Bilim insanları, Antarktika’da, Dünya’nın geçmiş iklimine ait hızla yok olan kayıtları yüzyıllar boyunca korumayı amaçlayan, türünün ilk örneği olan bir sığınakta antik buzul buzlarını mühürledi.
Avrupa Alpleri’nden alınan iki buz çekirdeği, donmuş kıtada özel olarak inşa edilen bir kar mağarasında depolanan ilk örnekler oldu. Bu alanın, ileride dünyanın dört bir yanından toplanacak paha biçilmez bir arşive ev sahipliği yapması hedefleniyor.
Antarktika’nın kalbinde, deniz seviyesinden 3.200 metre (10.500 fit) yükseklikte bulunan Concordia İstasyonu’nda yer alan bu buz sığınağı, koleksiyonu eksi 52 santigrat derecede, hiçbir soğutma sistemine ihtiyaç duymadan doğal soğuk depolama koşullarında koruyacak.
Buz çekirdekleri, binlerce yıl öncesine ait iklim koşulları hakkında son derece değerli bilgiler sunuyor. Bu örnekler, buzulların kendileri tamamen eridikten çok sonra bile, geleceğin bilim insanlarının bu gizemleri çözmesine yardımcı olabilir.
Girişimin öncülüğünü yapan Ice Memory Foundation’ın başkanı ve İsviçreli iklim bilimci Thomas Stocker, “Aksi halde geri dönülmez biçimde kaybolacak olanı korumak… insanlık için verilen bir mücadeledir” dedi.
Yaklaşık on yıl süren bu iddialı proje, yalnızca lojistik değil, aynı zamanda benzeri görülmemiş diplomatik zorlukları da beraberinde getirdi.
Sığınak aslında, yüzeyin yaklaşık 10 metre altında, sıcaklığın sürekli donma noktasının altında kaldığı sıkışmış karın içine oyulmuş; 35 metre uzunluğunda, 5 metre yüksekliğinde ve genişliğinde bir mağaradan oluşuyor.
Kıyıdan yaklaşık 1.000 kilometre (620 mil) uzakta bulunan Concordia’da, açık fakat dondurucu koşullar altında bilim insanları, Mont Blanc ve Grand Combin’den alınan çekirdek örneklerini içeren son kutular buz kasasına yerleştirilirken mavi bir kurdele kesti.
Önümüzdeki on yıllarda bilim insanları, arşivi And Dağları, Himalayalar ve Tacikistan gibi dağlık bölgelerden alınacak buzul buzlarıyla doldurmayı planlıyor. AFP, eylül ayında Tacikistan’da 105 metrelik bir buz çekirdeğinin çıkarılışına tanıklık etmişti.
Dağ buzullarının derinliklerinden delinerek çıkarılan buz çekirdekleri, zaman içinde yavaş yavaş sıkışır ve içlerinde toz ile diğer iklim göstergelerini barındırır. Bu göstergeler, geçmişteki hava koşulları hakkında önemli hikâyeler anlatır.
Şeffaf buz tabakaları, buzulun eriyip yeniden donduğu sıcak dönemlere işaret ederken; düşük yoğunluklu tabakalar buzdan ziyade sıkışmış karı gösterir ve bu da yağış miktarının tahmin edilmesine yardımcı olur. Çatlaklı, kırılgan örnekler ise yarı erimiş tabakaların üzerine yağan karın daha sonra yeniden donduğunu gösterir.
Bunun yanı sıra başka ipuçları da bulunur: Sülfat iyonları gibi volkanik materyaller zaman işaretleyicisi olarak kullanılabilirken, su izotopları geçmiş sıcaklıkları ortaya koyabilir.
Ancak bu örneklerin asıl değeri “gelecekte yatıyor” diyor Ice Memory Foundation’ın başkan yardımcısı olan İtalyan iklim bilimci Carlo Barbante. “Bilim insanları, bugün hayal bile edemeyeceğimiz teknolojileri kullanacak ve şu an bizim için görünmez olan sırları buzdan çıkaracaklar” diye konuştu.
Ne var ki bu kırılgan kayıtlar, gezegen ısındıkça hızla yok oluyor. Bilim insanları, önümüzdeki on yıllarda her yıl binlerce buzulun tamamen kaybolacağı uyarısında bulunuyor.
Çarşamba günü ABD ve Avrupa’daki iklim izleme kurumları, 2025’in kayıtlardaki en sıcak üçüncü yıl olduğunu doğruladı. Bu durum, büyük ölçüde insanlığın fosil yakıt yakımının tetiklediği benzeri görülmemiş sıcaklık artışlarının sürdüğünü gösteriyor.
Barbante, “Bu mirası sonsuza dek yok olmadan önce kurtarmak için zamanla yarışıyoruz” dedi.