Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıyla tetiklenen petrol krizi, küresel arzı korumak ve hızla yükselen fiyatları durdurmak için ülkeleri acil önlemler almaya itti.
Azalan yakıt stokları ve artan fiyatlar nedeniyle dünya genelinde ülkeler kömür kullanımını artırıyor, yakıtı karneye bağlıyor, çalışma haftalarını kısaltıyor ve vatandaşlara evde kalmaları yönünde çağrılar yapıyor.
İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik savaşın ardından kritik bir petrol ve sıvılaştırılmış gaz geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nın kapanması, fosil yakıt arzında ciddi daralmaya yol açtı. Bu durum, ekonomileri sarsan maliyet artışlarını frenlemek için hükümetleri acil önlemler almaya zorladı.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), geçen ay piyasaları yatıştırmak amacıyla stratejik rezervlerden 400 milyon varil petrolün piyasaya sürülmesinin ardından, uçuşların azaltılması ve daha yavaş araç kullanılması gibi önlemler çağrısında bulundu.
ABD
Şubat sonunda israil ile birlikte İran’ı bombalayan ABD, İran’ın enerji altyapısına yönelik yeni saldırılarla savaşın uzayabileceği ve yakıt fiyatlarının daha da artabileceği mesajını verdi. Donald Trump, kampanyaya katılmayan İngiltere ve Fransa gibi müttefiklere tepki göstererek, “Önce ABD’den satın alın, sonra gidip kendi petrolünüzü Körfez’den alın” dedi.
Federal hükümet, artan faturalar karşısında hane halkına yönelik yeni destekler açıklamazken, fosil yakıt üretimini artırmaya yönelik “drill, baby, drill” politikasını sürdürdü. Trump yönetimi ayrıca Fransız şirketi TotalEnergies’e, ABD’nin doğu kıyısında planlanan rüzgar enerjisi projelerini iptal etmesi için 1 milyar dolar ödeme yapacağını açıkladı.
İngiltere, Avustralya, Yeni Zelanda ve Kanada
İngiltere, yakıt fiyatları yükselirken kamuoyuna sakin olma çağrısı yaptı ve talebi kısıtlayıcı önlemlerden kaçındı. Sadece ısınma için petrol kullananlara yönelik mali destek planları değerlendiriliyor.
IEA, hükümetlere genel sübvansiyonlar yerine hedefli destekler verilmesi çağrısında bulundu. Yeni Zelanda, yaklaşık 150 bin aileye haftalık nakit destek açıklarken, Avustralya yakıt vergisini üç ay süreyle yüzde 50 düşürdü ve vatandaşlara “ihtiyacınız kadar yakıt alın” çağrısı yaptı. Kanada ise fiyat artışlarına doğrudan müdahaleden kaçındı.
Avrupa Birliği
AB, enerji krizine karşı yenilenebilir kaynaklara geçişi hızlandırma çağrısı yaptı. Ancak bazı ülkeler bu süreci yavaşlatıyor. İtalya kömürden çıkış planını erteledi, Almanya ise kömür santrallerini daha uzun süre açık tutmayı ve gaz santrallerini artırmayı gündeme aldı.
Bazı AB ülkeleri yakıt sübvansiyonları ve vergi indirimleri açıkladı. Avrupa Komisyonu ise karbon fiyatlandırma sistemini esnetmeyi ve elektrikte vergileri düşürmeyi önerdi.
Slovenya akaryakıtı karneye bağlarken, Litvanya tren biletlerini yarı yarıya ucuzlattı. AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen, üye ülkelere enerji tasarrufu çağrısı yaptı.
Asya
Enerji krizinden en çok etkilenen bölgelerden biri olan Asya’da kömür kullanımı yeniden artıyor. Hindistan santralleri tam kapasite çalıştırma talimatı verirken, Japonya daha az verimli kömür santrallerini yeniden devreye aldı. Güney Kore de kömür kullanımını artırdı.
Bangladeş, Tayland ve Filipinler de elektrik üretiminde kömüre yöneldi.
Çin ise geniş enerji üretim kapasitesi ve stratejik rezervleri sayesinde krize daha az maruz kaldı. Ancak bağımsız rafineriler İran petrolünü işlemeye devam ediyor.
Bölgede bazı ülkeler talebi düşürmeye yönelik sert önlemler aldı. Sri Lanka yakıtı karneye bağlayıp haftada 4 gün çalışma sistemine geçti. Vietnam uzaktan çalışmayı teşvik ederken, Tayland klima kullanımını azaltma çağrısı yaptı.
Afrika
Afrika ülkeleri, ithalata bağımlılık nedeniyle krizden ciddi şekilde etkileniyor. Güney Afrika yakıt vergisini geçici olarak düşürdü. Tanzanya fiyat tavanı belirlerken, Etiyopya sübvansiyon açıkladı. Güney Sudan elektrik kullanımını sınırladı.
Güney Amerika
Bölgede hükümetler fiyat artışlarını baskılamaya mesafeli yaklaştı. Şili’de yakıt fiyatları artırıldı, ancak toplu taşıma ücretleri sabitlendi. Arjantin bazı vergi artışlarını erteledi.
Brezilya ise esnek yakıt kullanan araçlar sayesinde kısmen korunuyor; sürücüler ithal petrol yerine yerli etanol kullanabiliyor.