca Çin, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru kapsamındaki şirketlere olan 400 milyon dolarlık borcun ödenmesini talep etti.

Çin, ödemelerde yaşanacak gecikmenin yatırımcı güvenini zedeleyebileceği ve Çinli şirketlerin faaliyetlerini durdurmasına yol açabileceği uyarısında bulundu. Bu durumun Pakistan’daki enerji arzını doğrudan etkileyebileceği belirtiliyor.

Öte yandan akademisyen Muhammed Ayub Sati, ülkenin karşı karşıya olduğu sorunların yolsuzluk ve dış borç yükü başta olmak üzere derin yapısal nedenlere dayandığını ifade etti. Sati, ülkede ekonomik ve siyasi kararların büyük ölçüde ordu tarafından alındığını ve bunun uzun vadeli etkiler doğurduğunu dile getirdi.

Ayrıca Afganistan ile yaşanan sorunların siyasi ve yerel liderlik düzeyinde çözülmesi halinde bölgesel refahın artabileceğini belirten Sati, mevcut durumun geçmişte Doğu Pakistan’ın ayrılmasıyla sonuçlanan sürece benzer riskler taşıdığı uyarısında bulundu.

İspanya Ulusal Araştırma Konseyi (CSIC) ile Sevilla Üniversitesi’ne bağlı Sevilla Malzeme Bilimi Enstitüsü (ICMS) tarafından geliştirilen sistem, perovskit güneş hücrelerini koruyan özel bir ince film sayesinde çalışıyor. Bu film, yalnızca hücrelerin dayanıklılığını artırmakla kalmıyor, aynı zamanda yağmur damlalarının çarpmasıyla elektrik üretimini de mümkün kılıyor.

Araştırmaya göre, triboelektrik özellik taşıyan bu kaplama sayesinde tek bir yağmur damlasından 100 voltun üzerinde enerji elde edilebiliyor. Bu miktar, küçük taşınabilir elektronik cihazları çalıştırabilecek seviyede.

Perovskit tabanlı hücreler, geleneksel silikon panellere kıyasla daha düşük maliyetle yüksek verim sunması nedeniyle dikkat çekerken, yeni geliştirilen kaplama teknolojisi bu hücrelerin çevresel koşullara karşı dayanıklılığını da önemli ölçüde artırıyor.

Yaklaşık 100 nanometre kalınlığındaki plazma kaplama, hem kimyasal koruma sağlıyor hem de ışık emilimini artırıyor. Aynı zamanda yağmurun kinetik enerjisini elektriğe dönüştürerek çift yönlü enerji üretimi sağlıyor.

Araştırmacılar, bu teknolojinin özellikle Nesnelerin İnterneti (IoT) sistemleri, çevresel sensörler, akıllı şehir uygulamaları ve uzak bölgelerdeki enerji ihtiyaçları için önemli bir çözüm sunabileceğini belirtiyor.

Yeni sistemin, değişken hava koşullarında kesintisiz enerji üretimi sağlayarak dış ortamda çalışan cihazlar için otonom enerji altyapısının önünü açması bekleniyor.

Reel bozulma dikkat çekiyor

Takipteki kredilerdeki artışın yalnızca nominal değil, reel anlamda da ciddi bir bozulmaya işaret ettiği görülüyor. Yıllık yüzde 30,87 enflasyondan arındırıldığında, takibe düşen kredilerin reel olarak yüzde 45,9 oranında büyüdüğü hesaplanıyor. Bu oran, toplam kredi hacmindeki reel büyümenin yaklaşık dokuz katına ulaştı.

Bireysel borçlarda kredi kartı etkisi

Dünya Gazetesi’nden Naki Bakır’ın aktardığına göre, mart sonu itibarıyla takipteki alacakların 273,5 milyar TL’sini bireysel borçlar oluşturdu. Özellikle hanehalkının gelir kaybını krediyle telafi etmeye çalışması dikkat çekti.

Bireysel kredi kartlarında takipteki borç hacmi yıllık yüzde 94,1 artarak 143,2 milyar TL’ye yükselirken, ihtiyaç kredilerinde bu tutar 128,6 milyar TL’ye ulaştı.

KOBİ’lerde kırılganlık artıyor

Reel sektörde ise en büyük risk yükünü şirketler taşıyor. Ticari ve diğer kredilerde takibe düşen miktar yıllık yüzde 94,2 artışla 393,2 milyar TL’ye çıktı.

Takipteki ticari kredilerin yaklaşık üçte ikisinin (231,6 milyar TL) KOBİ’lere ait olması, küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansman baskısına karşı daha kırılgan hale geldiğini gösterdi.

Kurumsal kredi kartlarında ise en hızlı bozulma yaşandı. Bu kalemde takipteki borçlar yüzde 130,9 artarak dikkat çekici bir yükseliş kaydetti.

Bankalar risklere karşı önlem alıyor

Artan risklere karşı bankalar da bilançolarında önlem almaya başladı. Geri dönmeme ihtimali yüksek krediler için ayrılan özel karşılıklar son bir yılda yüzde 93 artarak 501,5 milyar TL’ye ulaştı.

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri İhracatçıları Birliği tarafından düzenlenen törende konuşan Bolat, dünya genelinde belirsizliklerin arttığını ve özellikle Orta Doğu’daki gerilimlerin enerji ve ticaret hatlarını olumsuz etkilediğini ifade etti.

ABD ve israilin İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik saldırıları sonrası enerji havzalarının trafiğe kapandığını belirten Bolat, petrokimya, kimya ve gübre gibi sektörlerde ciddi sıkıntılar yaşandığını söyledi.

Türkiye’nin üretim, ihracat ve altyapı alanında son yıllarda büyük ilerleme kaydettiğini vurgulayan Bolat, lojistikte sağlanan gelişmeler sayesinde alternatif ticaret yollarının devreye alındığını dile getirdi.

Suudi Arabistan ile yapılan anlaşmayla transit ticaretin başlatıldığını açıklayan Bolat, “Hürmüz Boğazı’ndan geçemeyen ürünleri artık boru hatları ve kara yolu taşımacılığıyla bölge ülkelerine ulaştıracağız” dedi.

Bolat ayrıca, ihracatın artırılması, üreticinin desteklenmesi ve tarım ile sanayide arz güvenliğinin sağlanması için kapsamlı desteklerin sürdüğünü ifade etti.

Küresel kriz ortamına rağmen Türkiye’nin ticaret akışını kesintisiz sürdürmeyi hedeflediğini belirten Bolat, lojistik altyapının bu süreçte kritik rol oynadığını vurguladı.

Spot altın, yüzde 0,1 düşüşle ons başına 4.640,93 dolara gerilerken, haziran vadeli ABD altın kontratları yüzde 0,4 düşüşle 4.666,70 dolara indi.

