The Guardian için yapılan özel bir analize göre, dünyanın en büyük 100 petrol ve doğalgaz şirketi, ABD-işgalci rejimin İran'a yönelik savaşının ilk ayında saatte 30 milyon dolardan fazla haksız kazanç elde etti. Saudi Aramco, Gazprom ve ExxonMobil bu kazançtan en çok faydalananlar arasında yer alıyor.
Savaş, Mart ayında petrol fiyatını ortalama 100 dolar varil seviyesine çıkardı ve bu da şirketler için o ay tahmini 23 milyar dolarlık beklenmedik savaş kârına yol açtı. Petrol ve doğalgaz arzının savaş öncesi seviyelere dönmesi aylar sürecek ve petrol fiyatı ortalama 100 dolar seviyesinde kalmaya devam ederse şirketler yıl sonuna kadar 234 milyar dolar kâr elde edecek. Analiz, önde gelen bir istihbarat sağlayıcısı olan Rystad Energy'nin verilerini Global Witness tarafından incelendi.
Aşırı kârlar, sıradan insanların araçlarını doldurmak ve evlerini çalıştırmak için ödedikleri yüksek fiyatlardan ve işletmelerin artan enerji faturalarından kaynaklanıyor. Avustralya, Güney Afrika, İtalya, Brezilya ve Zambiya da dahil olmak üzere onlarca ülke, zor durumda olan tüketicilere yardımcı olmak için yakıt vergilerini düşürdü; bu da söz konusu ülkelerin kamu hizmetleri için daha az para topladığı anlamına geliyor.
Petrol ve doğalgaz şirketlerinin savaş kârlarına vergi getirilmesi yönündeki baskı artarken, Avrupa Komisyonu, Almanya, İspanya, İtalya, Portekiz ve Avusturya maliye bakanlarının "savaşın sonuçlarından kâr elde edenlerin, genel halk üzerindeki yükü hafifletmek için üzerlerine düşeni yapmaları gerektiği konusunda net bir mesaj gönderme" talebini değerlendiriyor.
Bakanlar 4 Nisan tarihli bir mektupta, "Bu, özellikle tüketiciler için geçici bir rahatlama sağlamayı ve kamu bütçelerine ek yük getirmeden yükselen enflasyonu dizginlemeyi mümkün kılacaktır" dedi. AB'nin fosil yakıt faturası, İran savaşı başladığından beri 22 milyar avro arttı.
En çok kazanan Suudi şirketi
Aramco, petrol fiyatlarının ortalama 100 dolar olması durumunda 2026 yılında 25,5 milyar dolarlık savaş karı elde etmesiyle açık ara en büyük kazanan konumunda. Bu, çoğunluğu devlete ait olan Suudi şirketinin 2016-2023 yılları arasında günde 250 milyon dolar gibi devasa karlarının üzerine ekleniyor.
Üç Rus şirketi (Gazprom, Rosneft ve Lukoil) yıl sonuna kadar İran'la bağlantılı savaştan tahmini 23,9 milyar dolar kar elde edecek. Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'nin analizine göre, bu çatışma Vladimir Putin'in Ukrayna'daki kendi savaşı için de hazinesine katkı sağladı; Rusya Mart ayında günlük 840 milyon dolar petrol ihracat geliri elde etti, bu da Şubat ayına göre yüzde 50 daha yüksek.
ExxonMobil, 100 dolarlık fiyatın devam etmesi durumunda 2026'da 11 milyar dolarlık haksız savaş kârı elde edecek. Shell ise 6,8 milyar dolarlık bir artış yaşayacak. Diğer şirketler gibi, her iki şirketin değeri de İran savaşı başladıktan sonraki ayda hisse senedi fiyatlarındaki artışlar nedeniyle önemli ölçüde yükseldi. ExxonMobil'in değeri 118 milyar dolar, Shell'in değeri ise 34 milyar dolar arttı.
Analize göre Chevron, İran savaşından 9,2 milyar dolarlık beklenmedik bir kâr elde etme yolunda ilerliyor. Şirketin CEO'su Mike Wirth de Ocak ve Mart ayları arasında 104 milyon dolarlık Chevron hissesi satarak bu durumdan faydalandı.
İran savaşı petrol ve doğalgaz şirketlerinin elde ettiği kârlar, petrol devletleri ve hissedarları için on yıllardır son derece kazançlı olan bir sektöre daha da katkıda bulunuyor. Petrol ve doğalgaz sektörü, son yarım yüzyılda her yıl ortalama 1 trilyon dolar net kâr elde etti ve Rusya'nın Ukrayna'yı topyekün işgal ettiği 2022 gibi kriz yıllarında bu rakam çok daha yüksek oldu. Uluslararası Para Fonu'na göre, fosil yakıt sektörü ayrıca 2022'de toplam 1,3 trilyon doları bulan açık sübvansiyonlardan da faydalanıyor.
