Hindistan’da ölümcül Nipah virüsünün görülmesi, insanlarda ölüm oranının %40 ile %75 arasında olabilmesi nedeniyle Asya’daki birçok ülkeyi yüksek alarma geçirdi.
Bu ay Hindistan’ın Batı Bengal eyaletinde en az iki kişinin Nipah virüsü nedeniyle hayatını kaybetmesinin ardından Tayland, Malezya ve Singapur da dahil olmak üzere birçok ülke yeni tarama ve test önlemleri uygulamaya koydu.
Peki Nipah virüsü nedir ve ne kadar endişelenmeliyiz?
Nipah virüsü nedir?
Hendra virüsü gibi Nipah da henipavirüsler adı verilen bir virüs grubuna aittir. Zoonotik bir virüstür; yani hayvanlardan insanlara bulaşabilir.
Daha önce yayımlanan bir Conversation makalesinde de açıkladığım gibi, Asya’da zaman zaman Nipah salgınları görülmektedir. İlk salgın 1998 yılında Malezya’da rapor edilmiştir.
Virüsün bulaşmasının üç ana yolu vardır.
Birincisi, yarasalara maruz kalma yoluyla bulaşmadır. Özellikle enfekte bir yarasanın tükürüğü, idrarı veya dışkısıyla temas yoluyla bulaşabilir. Ayrıca Malezya’daki ilk salgında olduğu gibi, domuzlar gibi enfekte olmuş diğer hayvanlarla temas sonucu da enfeksiyon gelişebilir.
İkinci yol, kontamine olmuş gıdalar aracılığıyladır. Özellikle hurma ağacından elde edilen ürünler risklidir. Enfekte yarasaların vücut sıvılarıyla kirlenmiş hurma suyu veya hurma özü tüketildiğinde bulaş gerçekleşebilir.
Üçüncü yol ise insandan insana bulaştır. Nipah’ın insanlar arasında bulaştığı vakalar bildirilmiştir ve bu genellikle hasta bir kişiye yakın temas yoluyla olur.
Bu durum, evde ya da hastanede bakım sırasında virüsle kirlenmiş vücut sıvılarıyla temas edilmesi anlamına gelebilir. Ancak bu bulaş yolunun, diğer bulaş yollarına kıyasla daha az yaygın olduğu düşünülmektedir.
Belirtiler nelerdir?
Nipah virüsü enfeksiyonları hızlı gelişir. Virüs alındıktan sonra belirtilerin ortaya çıkması genellikle 4 gün ile 3 hafta arasında sürer.
Bu son derece ağır bir hastalıktır. Şiddetli Nipah enfeksiyonu geçiren kişilerin yaklaşık yarısı hayatını kaybeder.
Belirtilerin şiddeti değişken olabilir. COVID’de olduğu gibi zatürreye (pnömoni) yol açabilir.
Ancak en çok endişe edilen tablo nörolojik belirtilerdir; çünkü Nipah, beynin iltihaplanması anlamına gelen ensefalite neden olabilir. Beyin üzerindeki bu etkiler, ölüm oranının bu kadar yüksek olmasının başlıca nedenidir.
Belirtiler şunları içerebilir: ateş, nöbetler, nefes darlığı, bilinç kaybı, şiddetli baş ağrıları, bir uzvu hareket ettirememe istemsiz, sarsıntılı hareketler, ani kişilik değişiklikleri, tuhaf davranışlar veya psikoz
Alışılmadık bir şekilde, akut Nipah enfeksiyonunu atlatan bazı hastalarda yıllar sonra, hatta on yıldan daha uzun bir süre sonra, tekrarlayan ensefalit görülebilir.
Tedavi veya aşı var mı?
Henüz yok. Ancak Avustralya’da m102.4 adlı bir tedavinin geliştirilmesi sürmektedir. Bu tedaviye ilişkin faz 1 klinik deneme 2020 yılında yayımlanmıştır. Faz 1 çalışmalarda, ilacın güvenli olup olmadığı ve yan etkileri değerlendirmek için sağlıklı gönüllülere verilir.
Bu çalışmada, tedavinin tek dozunun katılımcılar tarafından iyi tolere edildiği görülmüştür.
Dolayısıyla bu tedavinin Nipah virüsüyle enfekte kişilere fiilen yardım edebilecek şekilde kullanılmasına daha uzun bir yol vardır; ancak umut vardır.
Şu anda Nipah virüsüne karşı herhangi bir aşı bulunmamaktadır. Teorik olarak m102.4 önleyici amaçla kullanılabilir, ancak bunu söylemek için henüz çok erkendir; şu aşamada tedavi olarak denenmektedir.
Ne kadar endişelenmeliyiz?
Hindistan’daki bu Nipah salgını endişe vericidir; çünkü şu anda ne etkili bir korunma yöntemi ne de onaylanmış bir tedavi vardır ve hastalık oldukça ağır seyretmektedir. Ancak önemli bir hastalık olmasına rağmen, COVID ölçeğinde küresel bir halk sağlığı sorunu olması muhtemel değildir.
Bunun nedeni, insandan insana bulaşının kolay olmaması ve başlıca bulaş yolunun gıda ve enfekte hayvanlar olmasıdır.
Halihazırda vaka bildirilen bölgelerin dışında yaşayan insanlar için risk düşüktür. Etkilenen bölgelerde bile vaka sayısı şu aşamada sınırlıdır; ancak halk sağlığı otoriteleri uygun kontrol önlemlerini almaktadır.
Vaka bildirilen bölgelere seyahat ettikten sonra hastalanırsanız, doktorunuza nerede ve ne zaman seyahat ettiğinizi mutlaka söylemelisiniz. Bu bölgelere seyahat sonrası ateş gelişirse, şu aşamada bunun Nipah’tan ziyade sıtma veya tifo gibi başka enfeksiyonlardan kaynaklanmasından çok daha fazla endişe edilir.