GÜNCEL ALTIN FİYATLARI

Gram altın satış fiyatı: 6.667,05 TL

Çeyrek altın satış fiyatı: 11.443,00 TL

Yarım altın satış fiyatı: 22.785,00 TL

Tam altın satış fiyatı: 44.079,71 TL

Cumhuriyet altını satış fiyatı: 45.366,00 TL

Finansal türev işlemler platformu Tastylive’da küresel makro strateji başkanı olan Ilya Spivak, “Herkes şu anda, Başkan’ın son birkaç gündür sürdürdüğü sert söylemin sonucunun ne olacağını bekleme modunda” dedi.

Trump’ın söylemini sertleştirmesiyle petrol fiyatları yükselişini sürdürerek varil başına 110 doların üzerinde kaldı.

Petrol fiyatlarındaki artış, enflasyon endişelerini de artırdı. Altın genellikle enflasyon dönemlerinde değer kazanıyor.

Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack ile Chicago Fed Başkanı Austan Goolsbee, enflasyonun istihdamdan daha büyük bir sorun olduğunu vurgulayarak sıkı para politikasının sürdürülmesi gerektiğini savundu.

Piyasalar, CME’nin FedWatch aracına göre bu yıl Fed’in faiz indirimi yapma ihtimalini neredeyse sıfır olarak değerlendiriyor.

Yatırımcılar şimdi çarşamba günü açıklanacak Fed’in mart ayı toplantı tutanaklarını ve hafta içinde yayımlanacak olan Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) verisi ile Tüketici Fiyat Endeksi (CPI) gibi ABD enflasyon göstergelerini bekliyor.

Spivak ayrıca, “Geçen yıl altın kendi başına ayrı bir spekülatif hikayeye dönüştü. Bu yıl da benzer bir sürecin yeniden ortaya çıkması muhtemel… yıl sonuna doğru fiyatların 5.500 ila 6.000 dolar seviyelerine yaklaşması mümkün” dedi.

Spot gümüş yüzde 0,9 düşüşle ons başına 72,17 dolara gerilerken, platin yüzde 1,1 kayıpla 1.958,75 dolara, paladyum ise yüzde 0,5 düşüşle 1.478,49 dolara indi.

İravani, Trump’ın İran’a yönelik sözlerinin “doğrudan terör teşviki” niteliği taşıdığını vurguladı.

İravani, “Sivillerin ve askeri olmayan hedeflerin kasıtlı olarak hedef alınması, sivil nüfusun hayatta kalması için gerekli altyapının yok edilmesi de dahil olmak üzere bir savaş suçudur” dedi. Bu tür eylemlerin “korku yaymayı ve sivillere ciddi zarar vermeyi amaçladığını” ifade etti.

İravani, bu ihlaller karşısında sessiz kalınmasının ya da harekete geçilmemesinin uluslararası hukukun bütünlüğünü ciddi şekilde zayıflatacağını, BM Şartı’nın temelini aşındıracağını ve savaş suçları ile insani felaketlerin normalleşmesine yol açacağını belirtti. Bunun da saldırgan tarafları daha cesur hale getireceğini ve sonuçlarının bölgeyi aşacağını ifade etti.

ABD Başkanı Trump ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, İran’ın teslim olmayı reddettiğini belirterek, bu tutumun sürmesi halinde ülkede “köprü ve elektrik santrali kalmayacağı” tehdidinde bulundu.

Trump ayrıca, İran’a anlaşma için verilen salı günkü sürenin “nihai bir son tarih” olduğunu söyleyerek, Tahran’ın gereken adımları atması halinde savaşın hızla sona erebileceğini ifade etti.

İran ise savaşın sona erdirilmesine ilişkin herhangi bir kararın kendi şartları çerçevesinde ve halkının güvenliği ile çıkarları gözetilerek alınacağını belirtiyor. Aynı zamanda silahlı kuvvetlerinin, “Sadık Vaat 4” operasyonu kapsamında kendini savunma hakkını kullanmaya devam ettiğini ifade ediyor.

Pekin yönetimi bölgede herhangi bir tatbikat ilan etmezken, bu durum Tayvan yakınlarında askeri uçuşların açıklanmayan şekilde durmasının ardından yeni bir “hava sahası belirsizliği” yarattı. Mevcut uyarılarda belirtilen hava sahalarının, özerk ada Tayvan’a yüzlerce kilometre uzaklıkta olduğu kaydedildi.

Söz konusu uyarılar 27 Mart’tan 6 Mayıs’a kadar geçerli olacak şekilde yayımlandı ve daha önce benzeri görülmedi. “Notam” (Havacılara Bildirim) olarak adlandırılan bu uyarılar, pilotlara ve havacılık otoritelerine hava sahasındaki geçici riskler ve kısıtlamalar hakkında bilgi vermeyi amaçlıyor.

Gazeteye göre sivil havacılık büyük ölçüde etkilenmedi; ancak bu bölgelerden geçen uçuşlar için önceden koordinasyon gerekiyor. Ayrıca kapatılan hava sahası için herhangi bir üst irtifa sınırı bulunmuyor ve bildirimlerde “yüzeyden sınırsıza” (SFC-UNL) olarak tanımlanıyor.

Stanford Üniversitesi bünyesindeki Çin deniz faaliyetlerini izleyen SeaLight projesinin direktörü Ray Powell, “Bu durumu dikkat çekici kılan şey, SFC-UNL sınıflandırması ile 40 gün gibi eşi görülmemiş bir sürenin, herhangi bir tatbikat açıklaması olmadan birleşmesi. Bu, belirli bir eğitimden ziyade sürekli bir operasyonel hazırlık durumuna işaret ediyor olabilir ve Çin bunu açıklama gereği duymuyor” dedi.

Powell, eğer bu bölgelerin askeri faaliyetlerle bağlantısı doğrulanırsa, söz konusu bildirimlerin Pekin’in hava sahası kontrolünü askeri mesaj aracı olarak kullanma biçiminde önemli bir değişime işaret edebileceğini ifade etti.

Çin Savunma Bakanlığı ve sivil havacılık otoriteleri bu uyarılar hakkında herhangi bir açıklama yapmadı ve yorum taleplerine yanıt vermedi.

ABD Federal Havacılık İdaresi verilerine göre Çin’in kapattığı alanlar, Tayvan ana adasından daha geniş bir toplam alanı kapsıyor. Bu bölgeler, Şanghay’ın kuzeyi ve güneyi boyunca uzanan deniz hava sahasını içeriyor.

Ayrıca bu alanlar, Güney Kore’ye bakan Sarı Deniz’den başlayarak Japonya’ya bakan Doğu Çin Denizi’ne kadar uzanıyor.

Çin’in önceki bazı tatbikatları, Tayvan etrafında olası bir çatışmada ABD güçlerinin kullanabileceği deniz ve hava koridorlarını kontrol altına almaya odaklanmıştı.

ABD Deniz Harp Koleji’ne bağlı Çin Deniz Araştırmaları Enstitüsü Direktörü Christopher Sharman ise, kapatılan hava sahasının “böyle bir senaryoda gerekli hava muharebe manevralarının eğitimi için fırsat sağlayabileceğini” belirtti.

Askeri varlık artırılıyor mu?

