Son yılların en ağır krizlerinden biriyle karşı karşıya kalan küresel havacılık sektörü, savaşın ardından adeta ekonomik bir sarsıntı yaşıyor. Uçak yakıtı fiyatlarının varil başına 85-90 dolar seviyelerinden 150-200 dolar aralığına fırlaması, havayolu şirketlerinin mali dengelerini altüst etti.
Şirketler, artan maliyetler karşısında bilet fiyatlarını yükseltmek, uçuşları azaltmak, bazı hatları iptal etmek, finansal beklentilerini düşürmek ve hatta personel çıkarmak gibi olağanüstü önlemlere yöneldi.
Yakıt giderlerinin havayolu şirketlerinin operasyonel maliyetlerinin yaklaşık dörtte birini oluşturması, bu sert yükselişi sektör için doğrudan kâr tehdidine dönüştürdü. Küresel enerji piyasalarındaki dalgalanmalar ve Orta Doğu’daki savaşın yayılma ihtimali, havacılık sektöründeki krizi daha da derinleştiriyor.
Dünya genelindeki yolcular yeni zamlı bilet fiyatları ve ek ücretlerle karşı karşıya kalırken, havayolu şirketleri ise “yılların en ağır yakıt şoku” olarak nitelenen kriz karşısında tasarruf ve acil durum planlarını devreye sokuyor.
Havayolu şirketleri hedef küçülttü
Air France-KLM, yakıt faturasının bu yıl yaklaşık 2,4 milyar dolar artacağını açıklayarak 2025 kapasite büyüme beklentisini yüzde 3-5 aralığından yüzde 2-4 seviyesine düşürdü.
Şirket, uzun mesafeli uçuşlarda gidiş-dönüş bilet fiyatlarına 50 euro zam yaparken, Hollandalı iştiraki KLM artan maliyetler nedeniyle Avrupa’daki 160 uçuşu iptal etti.
American Airlines ise 2026 yılı kâr beklentilerini aşağı çektiğini ve yakıt maliyetlerinin bu yıl 4 milyar doların üzerinde artacağını duyurdu. Şirket ayrıca bagaj ücretlerini yükseltti ve ekonomi sınıfındaki bazı hizmetleri azalttı.
United Airlines, artan yakıt maliyetlerini karşılamak için bilet fiyatlarının yüzde 15 ila 20 arasında yükselmesi gerekebileceği uyarısında bulundu.
Avrupa’da ise Lufthansa, 2026 yılında yükselen yakıt fiyatları nedeniyle 1,7 milyar euroluk darbe beklediğini açıkladı. Şirketin iştiraki ITA Airways, bilet fiyatlarını yüzde 5 ila 10 arasında artırdı.
Lufthansa Grubu ayrıca ekim ayına kadar kısa mesafeli 20 bin uçuşu programdan çıkaracağını duyurdu. Bu adımla yaklaşık 40 bin ton uçak yakıtı tasarrufu hedefleniyor.
International Airlines Group de yükselen yakıt maliyetleri ve tedarik sorunları nedeniyle yıllık kâr beklentilerinin düşeceğini bildirdi.
Yolculara yeni ek ücretler yansıtıldı
Birçok havayolu şirketi, krizin maliyetini doğrudan yolculara yansıtmaya başladı.
Air China, China Southern Airlines ve China Eastern Airlines, iç hat uçuşlarındaki yakıt ek ücretlerini kısa mesafelerde 60 yuan, uzun mesafelerde ise 120 yuana çıkardı.
IndiGo, Orta Doğu uçuşlarına 900 rupi, Avrupa uçuşlarına ise 2300 rupiye kadar yeni yakıt ücretleri getirdi.
Akasa Air de iç ve dış hat uçuşlarında 199 ila 1300 rupi arasında ek ücret uygulamaya başladı.
Pakistan International Airlines, iç hat biletlerine 20 dolar, uluslararası uçuşlara ise 100 dolara kadar zam yaptı.
Hong Kong Airlines bazı rotalarda yakıt ek ücretlerini yüzde 35 artırırken, SunExpress Türkiye-Avrupa uçuşlarına geçici olarak 10 euro ek ücret koydu.
Uçuş iptalleri ve kapasite daralmaları hızlandı
SAS, nisan ayında bin uçuşu iptal ettiğini duyurdu.
Thai AirAsia, mayıs ve haziran ayları arasında koltuk kapasitesini yüzde 30 azaltma kararı aldı.
Air India ise haziran-ağustos döneminde uluslararası uçuşlarını geçici olarak azaltacağını açıkladı. Şirketin teknik olmayan personel için zorunlu izin seçeneğini değerlendirdiği ve kapasiteyi yüzde 20’nin üzerinde küçültebileceği bildirildi.
Vietnam Airlines, iç hatlarda haftalık 23 uçuşu iptal etmeyi planladığını duyurdu.
Air Transat, ekim ayına kadar operasyonel kapasitesini yüzde 6 azaltacağını açıkladı.
Delta Air Lines ise mevcut çeyrekteki büyüme planlarını tamamen durdurduğunu ve kapasiteyi yaklaşık 3,5 puan düşürdüğünü bildirdi.
JetBlue Airways de işe alımları yavaşlattı, kapasiteyi azalttı ve fiyatları yükseltti.
Bazı şirketler acil durum moduna geçti
Korean Air, nisan ayından itibaren “acil yönetim modu”na geçtiğini açıkladı.
T'way Air, bazı kabin ekipleri için ücretsiz izin planladığını duyurdu.
Alaska Air, likiditeyi artırmak amacıyla 500 milyon dolarlık borçlanmaya gitti.
Frontier Airlines öncülüğündeki bazı düşük maliyetli havayolu şirketleri ise hükümetten 2,5 milyar dolarlık destek paketi talep etti.
Krizin en büyük mağdurlarından biri ise Spirit Airlines oldu. Şirket, İran savaşıyla bağlantılı yakıt maliyetleri ve finansal baskılar nedeniyle operasyonlarını aniden durdurdu.
Finansal önlemler krizi durdurmaya yetmiyor
Bazı havayolu şirketleri finansal korunma yöntemleri ve yeni ağ planlamalarıyla krizi hafifletmeye çalışsa da sektör temsilcileri mevcut şokun geleneksel önlemleri aştığını kabul ediyor.
ANA, yükselen yakıt maliyetlerinin bu yıl giderleri 140 milyar yen artıracağını, ancak hedge işlemleri, zamlar ve tasarruflarla bu etkinin 60 milyar yene düşürülmesinin hedeflendiğini açıkladı.
Wizz Air yeni hatlarda kapasite artırımı ve promosyonlarla krize direnmeye çalışırken, TAP Air Portugal ise fiyat artışlarının yakıt kaynaklı kayıpları ancak kısmen telafi edebileceğini belirtti.