Uluslararası gönderiniz kaybolduğunda ya da hasarlı ulaştığında, her şeye baştan başlamış sayılmazsınız ve paranızı da otomatik olarak kaybetmiş olmazsınız. Çünkü sınır ötesi taşımacılığa ilişkin uluslararası sözleşmeler; sorumluluk kuralları, tazminat üst sınırları ve sıkı şikayet süreleri belirler. Hakkınızı tam olarak alabilmek için, belgelendirmeyle başlayan, şikâyetle devam eden ve uzlaşma ya da hukuki sürece kadar ilerleyen net bir kronolojiyi takip etmeniz gerekir.
Olayın tespiti ve dosyanın oluşturulması
İlk adım; taşıyıcı ile müşteri arasındaki taşıma sözleşmesi olan konşimento, takip numarası, fatura, gönderinin ağırlığı ile paketin açılmadan önce ve açıldıktan sonra çekilmiş fotoğraflarını toplamak. Taşıma şirketiyle yapılan tüm yazışmalar saklanmalı. Ayrıca yazılı itiraz olmaksızın teslim almaktan kaçınılmalı, çünkü 28 Mayıs 1999 tarihli Montreal Sözleşmesi’nin 31. maddesi, şikayetsiz teslim almayı “sağlam teslim” için ilk kanıt olarak kabul eder. Bu nedenle teslim sırasında hasar, eksik ya da teslim edilmemiş olma durumunu gösteren resmi bir tutanak talep edilmeli.
Taşıma türünün belirlenmesi
Gönderinin hava yoluyla mı, deniz yoluyla mı yoksa uluslararası posta ile mi taşındığı belirlenmeli:
Hava taşımacılığı: 1999 tarihli Montreal Sözleşmesi
Deniz taşımacılığı: 23 Şubat 1968 tarihli protokolle değiştirilen Lahey–Visby Kuralları
Uluslararası posta: Dünya Posta Birliği (UPU) kuralları ve 2 Ocak 2025 tarihli sözleşme düzenlemeleri
Gecikme ne zaman kayıp sayılır?
Hava taşımacılığında, Montreal Sözleşmesi’nin 13. maddesine göre; taşıyıcı kaybı kabul ederse veya gönderi, ulaşması gereken tarihten itibaren 7 gün içinde teslim edilmezse, alıcının hakları doğar.
Deniz ve posta taşımacılığında ise kayıp genellikle, taşıyıcı veya posta işletmesi tarafından yapılan resmi inceleme sonrasında tespit edilir.
Süresi içinde yazılı şikayet
Hava taşımacılığı: Hasar şikâyeti → Teslimden itibaren 14 gün
Gecikme şikayeti → Gönderi alıcının tasarrufuna sunulduktan itibaren 21 gün
Şikayet yazılı olmalıdır.
Deniz taşımacılığı: Görünür hasar için teslim sırasında veya teslim anında yazılı bildirim
Gizli hasar için 3 gün içinde yazılı bildirim
Dava açma süresi 1 yıl, aksi halde taşıyıcı sorumluluktan kurtulur.
Tazminat tutarı ve hesaplanması
Hava taşımacılığı: Montreal Sözleşmesi’nin 18. maddesine göre taşıyıcı, hasar veya kayıptan, olay taşıma süresi içinde gerçekleşmişse sorumludur. Ancak; malın kendi ayıbı, hatalı ambalaj, savaş eylemi veya kamu otoritesi kararı gibi durumlarda sorumluluktan kurtulabilir.
Sözleşmenin 22. maddesi uyarınca tazminat üst sınırı başlangıçta kilogram başına 17 Özel Çekme Hakkı (SDR) olarak belirlendi. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), 18 Ekim 2024’te bu sınırı kilogram başına 26 SDR olarak güncellemiş ve bu sınır 28 Aralık 2024’te yürürlüğe girdi.
Deniz taşımacılığı: Lahey–Visby Kuralları’na göre üst sınır; paket başına 666,67 hesap birimi ile kilogram başına 2 hesap birimi arasından hangisi yüksekse o tutardır.
Uluslararası posta: 2 Ocak 2025 tarihli UPU düzenlemelerine göre; tam kayıp, hırsızlık veya tam hasar durumunda paket başına 40 SDR, buna ek olarak kilogram başına 4,5 SDR,
Ayrıca gönderi sırasında ödenen ücretler eklenir.
Özel Çekme Hakkı (SDR); IMF’ye göre, değeri dolar, euro, Çin yuanı, Japon yeni ve İngiliz sterlininden oluşan bir para sepetine bağlı olan uluslararası bir rezerv varlığıdır.
Örnek hesaplama: 2 kg ağırlığında bir gönderi kaybolursa: 26 SDR × 2 = 52 SDR
IMF verisine göre 1 SDR ≈ 1,369 dolar 52 × 1,369 = 71,23 dolar (üst sınır)
Ürün değeri: 500 TL
Hesaplanan üst sınır: 2.280 TL
Alacağın tazminat: 500 TL (üst sınır değil, gerçek zarar ödenir)
Ancak bu rakam üst sınırdır. Gerçek tazminat, faturada belirtilen zarar kadar olur. Gönderinin değeri 12 dolar ise alacağınız tutar 12 dolar olur.
Hak düşmeden önce süreci tırmandırma
Yanıt alamazsanız yazılı gerekçe talep edin ve şikâyetinizi, kendi ülkenizdeki ya da taşıyıcının ülkesindeki düzenleyici kuruma iletin.
Hava taşımacılığı: Montreal Sözleşmesi’nin 35. maddesine göre dava açma süresi 2 yıl
Deniz taşımacılığı: Lahey–Visby Kuralları’nda süre 1 yıl, taraflar sonradan uzatmazsa hak düşer.
Başvuru nereye yapılır?
Hava taşımacılığı: Gönderiyi kabul eden ve taşıma belgesini düzenleyen taşıyıcıya veya taşıma hizmetini satan acenteye
Deniz taşımacılığı: Konşimentoda adı geçen taşıyıcıya veya boşaltma limanındaki acentesine
Uluslararası posta: Genellikle gönderinin yapıldığı ülkedeki posta işletmesine