Bu gelişmeler, Çin’in niyetlerine ilişkin başka bir askeri belirsizliğin ardından geldi. ABD-israilin İran’a yönelik saldırılarının başladığı dönemde Çin hava kuvvetleri Tayvan yakınlarındaki neredeyse günlük uçuşlarını durdurmuş, daha sonra bu uçuşlara yeniden başlamıştı.

Tayvanlı yetkililer ise Çin’in, ABD’nin Orta Doğu’daki gelişmelerle meşgul olmasını fırsat bilerek askeri varlığını artırmaya çalıştığını değerlendiriyor.

Üst düzey bir Tayvanlı güvenlik yetkilisi, mevcut hava sahası kısıtlamalarının “açık şekilde Japonya’yı hedef aldığını” ve Çin’in ABD müttefiklerini caydırma ve Hint-Pasifik bölgesindeki ABD askeri etkisini azaltma çabalarının bir parçası olduğunu öne sürdü.

Bu gelişmeler, Çin açısından önemli siyasi süreçlerle de örtüşüyor. ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in nisan başında Pekin’de bir araya gelmesi planlanmış ancak zirve mayıs ortasına ertelenmişti.

Öte yandan Xi Jinping, Tayvan’daki muhalif Kuomintang Partisi liderini Çin’e davet etti ve söz konusu görüşmenin Pekin’de gerçekleşmesi bekleniyor.

Daha önce israil ordusu, Tahran ve İran’ın diğer bölgelerine yönelik geniş çaplı hava saldırıları düzenlediğini duyurmuştu.

750 eğitim birimi yıkıldı

ABD-israil saldırılarının sivil altyapıyı da hedef aldığına dair açıklamada bulunan İran Eğitim Bakanı Ali Rıza Kazımi, saldırılar sırasında 750 eğitim biriminin yıkıldığını belirtti.

Kazımi ayrıca, saldırılar nedeniyle şu ana kadar 60 öğretmen ve 250 öğrencinin şehit olduğunu ifade etti.

Dün sabah erken saatlerde gerçekleştirilen saldırılarda, Tahran ve Kum kentlerinde yerleşim alanları, üniversiteler ve enerji altyapıları hedef alındı.

Başkentteki bir güvenlik yetkilisi, Tahran’ın güneybatısındaki Baharestan bölgesinde iki konutun hedef alınması sonucu en az 13 kişinin şehit olduğunu belirtti. Kum kentinde ise yerleşim bölgesine yönelik saldırıda 5 sivilin şehit olduğu, çok sayıda kişinin de yaralandığı bildirildi.

Haberde, Moskova ile Tahran arasında paylaşıldığı iddia edilen bu bilgilerin, İran’ın israil enerji ağına yönelik olası füze saldırıları gerçekleştirmesine zemin hazırlayabileceği belirtildi.

Bilgilere göre, hedeflerin stratejik önemlerine göre üç kategoriye ayrıldığı ifade edildi. Buna göre birinci kategoride ulusal enerji sistemini felç edebilecek kritik üretim tesisleri, ikinci kategoride israilin merkezinde yer alan ve büyük yerleşim alanlarına hizmet veren sanayi ve büyük kentsel enerji merkezleri, üçüncü kategoride ise yerel altyapıyı destekleyen trafo merkezleri ile küçük enerji santralleri yer alıyor.

Akdeniz kıyısında bulunan ve israilin en büyük enerji santrali olan Orot Rabin Power Station’in birinci kategori kapsamında öncelikli hedef olarak gösterildiği aktarıldı.

Haberde ayrıca, İsrailin komşu ülkelerden elektrik ithal etmeyen bir “enerji adası” olarak değerlendirildiği, bu nedenle söz konusu tesislerden yalnızca bir kısmının dahi zarar görmesinin elektrik sisteminde uzun süreli çöküşe, geniş çaplı kesintilere ve onarımı zor teknik arızalara yol açabileceğinin Rus istihbaratı tarafından İran’a iletildiği iddia edildi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran altyapısına yönelik tehditlerini artırması enerji piyasalarındaki endişeleri derinleştirdi.

Bazı kaynaklar, petrolün 11 Temmuz 2008’de Brent petrolün varil başına 147,27 dolarla ulaştığı tarihi zirveyi aşabileceğini öngörüyor.

Avustralya merkezli yatırım bankası Macquarie, yakın tarihli bir çalışmasında, savaşın haziran ayına kadar sürmesi halinde petrol fiyatlarının 200 doların üzerine çıkabileceğini belirtti. Bankanın küresel petrol ve gaz stratejisti Vikas Dwivedi, geçen hafta bu senaryonun gerçekleşme ihtimalini yaklaşık yüzde 20 olarak değerlendirdi.

Rapidan Energy Group’un kurucusu ve başkanı Bob McNally de CNN’e yaptığı açıklamada, “Petrol fiyatı 200 doları aşabilir” dedi.

Büyük bankalar da benzer senaryoları gündeme getiriyor. Wall Street Journal’ın 30 Mart tarihli haberine göre Fransız Societe Generale Bankası, Bab el-Mendeb Boğazı’nda aksama yaşanması ya da sevkiyat sıkıntılarının artması durumunda Brent petrolün 150 dolara kadar yükselebileceğini belirtti.

İngiliz Barclays Bankası ise 6 Mart tarihli değerlendirmesinde, gerilimin birkaç hafta daha sürmesi halinde Brent petrolün 120 doları test edebileceğini, en kötü senaryoda ise fiyatların 150 dolara çıkabileceğini ifade etti.

Goldman Sachs da 6 Mart’ta yaptığı uyarıda, Hürmüz Boğazı’ndaki akışta bir rahatlama olmazsa petrol fiyatlarının günler içinde 100 doların üzerine çıkabileceğini bildirdi. Banka analistleri, boğazdan geçen akışın mart boyunca düşük kalması halinde fiyatların 150 dolara yönelmesinin mümkün olduğunu belirtti.

JPMorgan ise fiyat zirvesini doğrudan arz kesintisinin süresiyle ilişkilendirerek, geçen hafta yayımladığı notta petrolün hızla 120-130 dolar aralığına çıkabileceğini, Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik aksaklıklarının mayıs ortasına kadar sürmesi halinde ise 150 doların aşılabileceğini ifade etti.

Orta Doğu’daki savaş ve Hürmüz Boğazı’nın kapanması, enerji fiyatlarının hızla yükselmesine yol açarken yatırımcıları dolara yönlendirdi. Bu durum, özellikle Asya piyasalarında doların değer kazanmasına neden oldu.

Olası bir anlaşma ya da diplomatik ilerleme umutları, dolara olan talebin daha fazla artmasını bir süreliğine frenledi. Ancak piyasalar gerginliğini koruyor.

Japon yeni, dolar karşısında 159,67 seviyesinde işlem görerek çok yıllı dip seviyelerine yakın seyretti ve bu seviyeler 2024’te müdahaleye yol açan noktalarla örtüşüyor. Euro 1,1539 dolardan, sterlin ise 1,3235 dolardan işlem görerek mart ayı sonundaki çok aylı dip seviyelerin biraz üzerinde kaldı.

