Düşük yerçekimi ortamlarında, yani uzayda, Dünya’da yanıcı olmayan bazı maddeler bile çok hızlı ve uzun süre yanabiliyor. ABD Uzay Ajansı NASA, Ay yüzeyinde kasıtlı olarak bir yangın başlatmayı planladığını duyurdu. Amaç, düşük yerçekimi koşullarında alevlerin nasıl davrandığını anlamak ve gelecekteki Ay görevlerinde olası yangın risklerine karşı önlem almak. Bu bilgi İngiliz Daily Mail sitesine dayanıyor.
İlk bakışta şaşırtıcı olsa da, ateş uzay yolculuklarında astronotların karşılaşabileceği en tehlikeli risklerden biri olarak görülüyor. Çünkü ateş, Ay’da ya da Uluslararası Uzay İstasyonu’nda Dünya’daki gibi davranmıyor.
Düşük yerçekimi ortamlarında, Dünya’da zor tutuşan maddeler bile çok uzun süre yanabiliyor.
NASA bilim insanları, Ay yüzeyinde şimdiye kadarki ilk yanıcılık testini gerçekleştirmeyi planlıyor. Testin bu yılın ilerleyen dönemlerinde yapılması öngörülüyor. Deney kapsamında, yanıcı dört farklı malzeme kapalı bir kapsül içine yerleştirilecek ve “Ticari Ay Yük Taşıma Hizmetleri” programı kapsamında insansız bir araçla Ay’a gönderilecek.
Ay’a ulaşıldıktan sonra bu malzemeler ateşe verilecek. Kameralar ve sensörler, alevin nasıl yayıldığını ve ne kadar oksijen tükettiğini detaylı şekilde inceleyecek.
Bu deney, NASA’nın 2028 yılında gerçekleştirmeyi planladığı Artemis 4 görevi öncesi hazırlıkların bir parçası. Bilim insanları, bu tür testlerin astronot güvenliği açısından kritik olduğunu vurguluyor.
Neden Ay’da yangın daha tehlikeli?
Dünya’da ateşin şekli ve yayılması, hava akımları ve yerçekimi tarafından belirlenir. Yerçekimi, sıcak ve hafif havanın yükselmesini sağlar, böylece alttan oksijen açısından zengin soğuk hava alevi besler.
Bu süreç bazen “sönme” etkisine yol açabilir; yani hava akımı zayıf alevi söndürebilir.
Ancak Ay’da, yerçekimi Dünya’nın yalnızca altıda biri olduğu için bu süreç çok daha yavaş işler. Bu da oksijen akışının küçük bir alevi besleyecek kadar güçlü, fakat onu söndürecek kadar hızlı olmadığı anlamına gelir. Hatta bazı araştırmalar, Ay’ın yangınların tutuşması için neredeyse ideal bir ortam olabileceğini gösteriyor.
Oksijen dolu yaşam alanları riski artırıyor
Astronotlar, Ay’da Dünya’ya benzer basınçta ve oksijen açısından zengin ortamlarda yaşayacakları için, Ay üslerinde veya iniş araçlarında çıkacak yangınlar ciddi bir tehdit oluşturuyor.
NASA Glenn Araştırma Merkezi’nden Dr. Paul Ferkul ve ekibi, “Kısmi yerçekiminde alev yayılımının en yüksek seviyeye ulaştığını ve bu nedenle Ay’daki yangınların hem mikro yerçekiminden hem de Dünya’dakilerden daha tehlikeli olabileceğini” belirtiyor.
NASA’nın karşılaştığı en büyük zorluk, düşük yerçekiminde yangının nasıl yayıldığını doğru şekilde test edebilmek. Mevcut standart testlerde, bir malzeme alttan alevle temas ettirilir ve belirli bir mesafeden fazla yanarsa başarısız sayılır. Ancak uzayda “yukarı” ve “aşağı” kavramı olmadığı için bu yöntem gerçeği yansıtmıyor.
NASA, Dünya’da bu koşulları simüle etmek için yüksek kulelerden düşürme testleri veya özel uçuşlar sırasında kısa süreli deneyler yapıyor. Ancak bu yöntemler yalnızca birkaç dakikalık mikro yerçekimi sağlıyor.
Uluslararası Uzay İstasyonu’nda bugüne kadar binlerce küçük yangın deneyi yapılmış olsa da, güvenlik nedeniyle büyük yangınlar çıkarılamıyor.
Daha önce insansız bir kargo kapsülünde yapılan deneyde pamuk, cam elyafı ve akrilik gibi malzemeler yakılmış ve kapsül atmosfere girerken yanarak yok olmuştu. Bu deney, alevlerin hava akımının ters yönünde yayılması ve ince malzemelerin daha yüksek sıcaklıkta yanması gibi beklenmedik sonuçlar ortaya koymuştu.