Çin, dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı ve OPEC üyesi İran’dan gelen petrolün başlıca alıcısı konumunda bulunuyor. Bu durum, Orta Doğu’daki herhangi bir çatışma nedeniyle yaşanabilecek arz kesintilerinden Çin’i en fazla etkilenebilecek ülkelerden biri haline getiriyor.
Pekin aynı zamanda Venezuela’dan petrol alan ülkelerin başında geliyor ve Rus petrolünün de en büyük ithalatçıları arasında yer alıyor. Çin, Batı yaptırımlarıyla karşı karşıya olan bu üç ülkeden yaptığı petrol alımları sayesinde son birkaç yılda ithalat maliyetlerinde milyarlarca dolarlık tasarruf sağladı.
Çin, İran’dan ne kadar petrol satın alıyor?
Çin, deniz yoluyla taşınan İran petrolünün yaklaşık yüzde 80’ini satın alıyor. ABD’nin, Tahran’ın nükleer programına giden finansmanı kesmeyi hedefleyen yaptırımları nedeniyle bu petrolün alıcısı oldukça sınırlı.
Şirketin verilerine göre Çin, geçen yıl İran’dan günlük ortalama 1,38 milyon varil petrol satın aldı. Bu miktar, Çin’in deniz yoluyla ithal ettiği günlük toplam 10,27 milyon varil petrolün yaklaşık yüzde 13,4’üne karşılık geliyor.
İran ham petrolünün Çin’deki başlıca alıcıları kimler?
İran ham petrolünün başlıca alıcıları, büyük bölümü Şandong eyaletinde bulunan bağımsız Çinli rafineri şirketleri. Bu şirketler, yaptırıma tabi olmayan petrole kıyasla daha ucuz olması nedeniyle İran petrolüne yöneliyor.
Söz konusu rafineriler, Çin’in toplam rafinaj kapasitesinin yaklaşık dörtte birini oluşturuyor ve çoğu zaman düşük, hatta zaman zaman negatif kar marjlarıyla çalışıyor. Son dönemde rafine ürünlere yönelik iç talebin zayıflaması da bu şirketler üzerindeki baskıyı artırmış durumda.
Piyasa uzmanları ve yatırımcılara göre, Çin’in büyük devlet petrol şirketleri ise 2018–2019’dan bu yana İran petrolü satın almıyor.
İran petrolü ne kadar ucuz?
İran hafif ham petrolü, Aralık ayından bu yana Çin’e teslimlerde Brent fiyatının varil başına yaklaşık 8 ila 10 dolar altında işlem görüyor. Bu indirim, Eylül ayında yaklaşık 6 dolar seviyesindeydi.
Bu durum, Çinli rafinerilerin İran hafif petrolünü, yaptırıma tabi olmayan Umman petrolü yerine tercih etmeleri halinde varil başına 8–10 dolar tasarruf etmeleri anlamına geliyor. İndirimlerin artmasında, kara depolarında ve yüzer stoklarda arz fazlası bulunması etkili oldu.
Kpler’e göre İran, sular üzerindeki yüzer stoklarında yaklaşık 50 günlük üretime eşdeğer rekor düzeyde petrol tutuyor. Bu durum, Çin’in yaptırımlar nedeniyle alımlarını kısması ve Tahran’ın ABD saldırıları riskine karşı arzını koruma çabasıyla ilişkilendiriliyor.
ABD yaptırımlarının etkisi var mı?
Washington, 2018 yılında İran’a yönelik yaptırımları yeniden devreye soktu. Başkan Donald Trump yönetimi de Ocak ayında göreve dönmesinden bu yana İran petrol ticaretine yönelik yeni yaptırım paketleri açıkladı.
Bu yaptırımlar, üç bağımsız Çinli rafineri şirketini de kapsadı. Bu adım, yaptırım listesine alınmaktan çekinen orta ölçekli birçok bağımsız şirketin İran petrolü alımlarını sekteye uğrattı.
Pekin’in İran petrol ticaretine yaklaşımı ne?
Çin, tek taraflı yaptırımları reddediyor ve İran ile yürütülen petrol ticaretini meşru olarak savunuyor.
Uygulamada ise Çin’in ithal ettiği İran petrolü, çoğu zaman başka ülkelerden geliyormuş gibi sınıflandırılıyor. Bu ülkeler arasında, yeniden sevkiyat için önemli bir merkez olan Malezya ile Endonezya öne çıkıyor.
Çin gümrük verilerinde, Temmuz 2022’den bu yana İran’dan doğrudan sevk edilen herhangi bir petrol kaydı yer almıyor.