Spectra Markets Başkanı Brent Donnelly, “Piyasa, olası bir tırmanışa karşı dolar pozisyonunu uzun tutuyor. Ancak hisse senetleri, altın ve offshore yuan (CNH) güçlü seyrediyor ve bu durum doların yükselişini sınırlıyor” dedi. Donnelly, “Bu ortamda yüksek güvenle tahmin yapmak zor… Saat 20.00’yi bekleyip bu süreçte İran ile ABD/İsrail’in ne tür saldırılar gerçekleştireceğini göreceğiz” ifadelerini kullandı.

Mart ayı sonlarında çatışmaların yoğunlaşmasıyla değer kaybeden Avustralya ve Yeni Zelanda doları ise kısmi toparlanma göstererek sırasıyla 0,6917 ve 0,5714 seviyelerine yükseldi. Ancak işlemler temkinli seyrediyor.

Güney Kore wonu 1.500 seviyesinin üzerinde zayıf kalmaya devam ederken, bu seviyeler en son 2009 küresel krizinde ve 1990’ların sonundaki Asya krizinde görülmüştü. Endonezya rupisi pazartesi günü rekor düşük seviyeye gerilerken, Çin yuanı offshore piyasada yatay seyretti.

israilde yayın yapan “Sruogim” sitesi, işgal ordusunda görev yapan dört muvazzaf askerin “İran adına casusluk yaptıkları şüphesiyle” gözaltına alındığı, “tehlikeli” olarak nitelendirilen bir güvenlik dosyasının ortaya çıkarıldığını bildirdi.

“i24NEWS” kanalının aktardığına göre, söz konusu askerlerin sahadaki muharip birliklerde görev yaptığı ve savaş günleri boyunca İran istihbarat unsurlarıyla bağlantı kurduklarından şüphelenildiği belirtildi. Askerlerin, sahip oldukları operasyonel yetkileri kullanarak hassas bilgileri aktardıkları iddia edildi.

israil medyası, iç istihbarat servisi “Şin Bet” (Şabak) ile polise bağlı “Lahav 433” biriminin, “savaşın başlangıcından bu yana ortaya çıkarılan en tehlikeli güvenlik dosyalarından biri” üzerinde soruşturma yürüttüğünü bildirdi.

Haberlere göre gözaltı işlemleri geçen hafta iki aşamada eş zamanlı olarak gerçekleştirildi. Şüphelilerden bazılarının hala avukatla görüşmesine izin verilmediği ve tüm şüphelilerin gözaltı süresinin uzatıldığı ifade edildi.

israil medyası, bu olayın “israil içinde ilk kez yaşanmadığını” ancak “savaşın başlamasından bu yana ortaya çıkarılan en ciddi vakalardan biri” olarak değerlendirildiğini aktardı.

İran ordusunun halkla ilişkiler birimi yaptığı açıklamada, İran ordusunun gerçekleştirdiği hava operasyonunun ardından Kuveyt’teki ABD askeri “Adiri” üssü içinde saldırı dronlarının hedefleri vurduğunu gösteren uydu görüntülerinin yayımlandığını duyurdu.

İran ordusuna göre, görüntüler Kuveyt’teki “Adiri” üssü içinde 8 noktanın hedef alındığını gösteriyor. Bu noktalar arasında personel konaklama alanları, yaşam binaları, askeri teçhizat depoları ile helikopter bakım ve konuşlanma hangarları yer alıyor.

Aynı bağlamda İran ordusu, “Arash-2” tipi intihar dronlarıyla Suudi Arabistan’daki “El-Harj” (Prens Sultan) üssünü ve Kuveyt’teki “Adiri” kampını hedef aldığını açıkladı. Bu üslerin ABD’ye ait olduğu ifade edildi.

Detaylara göre İran ordusu, bölgede “ABD’nin gözleri” olarak nitelendirdiği “E-3 AWACS” erken uyarı uçakları ile “MQ-9” insansız hava araçlarının konuşlandığı alanları vurduğunu belirtti. Bu tür uçakların ve yakıt ikmal uçaklarının El-Harj (Prens Sultan) üssünde bulunması nedeniyle, söz konusu üssün ABD operasyonlarını desteklemede kritik bir rol oynadığı ifade edildi.

İran ordusu ayrıca, Kuveyt’teki “Adiri” kampında hedef alınan kara birlikleri, özel kuvvetler ve “Night Stalkers” olarak bilinen özel helikopter birliğinin, İran’ın İsfahan kentinin güneyindeki son operasyonlarda önemli rol oynadığını açıkladı.

ABD medyası: 15 ABD askeri yaralandı

ABD medyası, Kuveyt'teki Ali el-Salim Hava Üssü'ne düzenlenen İran menşeli bir insansız hava aracı (İHA) saldırısında 15 Amerikan askerinin yaralandığını bildirdi.

Bilindiği üzere “Night Stalkers” birliği, ABD’nin 1980 yılında “Kartal Pençesi Operasyonu” (Tabas Operasyonu) olarak bilinen girişiminin başarısız olmasının ardından kuruldu. Bu operasyonda ABD özel kuvvetleri Tahran’daki ABD Büyükelçiliği’ne ulaşmaya çalıştı, ancak operasyon başarısız oldu ve Güney Horasan eyaletindeki Tabas çölünde iki ABD uçağının imha edilmesiyle sonuçlandı, çok sayıda ABD askeri de öldü.

Öte yandan “France 24” raporunda, dijital analiz ve görsel kanıtlara dayanan incelemede, Kuveyt topraklarından İran’a doğru ABD füzelerinin fırlatıldığını gösteren görüntülerin bulunduğu belirtildi. Bu durumun en az iki kez, geçtiğimiz Mart ayı içerisinde gerçekleştiği ifade edilirken, Körfez ülkelerinin topraklarının İran’a yönelik saldırılarda kullanılmadığı yönündeki resmi açıklamalarla çeliştiği vurgulandı.

Olay, saat 22.30 sıralarında merkez ilçeye bağlı 2000 Evler Mahallesi 4. Sokak’taki parkta meydana geldi. Parkta oturan K.Ö. ve C.Ö. ile mahalle muhtarı Tuncay Bozkurt arasında henüz belirlenemeyen nedenle tartışma çıktı. Kısa sürede büyüyen tartışmaya muhtarın oğlu Şaban Bozkurt da dahil oldu.

Çıkan kavgada K.Ö., C.Ö. ve Şaban Bozkurt bıçakla yaralandı. İhbar üzerine olay yerine polis ve sağlık ekipleri sevk edildi. Yaralılar, sağlık ekiplerinin ilk müdahalesinin ardından çeşitli hastanelere kaldırılarak tedavi altına alındı.

Mahalle muhtarı Tuncay Bozkurt, tartışmanın park lambasının yanmaması nedeniyle çıktığını söyleyerek, tarafların tehditlerde bulunduğunu ve olayın bu nedenle büyüdüğünü ifade etti.

Bozkurt; "Burayı harap ederiz. Camını çerçeveni kırarız.' dediler. 'Oğlum yapmayın' dedim. O arada da ben bunlarla tartışırken elimden telefonu aldı. Çocuk geldi. Oğlum 'Ben hallederim' dedim. Parkın lambası yanmıyormuş. Mesele bu" dedi.

