Dünyanın önde gelen ekonomi gazetelerinden Financial Times (FT), ABD ve soykırımcı israilin İra yönelik başlattığı savaşın küresel ekonomi üzerindeki olası etkilerini analiz etti. Gazetenin değerlendirmesine göre, enerji fiyatlarında yaşanan sert yükselişin en büyük etkisi enerji ithalatına bağımlı Avrupa ve Asya ekonomilerinde hissedilecek.
Savaşın ardından küresel piyasalarda Brent petrolün 116 doların üzerine çıktığı, Avrupa’da ise doğal gaz fiyatlarının bir hafta içinde yaklaşık yüzde 66 arttığı belirtildi. Enerji fiyatlarındaki bu sıçramanın enflasyonu yeniden yükseltmesi ve merkez bankalarının faiz indirim planlarını ertelemesi bekleniyor.
FT’nin analizine göre Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek kesintiler ve üretim kayıpları endişesi, enerji piyasalarında büyük bir dalgalanma oluşturdu. Özellikle doğal gaz ithalatına bağımlı İtalya, Almanya ve İngiltere gibi Avrupa ülkelerinin bu süreçten en fazla etkilenecek ekonomiler arasında olduğu değerlendiriliyor.
Oxford Economics’in analizine göre yükselen enerji maliyetleri, İtalya’da yılın son çeyreğinde enflasyonu en az 1 puan artırabilir. Euro Bölgesi ve İngiltere’de ise yaklaşık yarım puanlık enflasyon artışı yaşanabileceği öngörülüyor.
Asya tarafında ise Çin, Hindistan ve Güney Kore, Körfez petrolüne yüksek bağımlılıkları nedeniyle daha kırılgan bir tabloyla karşı karşıya. Petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 70-75’ini ithalatla karşılayan Çin’in, stratejik rezervlerini kullanarak ve Rusya’dan daha fazla tedarik sağlayarak bu şoku hafifletmeye çalışabileceği belirtiliyor.
Analizde ABD’nin enerji piyasalarındaki konumunun diğer ekonomilerden farklı olduğuna dikkat çekildi. Son 20 yılda yaşanan kaya gazı (shale) devrimi sayesinde ABD, 2020’den bu yana net petrol, 2017’den bu yana ise net doğal gaz ihracatçısı konumuna geldi.
Capital Economics analisti David Oxley, ABD’yi küresel enerji krizine karşı kısmen korunan bir “gaz adası” olarak nitelendirirken, Avrupa ve Asya’daki fiyat artışlarının ABD’de aynı ölçüde hissedilmediğini belirtti.
ING Bank ekonomisti James Knightley ise ABD’nin küresel enerji şokundan tamamen muaf olmadığını vurgulayarak, petrol fiyatlarındaki artışın yine de ekonomiyi etkileyebileceğini ifade etti.
Küresel piyasalarda Brent petrol yüzde 25 artışla 116 doların üzerine, ABD ham petrolü (WTI) ise yüzde 28 yükselişle 116 dolar seviyesine çıktı. ABD’de benzin fiyatları galon başına 3,32 dolara yükselerek 2024’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
Goldman Sachs analistleri, savaşın uzaması halinde petrol fiyatlarının 2008’de görülen 147 dolarlık tarihi rekoru aşabileceği uyarısında bulundu.
FT raporunda, enerji fiyatlarındaki yükselişin küresel para politikalarını da etkilediği vurgulandı. Pandemi ve Ukrayna savaşının ardından enflasyonla mücadelede sona yaklaştığını düşünen merkez bankaları, yeni enerji şokuyla yeniden baskı altına girdi.
Avrupa Merkez Bankası (ECB) için faiz indirimlerinin gündemden düşebileceği, hatta bazı yatırımcıların yeni faiz artışlarını fiyatlamaya başladığı belirtiliyor.
İngiltere Merkez Bankası’nın (BoE) daha önce beklenen faiz indirimlerini erteleyebileceği, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) ise faizleri sabit tutma ihtimalinin güçlendiği ifade ediliyor. Piyasalar Fed’den Temmuz ayında beklenen faiz indirimi beklentisini Eylül ayına erteledi.
Analize göre İran savaşı, enerji fiyatları üzerinden küresel enflasyonu yeniden yükselten ve para politikalarını zorlayan yeni bir ekonomik dalga yaratabilir.