Uzmanlar, çalışma hayatı boyunca bilerek veya bilmeyerek yapılan bazı tercihlerin, bağlanacak emekli aylığını her ay yavaş yavaş nasıl erittiğini 5 kritik başlıkta topladı.
1. SİSTEMİN EN BÜYÜK TUZAĞI: 2008 SONRASI AYLIK BAĞLAMA ORANLARI (ABO)
Emekli maaşınızın kaderini belirleyen en önemli faktör Aylık Bağlama Oranı'dır (ABO). Maalesef yasalarda yapılan değişiklikler nedeniyle, çalışma hayatınızın hangi yıllara denk geldiği maaşınızı doğrudan etkiliyor. 2000 yılından önce çalışanlar için bu oran yüzde 70 seviyelerindeyken, 2008 yılında yapılan reformla birlikte oranlar kademeli olarak yüzde 30’lara kadar düşürüldü. Yani bugün aynı prim gününe sahip iki kişiden, çalışması 2008 sonrasına denk gelen kişi, 2000 öncesi çalışana göre çok daha düşük bir maaşa mahkum oluyor.
2. "MAAŞIN YARISI BANKADAN, YARISI ELDEN" KABUSU
Piyasada sıklıkla karşılaşılan ve işçinin geleceğini gasp eden en büyük hatalardan biri "elden maaş" uygulamasıdır. İşverenin vergiden kaçmak için maaşınızı asgari ücret üzerinden bankaya yatırıp, geri kalanını elden nakit vermesi bugün cebinize sıcak para soksa da emekliliğiniz için tam bir felakettir. SGK’ya bildirilen matrahınız düşük olduğu için, bağlanacak emekli maaşınız her ay "taban fiyata" biraz daha yaklaşır. Yıllar sonra emekli olduğunuzda binlerce liralık geri dönüşü olmayan bir kayıp yaşarsınız.
3. ASGARİ ÜCRETLE FAZLADAN ÇALIŞMAK MAAŞI DÜŞÜRÜR MÜ?
Sistemin en şaşırtıcı ve vatandaşın aklının almadığı kuralı ise tam olarak burada başlıyor. Eğer maaşınız asgari ücret veya asgari ücrete çok yakın bir seviyedeyse, "Emekliliğim geldi ama birkaç yıl daha çalışayım da primim dolsun, maaşım artsın" düşüncesi size pahalıya patlayabilir. Çünkü sistem, düşük matrahlı yatırılan her yeni prim gününü ortalamayı aşağı çeken bir unsur olarak görüyor. Yani fazladan çalıştığınız her ay, potansiyel emekli maaşınızdan sembolik rakamlarla eksilmesine neden olabiliyor.
4. BORÇLANMA YAPARKEN "YANLIŞ TARİH" SEÇİMİ
Askerlik veya doğum borçlanması yaparak hem gün kazanmak hem de emekliliği öne çekmek isteyenler için ince bir detay bulunuyor. Birçok kişi "En ucuza nasıl borçlanırım?" diyerek asgari tutar üzerinden gün satın alıyor. Oysa bu yöntem maaşı yukarı taşımıyor. Uzmanlar, bütçesi uygun olan vatandaşların özellikle 2000 yılı öncesine ait dönemleri "tavandan" (yüksek meblağdan) borçlanmasının, bağlanacak maaşta ciddi bir sıçrama yaratabileceğini vurguluyor.
5. REFAH PAYI HESAPLAMASINDAKİ ZAYIFLIK
Emekli maaşları güncellenirken, enflasyon oranları hesaba tam yansıtılsa da, ülkenin ekonomik büyüme hızından (refah payı) elde edilen değerin sadece yüzde 30'u formüle dahil ediliyor. Bu yapısal hesaplama yöntemi, emekli maaşlarının yıllar içinde çalışan kesimin gelir artışı karşısında erimesine ve zayıf kalmasına neden olan bir diğer önemli faktör olarak karşımıza çıkıyor.
UZMANLARDAN EMEKLİ ADAYLARINA "ALTIN" TAVSİYELER:
- Gerçek Maaşınızı Bildirin: İşvereninizi SGK primlerinizi aldığınız gerçek (net/brüt) maaşınız üzerinden yatırması konusunda zorlayın.
- İki Yerden Sigortalı Olmak Avantajdır: Eğer yasal olarak mümkünse, aynı anda iki farklı iş yerinden sigortalı görünmek, SGK matrahınızı (tavana kadar) yükselteceği için emekli maaşınızı da doğrudan artırır.
- Ezbere Borçlanma Yapmayın: Askerlik veya doğum borçlanması yapmadan önce mutlaka bir SGK uzmanına danışarak, hangi dönemi hangi tutardan borçlanmanızın maaşınıza ne kadar etki edeceğini hesaplatın.