Olayla ilgili polis ekipleri tarafından soruşturma başlatıldı.

Balıkesir’in Altıeylül ilçesinde, Ayvatlar Mahallesi Ortaca Deresi mevkisinde seyir halindeki kamyonet şarampole devrildi. Seyfi Narin’in kullandığı araç, henüz belirlenemeyen bir nedenle kontrolden çıkarak kaza yaptı.

Kazayı gören vatandaşların ihbarı üzerine olay yerine itfaiye, jandarma ve sağlık ekipleri sevk edildi. Araçta bulunan A.Ö. olay yerinde hayatını kaybederken, sürücü Seyfi Narin yaralandı. Ekipler tarafından araçtan çıkarılan Narin, Balıkesir Devlet Hastanesi’ne kaldırılarak tedavi altına alındı.

Hayatını kaybeden A.Ö.’nün cenazesi, yapılan incelemelerin ardından aynı hastanenin morguna götürüldü.

İstanbul’da motosiklet yayaya çarptı

İstanbul’un Esenyurt ilçesi Akçaburgaz Mahallesi Hadımköy Yolu Caddesi’nde meydana gelen kazada, motosikletin yayaya çarpması sonucu 1 kişi hayatını kaybetti, 2 kişi yaralandı.

Pusat Ç. idaresindeki motosiklet, yolun karşısına geçmeye çalışan yayaya çarptı. Çarpmanın etkisiyle sürücü ile motosiklette yolcu olarak bulunan Engin O. yola savruldu.

İhbar üzerine olay yerine polis ve sağlık ekipleri sevk edildi. Sağlık ekiplerinin yaptığı kontrolde, motosiklet sürücüsü Pusat Ç.’nin hayatını kaybettiği belirlendi.

Kazada yaralanan Engin O. ile kimliği henüz belirlenemeyen yaya, ambulanslarla hastaneye kaldırıldı. Yetkililer, yaralı yayının hayati tehlikesinin bulunduğunu açıkladı.

Pusat Ç.’nin cenazesi, olay yerindeki incelemelerin ardından morga kaldırıldı.

Üç gün süreceğini düşündüğü İran savaşının başından bu yana öfke nöbetleri geçiren ABD Başkanı Donald Trump, pazar günü kendisine ait Social Truth platformundan İran'a küfürlü bir paylaşım yaptı. Trump, Hürmüz Boğazı yeniden açılmazsa salı günü İran'ın elektrik santrallerine ve köprülerine saldırı düzenleyeceğiyle tehdit etti.

İran’dan da Trump’ın tehdidine yanıt geldi. İran lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in Danışmanı Ali Ekber Velayeti, sosyal medya hesabından paylaştığı mesajında şu ifadelere yer verdi:

"Direniş Cephesi'nin komuta merkezi, Babu'l Mendeb'i Hürmüz Boğazı gibi görüyor. Beyaz Saray aptalca hatalarını tekrarlamayı planlıyorsa, enerji akışının ve küresel ticaretin tek bir hareketle sekteye uğratılabileceğini yakında anlayacaktır."

TRUMP’IN ÖFKESİNİN NEDENİ BAŞARISIZ URANYUM HIRSIZLIĞI OPERASYONU

Dün akşam ABD Başkanı Donald Trump’ın sert ve öfkeli açıklamalarının arkasında, İran’da başarısızlıkla sonuçlanan kritik bir askeri operasyonun bulunduğu öne sürüldü.

İddialara göre Washington’un “pilot kurtarma operasyonu” olarak kamuoyuna sunduğu girişim, gerçekte İsfahan bölgesinde bulunduğu belirtilen yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu ele geçirmeye yönelik gizli bir operasyondu.

Sahadan gelen bilgiler ve askeri hareketlilik, bu iddiaları güçlendiren unsurlar barındırıyor. Operasyonda yalnızca arama-kurtarma unsurlarının değil; A-10 saldırı uçakları, MQ-9 Reaper İHA’lar, F-35 savaş uçakları ve yakıt ikmal platformlarının da yer aldığı bildirildi. Uzmanlara göre bu ölçekte bir askeri yığınak, “tek bir pilotu kurtarma” gerekçesiyle açıklanamayacak kadar geniş kapsamlı.

Öte yandan pilotun bulunduğu iddia edilen nokta ile uçağın düştüğü bölge arasındaki yaklaşık 200 kilometrelik mesafe de resmi anlatıya dair soru işaretlerini artırdı. Bu durum, sahada eş zamanlı farklı hedeflere yönelik bir operasyon yürütüldüğü ihtimalini gündeme getirdi.

İddialara göre ABD özel kuvvetleri gece saatlerinde bölgeye sızarak yer altı tesislerine ulaşmayı hedefledi. Ancak İran hava savunmasının beklenenden daha etkili olması ve insansız hava araçlarıyla yapılan tespitler sonucu operasyon erken aşamada deşifre oldu.

Çatışmaların ardından ABD unsurlarının geri çekilmek zorunda kaldığı, bazı helikopter ve nakliye uçaklarının ise sahada imha edildiği belirtildi. Özellikle C-130 tipi uçakların ve düşük irtifa operasyonlarında kullanılan helikopterlerin kaybedilmesi, operasyonun büyüklüğünü gözler önüne serdi. Kaybedilen hava araçlarının maliyeti ise 400 milyon doları buluyor.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de konuya ilişkin; “ABD uçaklarının İsfahan’da indiği nokta, pilotun saklandığını iddia ettikleri yerden çok uzak. ABD’nin başarısız operasyonunun, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunu çalmaya yönelik bir plan olma ihtimali var’’ açıklamasını yaptı.

Washington Post'un haberi de bunu doğruluyor. Geçtiğimiz hafta yayınlanan habere göre savaşın 5. haftasında Trump, İran'ın Isfahan'daki 91 metre derinlikteki tünellerde saklanan yaklaşık 440 kilogramlık zenginleştirilmiş uranyumunu ele geçirmek için riskli bir kara operasyonu planı hazırlattı.

Pentagon'un sunduğu plan; yüzlerce komandonun bölgeye sızmasını, ağır iş makinelerinin havadan indirilmesini ve radyoaktif maddeyi taşımak için bölgeye geçici bir uçak pisti inşa edilmesini öngörüyordu.

TRUMP’IN ÖFKESİNİN DİĞER NEDENİ: ABD’NİN MÜHİMMATI BİTİYOR

Bloomberg’e göre, ABD’nin uzun menzilli hayalet seyir füzesi “JASSM-ER” stokunun büyük bölümünü İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı yürüttüğü saldırılara yönlendirmeyi planladığını ortaya koydu. Bu adımın, dünyanın diğer bölgeleri için ayrılmış stratejik rezervlerin tükenmesine yol açtığı belirtildi.

Konuyla ilgili bilgili bir kaynak, kimliğinin gizli kalması şartıyla yaptığı açıklamada, mart ayı sonunda ABD’nin Pasifik bölgesindeki stoklardan bu füzelerin çekilmesi ve ülke içindeki bazı depolardan da ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) üslerine ve İngiltere’deki Fairford Üssü’ne sevk edilmesi yönünde talimat verildiğini söyledi.

Bu sevkiyatların tamamlanmasının ardından, toplam yaklaşık 2300 füzelik stoktan geriye sadece 425 civarında füzenin dünyanın geri kalan bölgeleri için kullanılabilir durumda kalacağı ifade edildi. Bu miktarın, tek bir görevde yaklaşık 17 adet B-1B bombardıman uçağını donatmaya yeteceği kaydedildi.

“JASSM-ER” füzesi, ABD’nin en önemli uzun menzilli saldırı silahlarından biri olarak biliniyor. 950 kilometreden fazla menzile sahip olan füze, düşman hava savunma sistemlerinden uzak mesafelerden güvenli şekilde ateşlenmek üzere tasarlandı ve birim maliyeti yaklaşık 1,5 milyon dolar.

Aynı kaynak, savaşın ilk dört haftasında ABD’nin bu türden 1000’den fazla füze kullandığını, ayrıca 3 Ocak’ta Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun kaçırıldığı operasyon sırasında da 47 füzenin ateşlendiğini belirtti. Genel olarak, kısa ve uzun menzilli JASSM füzelerinin toplam ABD stokunun yaklaşık üçte ikisinin İran’a karşı yürütülen savaş için tahsis edildiği ifade edildi.

Diğer mühimmatlara ilişkin olarak ise ABD’nin İran’a yönelik saldırılarda yüzlerce Tomahawk seyir füzesi kullandığı, savaş öncesinde yaklaşık 4000 adet olan stoktan önemli bir kısmının harcandığı aktarıldı.

Buna karşılık İran’ın 1600’den fazla balistik füze ve yaklaşık 4000 “Şahid” tipi insansız hava aracı fırlattığı belirtilirken, yalnızca balistik füzelerin engellenmesi için en az 3200 önleyici füze kullanılması gerektiği ifade edildi.

İran’ın füze stoku ise bitmek bir yana yenileniyor. New York Times (NYT) gazetesinin istihbarat kaynaklarına dayandırdığı habere göre; İranlı ekiplerin, isabet alan yeraltı füze depoları ve silolarındaki enkazı hızla temizleyerek, bunları saatler içinde yeniden operasyonel hale getiriliyor. Amerikan istihbaratının ayrıca, Tahran yönetiminin elinde tahribata uğramamış, önemli miktarda füze ve seyyar füze rampası bulunduğunu değerlendirdiği aktarıldı. NYT'nin haberinde, ortaya çıkan bu tablonun Washington'ın İran'ın füze kapasitesini yok etme hedefine gerçekte ne kadar ulaşabildiği konusunda şüphelere yol açtığı kaydedildi.

Üstelik İngiliz The Telegraph gazetesinin özel sevkiyat verileri ve uzman analizlerine dayandırdığı araştırmaya göre, Çin’in Zhuhai bölgesindeki Gaolan limanından hareket eden beş dev gemi, İran’ın füze programı için hayati öneme sahip lojistik bir köprü kurdu. Aralarında Hamouna, Barzin, Shabdis ve Rayen’in de bulunduğu İran bandıralı dört gemi geçtiğimiz günlerde limanlara demirlerken, beşinci gemi Zardis’in ise İran açıklarında yanaşmak üzere beklediği tespit edildi.

Söz konusu gemilerin, katı yakıtlı balistik füzelerin üretiminde ana bileşen olarak kullanılan sodyum perklorat maddesini taşıdığı değerlendiriliyor. Uzmanlar, bu devasa sevkiyatın hacmine dikkat çekerek, gelen hammaddenin yaklaşık 785 adet yeni balistik füze üretimine imkan tanıyacağını öngörüyor. Bu kapasite artışı, Tahran yönetiminin, çatışma sahasında bir ay boyunca günde 10 ila 30 füze fırlatmaya devam edebileceği anlamına geliyor.

ABD İSTİHBARATI DA TRUMP’I UYARDI: İRAN’A HÜRMÜZ’Ü AÇTIRAMAYACAKSINIZ

Trump’ın öfke patlamasının en önemli nedenlerinden biri küresel piyasaları felç eden Hürmüz krizi. ABD’ye ait son istihbarat raporları, İran’ın dünyanın en kritik petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü kısa vadede bırakmasının beklenmediğini ortaya koyuyor.

Hürmüz, İran’ın enerji fiyatlarını yüksek tutarak ABD Başkanı Donald Trump üzerinde baskı kurmaya devam edebileceğine işaret ediyor. Raporlar aynı zamanda, İran’ın askeri gücünü zayıflatmayı hedefleyen savaşın ters etki yaratmış olabileceğini de gösteriyor. Zira Tahran, bu süreçte kritik su yolunu tehdit edebilme kapasitesini sergileyerek bölgesel etkisini artırmış görünüyor. Trump, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmanın zorluğunu küçümsemeye çalıştı. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu hat için yaptığı açıklamada, ABD güçlerinin geçişi yeniden sağlayabileceğini ima etti.

Geçtiğimiz hafta Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, “Biraz daha zamanla HÜRMÜZ BOĞAZI’NI kolayca AÇABİLİRİZ, PETROLÜ ALIRIZ ve büyük kazanç elde ederiz” ifadelerini kullandı.

Uluslararası Kriz Grubu’nda İran Projesi Direktörü olan Ali Vaez, “ABD, İran’ın kitle imha silahı geliştirmesini engellemeye çalışırken, ona aslında kitlesel etki gücüne sahip bir silah verdi” dedi.

Vaez’e göre Tahran, Hürmüz üzerindeki kontrolünün küresel enerji piyasalarını yönlendirme gücünün, nükleer bir silahtan bile daha etkili olduğunun farkında.

Trump’ın boğazın yeniden açılması konusunda tutumu ise zamanla değişkenlik gösterdi. Bir yandan bunu ateşkes için şart koşarken, diğer yandan Körfez ülkeleri ve NATO müttefiklerinin bu sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini dile getirdi. Pazar günü yaptığı açıklamada ise küfürlerle ‘’açın artık şunu’’ dedi.

Çünkü Hürmüz krizi nedeniyle artan enerji maliyetleri ABD’de enflasyonu tetikleme riski taşırken, bu durum düşük anket oranlarıyla karşı karşıya olan Trump için siyasi bir yük oluşturuyor. Cumhuriyetçi Parti ise kasım ayında yapılacak ara seçimlere hazırlanıyor.

İstihbarat raporlarına göre İran’ın bu baskı aracından kısa vadede vazgeçmesi beklenmiyor. Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’nı askeri güçle yeniden açmaya çalışmak ciddi riskler barındırıyor.

Boğaz, İran ile Umman arasında yer alıyor. En dar noktası 33 kilometre olsa da gemilerin kullandığı geçiş hattı yalnızca 3 kilometre genişliğinde. Bu durum, gemileri ve askeri unsurları kolay hedef haline getiriyor.

Uzmanlara göre ABD güçleri İran’ın güney kıyılarını ve adalarını ele geçirse bile, Devrim Muhafızları ülke içinden fırlatılan füze ve insansız hava araçlarıyla kontrolü sürdürebilir.

EKONOMİK MALİYET AĞIRLAŞIYOR

“Iran War Cost Tracker” adlı ve ABD’nin İran’daki savaşının maliyetini takip eden siteye göre, ABD’nin savaş harcamaları şu ana kadar 42,1 milyar doları aştı.

ABD’nin İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik bir aydan uzun süredir devam eden saldırılarındaki toplam harcaması, pazar günü itibarıyla 42,1 milyar doları geçti. Bu veri, söz konusu maliyetleri izleyen platformun hesaplamalarına dayanıyor.

Hesaplama yöntemi, ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) Kongre’ye sunduğu rapora dayanıyor. Rapora göre, savaşın ilk 6 gününün maliyeti 11,3 milyar dolar olurken, sonraki süreçte günlük harcama yaklaşık 1 milyar dolara ulaştı.

Batılı medya kuruluşları da daha önce ABD’nin İran’a yönelik savaşta yaklaşık bir ay içinde 27 milyar dolardan fazla harcama yaptığını bildirmişti.

Savaşın soykırımcı israile de maliyeti ağır oldu. israilin İran ve Lübnan’a yönelik saldırılarının başlangıcından bu yana yaklaşık 15 milyar dolarlık bir maliyet üstlendiğini ortaya koydu. Gazete, çatışmaların sürmesi ve ekonomik etkilerinin genişlemesi nedeniyle bu rakamın önümüzdeki dönemde daha da artmasının beklendiğini belirtti.

Ekonomi odaklı İbranice gazete Calcalist, dün (Pazar) yaptığı haberde, “İran ve Lübnan’daki Hizbullah ile devam eden savaşın maliyetinin yaklaşık 47 milyar şekele (yaklaşık 15 milyar dolar) ulaştığını ve çatışmaların sürmesi ile ekonomik etkilerin genişlemesi nedeniyle bu rakamın artacağını” ifade etti.

Gazete ayrıca, “israil Savunma Bakanlığı’nın askeri harcamaları karşılamak için yaklaşık 39 milyar şekel talep ettiğini ve savaşın sürmesi ya da benzer çatışma turlarının tekrarlanması halinde bu rakamın 2026 yılı içinde daha da artmasının beklendiğini” aktardı.

Gazete, “füze saldırılarından kaynaklanan zararlar için yaklaşık 26 bin tazminat başvurusu yapıldığını ve bunların değerinin 1 ila 1.5 milyar şekel arasında olduğunu” belirtti.

Asıl yükün, yaklaşık 6.5 ila 7 milyar şekel olarak tahmin edilen şirketler ve çalışanlar için tazminat planından kaynaklandığı; buna ek olarak ücretsiz izne çıkarılan çalışanların maliyetini karşılamak için yaklaşık yarım milyar şekel gerektiği kaydedildi.

Aynı bağlamda, Yedioth Ahronoth gazetesi de Pazar günü yayımladığı haberde, İsrail tarım sektörünün 28 Şubat’tan bu yana savaş nedeniyle büyük kayıplar yaşadığını, özellikle çiftçilerin ürünlerini ihraç edememesi nedeniyle ciddi zarar gördüğünü yazdı.

Gazeteye göre çiftçiler, ihracatta karşılaştıkları büyük zorluklar nedeniyle on milyonlarca şekel zarar ediyor ve Maliye Bakanlığı’ndan acil destek talep ediyor.

ABD ATEŞKESİ ÇİN PAKİSTAN’I ÖNE SÜRÜYOR

Cephede beklenen sonuçların alınamaması ve savaşın maliyetinin hızla yükselmesi, ABD’yi diplomatik kanalları yeniden devreye sokmaya itti. Bu süreçte öne çıkan ülke ise dikkat çekici biçimde Pakistan oldu.

Normalde bu tür yüksek riskli krizlerde başat aktörler arasında yer almayan İslamabad, bu kez ABD ile İran arasında mesaj taşıyan ve müzakere zemini oluşturan kritik bir kanal haline getirildi. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar’ın da doğruladığı üzere, Washington ile Tahran arasındaki dolaylı temaslar Pakistan üzerinden yürütülüyor.

Türkiye ve Mısır’ın da perde arkasında diplomasi trafiği yürüttüğü belirtilirken, daha önce benzer süreçlerde rol alan Umman ve Katar’ın devre dışı kaldığı, bu boşluğun Pakistan ile doldurulduğu ifade ediliyor.

Ancak diplomasi trafiğinin arkasında daha derin bir gerçeklik yatıyor: ABD’nin sahada sıkışması.

Enerji hatlarının tehdit altına girmesi ve bölgesel ticaretin sekteye uğraması, savaşın sürdürülebilirliğini tartışmalı hale getirdi. Bu tablo karşısında Washington’un, çatışmayı kontrollü biçimde sonlandıracak bir çıkış aradığı değerlendiriliyor.

Bu kapsamda ABD’nin ilk olarak İran’a 15 maddelik bir ateşkes planı sunduğu, ancak Tahran’ın bu planı reddettiği öğrenildi. Ardından Pakistan aracılığıyla iki günlük ateşkes teklif edildi. İran bu teklifi de reddetti. Bunun üzerine Washington’un yeni bir stratejiye yönelerek, Pakistan üzerinden şekillendirilecek alternatif bir ateşkes planı hazırlatarak bu planı İran’a iletti.

Pakistan’ın bu süreçte tercih edilmesinin arkasında ise çok katmanlı nedenler bulunuyor.

İran ile yaklaşık 900 kilometrelik sınırı bulunan Pakistan, tarihsel ve mezhepsel bağlar sayesinde Tahran ile doğrudan temas kurabilen nadir ülkelerden biri. Aynı zamanda ABD ile de diplomatik ve askeri ilişkilerini sürdüren İslamabad Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilim nedeniyle zor durumda. Ülkede yakıt fiyatlarının yaklaşık yüzde 20 yükselmesi, zaten kırılgan olan ekonomiyi daha da baskı altına aldı. Körfez ülkelerinde çalışan milyonlarca Pakistanlının gönderdiği dövize bağımlı ekonomi için bölgedeki istikrarsızlık ciddi bir risk oluşturuyor.

Savaşın etkileri Pakistan’ın iç siyasetinde de hissediliyor. ABD saldırılarının ardından ülke genelinde İran’a destek gösterileri düzenlenirken, bazı şehirlerde protestoların güvenlik güçleriyle çatışmaya dönüşmesi sonucu çok sayıda kişi hayatını kaybetti.

Bu kapsamda ABD’nin ateşkes girişimlerine yoğun destek veriyor. Son olarak İran ve ABD’ye çatışmaları sona erdirebilecek ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açabilecek bir plan sundu.

Kaynağa göre, çatışmaları sonlandırmaya yönelik çerçeve Pakistan tarafından hazırlandı ve gece saatlerinde İran ile ABD’ye iletildi. Plan, iki aşamalı bir yaklaşım içeriyor: önce derhal ateşkes, ardından kapsamlı bir anlaşma. Kaynak, “Tüm unsurların bugün üzerinde uzlaşılması gerekiyor” dedi ve ilk mutabakatın Pakistan üzerinden elektronik olarak sonuçlandırılacak bir mutabakat zaptı şeklinde olacağını belirtti.

Teklife göre ateşkes derhal yürürlüğe girecek ve Hürmüz Boğazı yeniden açılacak. Ardından 15-20 gün içinde daha kapsamlı bir anlaşma tamamlanacak. “İslamabad Anlaşması” olarak adlandırılan bu planın, boğaz için bölgesel bir çerçeve de içermesi ve nihai yüz yüze görüşmelerin İslamabad’da yapılması öngörülüyor.

Ancak İran’dan olumsuz yanıt geldi. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bekayi; “Ateşkes, yeniden toparlanmak ve tekrar suç işlemek için kısa bir ara vermek anlamına gelir.

Hukuki veya uluslararası hiçbir garanti yok. Bu nedenle, kendi ulusal güvenliğimizi savunmak için sağlam bir garantiye sahip olmamızı sağlayacak şekilde hareket etmeliyiz.'' Açıklamasını yaptı.

"Emrud travertenleri" olarak bilinen su kaynağının oluşturduğu çağlayanlar ve şelaleler dronla kaydedildi.

Ulaşılan görüntülerde füzenin isabet ettiği bir binada maddi hasar meydana geldiği görüldü.

Yerel basındaki haberlere göre, İran’dan ateşlenen çok başlıklı füzeler başkent Tel Aviv ve çevresindeki beş kentte 15 noktaya isabet etti.

Tel Aviv'den gelen son görüntüler bu durumu apaçık ortaya koydu.

Öte yandan uzmanlar Siyonist rejimin asıl görüntüler üzerinde çok yoğun sansür uyguladığı, sadece sivil bölgelere düşen patlamamış füzelerin ya da az hasar almış binaların görüntülerinin çekilmesine izin verdiği yönünde uyarıda bulunuyor.

Söz konusu binaya düzenlenen operasyonda 3 şüpheli suçüstü yakalandı.

Bina içinde 5,5 metre kazı alanı tespit edilirken, kazı çalışmalarında kullanılan aletler de ele geçirildi

Emniyetteki işlemlerinin ardından serbest bırakılan şüpheliler hakkında "Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na muhalefet" suçundan soruşturma başlatıldı.

Nusayrat sakinlerinden Halid Muhammed el-Hur, yaptığı açıklamada, caminin kampın en eski ibadethanelerinden biri olduğunu ve saldırılardan önce cemaatle dolup taştığını belirtti. El-Hur, "Bu cami minareleri ve tüm bölümleriyle eksiksiz bir ibadethaneydi ancak işgal güçlerinin saldırılarıyla tamamen yıkıldı. Şimdi namazlarımızı mecburen sokaklarda kılıyoruz." dedi. Caminin hayırseverlerin desteğiyle yeniden inşa edilmesini umduklarını dile getiren El-Hur, savaş öncesindeki günlere dönmeyi arzuladıklarını ifade etti.

Hedef alınan sivil bölgedeki hasarın boyutu, bölgedeki savaş muhabirleri tarafından böyle görüntülendi.

Siyonist rejimin aşırı dinci sözde bakan ve milletvekilleri, esirlere yapılan işkence ve eziyetin yetersiz olduğunu düşünmüş olacaklar ki, zulmü başka bir boyuta taşıyan bir yasaya imza attı. Bu yasaya göre sadece Filistinli mahkumlara yönelik olarak uygulanmak üzere idam cezası getirildi.

Evrensel hulukukun açıkça çiğnendiği yasaya karşı dünya yine sessiz kaldı.

Filistinli göstericiler ise bu sessizliğe isyan ederek, Siyonist rejimin sözde meclisinde kabul edilen ve Filistinli esirleri hedef alan idam yasasını protesto ederek kararı kınadı. Eylemde sık sık sloganlar atılırken, uluslararası topluma müdahale çağrısı yapıldı.

Kırık taşları değerlendiren sanatçı, sanatsal müdahalelerle kamusal alanlara renk katıyor. Özellikle sosyal medyada geniş yankı uyandıran bu çalışmalar, kent sakinlerinin de ilgisini çekiyor.

İHA saldırısı düzenlenen fabrikada patlama meydana geldi ve ardından yangın çıktı.

Sosyal medyada yayımlanan görüntülerde, yangın devam ederken başka bir İHA'nın gelerek aynı noktaya çarptığı görüldü.

Irak'taki Kürdistan yetkililerinin açıklamasına göre, ABD ve israil'in İran karşı başlattığı haksız savaşın ilk günden bu yana Erbil, Süleymaniye, Duhok ve Halepçe kentlerine 500'den fazla füze ve İHA saldırısı gerçekleştirildi.

UNESCO'nun, Minab'daki Şecere-i Tayyibe Okulu'na düzenlenen saldırıdan 24 saat sonra güçlü bir kınama açıklaması yayımladığını belirten Fertusi, hem üniversitelere hem de tarihi eserlere yönelik saldırılara ilişkin görsel raporların hazırlanarak UNESCO Komisyonu'na sunulacağını ifade etti.

Fertusi, yine UNESCO'nun özellikle Tahran'da yer alan ve saldırılardan zarar gören Gülistan Sarayı ile ilgili kınama yayımladığını ve bunun da meselenin uluslararası düzeyde takip edildiğine işaret ettiğini dile getirdi.

Fertusi, "Saadabad sarayları ile İsfahan, Kürdistan, Kirmanşah ve Loristan'da saldırılardan zarar gören tarihi yapıları gezdik. Kirmanşah'ta Beylerbeyi Tekkesi ve Devletşahi Camisi ile Loristan'daki Falak ol Aflak Kalesi hasar almıştı." dedi.

İran'da 450 yıl boyunca restorasyona ihtiyaç duymayan bazı tarihi yapıların ABD ve israil saldırılarıyla yok olduğunu vurgulayan Fertusi, yapılacak restorasyonun da orijinali gibi olmayacağını söyledi.

İsrail'in Kanal 12 televizyonu, İran'dan atılan füzenin isabet kaydetmesi sonucu ülkenin orta kesimindeki Petah Tikva kentinde bazı araçların yandığını aktardı. Ayrıca kanal, Tel Aviv sahilinden yükselen dumanları gösteren bir de video paylaştı.

Siyonist rejim, İran'dan atılan füzenin çok başlıklı olduğunu belirterek, isabet alan bölgelere askeri arama, kurtarma ve enkaz kaldırma ekiplerinin sevk edildiğini itiraf etmek zorunda kaldı.

Siyonist rejimin Lübnan’ın güneyindeki Nabatiye iline bağlı Haruf kasabasına dün vahşice düzenlediği saldırıda hayatını kaybeden sağlık görevlileri Ali Jaber ve Joud Sulelman, düzenlenen cenaze töreniyle son yolculuklarına uğurlandı.